3 điều chưa biết về khu dự trữ sinh quyển thế giới mới tại Việt Nam

Phong Nha – Kẻ Bàng vừa được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới. Đằng sau danh hiệu mới là 3 giá trị nổi bật không phải du khách nào cũng biết về vườn quốc gia này.

Du khách khám phá hang Sơn Đoòng, hang động lớn nhất hành tinh, nằm trong vùng lõi Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, thuộc xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị năm 2023. Ảnh: Linh Huỳnh.

Đầu tháng 6, UNESCO công bố 14 khu dự trữ sinh quyển mới tại 14 quốc gia, nâng tổng số khu dự trữ sinh quyển trong Mạng lưới Dự trữ sinh quyển Thế giới lên 797 tại 145 quốc gia và vùng lãnh thổ. Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị) là đại diện duy nhất của Việt Nam được bổ sung vào mạng lưới này.

Trong 6 tháng đầu năm, vườn quốc gia đón 587.401 lượt khách, tăng 14% so với cùng kỳ năm ngoái, gồm 469.342 lượt khách nội địa và 118.059 lượt khách quốc tế.

Theo UNESCO, giá trị của Phong Nha – Kẻ Bàng vượt ra ngoài vai trò của một điểm du lịch nổi tiếng. Nơi đây bao gồm hệ núi đá vôi hình thành cách đây khoảng 400 triệu năm, mạng lưới hang động và sông ngầm đồ sộ, cùng những cộng đồng đã sinh sống bên rừng, bên sông và các tuyến giao thương của dãy Trường Sơn qua nhiều thế hệ.

Bên trong hang Sơn Đoòng, hang động lớn nhất hành tinh, nằm trong vùng lõi Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, thuộc xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị. Ảnh: Linh Huỳnh.

Vùng núi đá vôi niên đại 400 triệu năm

Phong Nha – Kẻ Bàng thường được biết đến với hệ thống hang động kỳ vĩ, song một trong những giá trị cốt lõi giúp nơi đây được UNESCO ghi danh là lịch sử địa chất của vùng núi đá vôi rộng lớn.

Hệ núi đá vôi này hình thành từ kỷ Cổ sinh (Paleozoic), cách đây khoảng 400 triệu năm, được đánh giá là một trong những khối núi đá vôi cổ và lớn nhất châu Á.

Trải qua hàng trăm triệu năm, nước mưa và các dòng sông ngầm bào mòn đá vôi, tạo nên mạng lưới hang động, hố sụt, thung lũng và sông ngầm đồ sộ. Đến nay, Phong Nha – Kẻ Bàng ghi nhận hơn 447 hang động. Động Phong Nha, Thiên Đường, Én hay Sơn Đoòng là những điểm nổi bật trong hệ thống rộng lớn, nơi núi, rừng và nước kết hợp tạo nên một trong những cảnh quan karst tiêu biểu của châu Á. Những năm gần đây, các nhà khoa học vẫn tiếp tục phát hiện thêm nhiều hang động mới trong khu vực.

Hang Bi Ký nằm ở độ sâu khoảng 1.200 m tính từ cửa hang, được mệnh danh là “gian chính điện” của động Phong Nha. Ảnh: Quỳnh Danh.

Vùng đất có nhiều lớp ghi danh của UNESCO

Không chỉ nổi tiếng với hệ thống hang động kỳ vĩ, Phong Nha – Kẻ Bàng còn là một trong những địa danh ghi dấu nhiều cột mốc UNESCO nhất Việt Nam.

Năm 2003, nơi đây được công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới theo tiêu chí địa chất, địa mạo. Đến năm 2015, UNESCO mở rộng hồ sơ với các giá trị về quá trình sinh thái, sinh học và các sinh cảnh quan trọng đối với bảo tồn đa dạng sinh học.

Năm 2025, di sản tiếp tục mở rộng sang Vườn quốc gia Hin Nậm Nô (Lào), trở thành Di sản Thiên nhiên Thế giới liên biên giới đầu tiên ở Đông Nam Á.

Đến năm 2026, Phong Nha – Kẻ Bàng được ghi danh là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới, bổ sung một danh hiệu quốc tế mới, nhấn mạnh mục tiêu hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và phát triển bền vững với sự tham gia của cộng đồng địa phương.

Du khách ngồi thuyền xuôi dòng sông Chày, trên hành trình khám phá hang Tối thuộc hệ thống hang động Phong Nha – Kẻ Bàng. Ảnh: Quỳnh Danh.

Thiên nhiên, đời sống cộng đồng hòa hợp

Không giống danh hiệu Di sản Thiên nhiên Thế giới chỉ tập trung vào các giá trị nổi bật của thiên nhiên, Khu Dự trữ sinh quyển thế giới đặt con người vào trung tâm của công tác bảo tồn.

Với diện tích hơn 515.830 ha, gồm vùng lõi, vùng đệm và vùng chuyển tiếp, Phong Nha – Kẻ Bàng là nơi sinh sống của hơn 159.000 người dân. Đời sống nơi đây gắn liền với rừng, sông Son, sông Gianh, các làng ven núi, du lịch cộng đồng và những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế kỷ, với sự giao thoa của các cộng đồng Việt, Chăm và Bru – Vân Kiều.

UNESCO đánh giá danh hiệu Khu dự trữ sinh quyển thế giới mới cũng ghi nhận Phong Nha – Kẻ Bàng như một không gian phát triển bền vững, nơi bảo tồn thiên nhiên song hành với gìn giữ văn hóa, tri thức bản địa và sinh kế của cộng đồng địa phương.