170 triệu thùng dầu lênh đênh trên biển: ‘Huyết mạch kinh tế’ của Iran căng thẳng chưa từng có

Xuất khẩu dầu của Iran đã sụt giảm mạnh vào đầu năm 2026 làm dấy lên những câu hỏi mới về khả năng duy trì “huyết mạch kinh tế” quan trọng nhất của Tehran trong bối cảnh Mỹ nối lại áp lực trừng phạt.

(Trong ảnh: Cơ sở khai thác dầu của Iran trên đảo Khark. Ảnh: AFP/ TTXVN)

Theo kênh Iran International ngày 16/2/2026, lượng dầu thô Iran dỡ hàng tại các cảng Trung Quốc trong tháng 1/2026 chỉ đạt 1,13 triệu thùng/ngày, giảm từ mức trung bình khoảng 1,4 triệu thùng/ngày trong năm 2025. Dầu thô Iran chưa bán được cũng đang tích tụ trên biển. Khối lượng dầu lưu trữ trên các tàu chở dầu đã tăng gần gấp ba lần trong một năm qua, lên hơn 170 triệu thùng, cho thấy việc tiêu thụ hoặc giao hàng ngày càng khó khăn.

Kênh Iran International ngày 16/2 dẫn dữ liệu của công ty phân tích thông tin hàng hóa Kpler cho biết lượng dầu thô bốc xếp từ các cảng vùng Vịnh Ba Tư của Iran trong tháng 1/2026 đã giảm xuống dưới 1,39 triệu thùng/ngày, giảm 26% so với cùng kỳ năm trước.

Mức sụt giảm này kéo dài xu hướng đi xuống liên tục kể từ tháng 10 năm ngoái, cho thấy áp lực mang tính bền bỉ chứ không phải gián đoạn tạm thời.

Sự chững lại thể hiện rõ nhất tại Trung Quốc, thị trường tiêu thụ dầu lớn nhất và trên thực tế gần như là duy nhất của Iran dưới các lệnh trừng phạt.

Lượng dầu thô Iran dỡ hàng tại các cảng Trung Quốc trong tháng 1/2026 chỉ đạt 1,13 triệu thùng/ngày, giảm từ mức trung bình khoảng 1,4 triệu thùng/ngày trong năm 2025.

Dầu thô Iran chưa bán được cũng đang tích tụ trên biển. Khối lượng dầu lưu trữ trên các tàu chở dầu đã tăng gần gấp ba lần trong một năm qua, lên hơn 170 triệu thùng, cho thấy việc tiêu thụ hoặc giao hàng ngày càng khó khăn.

Việc giữ dầu ngoài khơi gây tốn kém lớn. Thuê một tàu chở dầu cỡ siêu lớn (VLCC) thường tốn hơn 100.000 USD mỗi ngày, và các tàu chở dầu Iran bị trừng phạt còn có chi phí cao hơn do rủi ro pháp lý và bảo hiểm.

Các nhà phân tích ước tính khoảng 1/5 doanh thu dầu mỏ của Iran thực chất bị “ăn mòn” bởi chi phí vận chuyển và lưu trữ này.

Phần lớn lượng dầu vẫn bị mắc kẹt tại vùng biển châu Á. Khoảng 1/3 số tàu chở dầu Iran đang neo đậu ngoài khơi, trong khi các tàu khác di chuyển liên tục hoặc tiến hành chuyển tải từ tàu sang tàu nhằm né tránh việc thực thi trừng phạt – những chiến thuật đã trở thành thông lệ của cái gọi là “hạm đội bóng tối” của Iran.

Các biện pháp trừng phạt ngày càng nhắm trực tiếp vào những mạng lưới này. Theo Kpler, 86% số tàu vận chuyển dầu Iran trong năm qua đã bị Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt, cho thấy phạm vi thực thi đang được mở rộng.

Áp lực buộc Iran phải đưa ra mức chiết khấu rất sâu để duy trì doanh số. Hiện dầu thô Iran được bán thấp hơn khoảng 11-12 USD/thùng so với các chuẩn tham chiếu tương đương, tăng mạnh so với mức chiết khấu chỉ khoảng 3 USD/thùng hồi đầu năm ngoái, qua đó làm suy giảm đáng kể thu nhập ròng của Tehran.

Sự suy giảm không chỉ giới hạn ở dầu thô. Xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ như dầu nhiên liệu đã giảm xuống khoảng 350.000 thùng/ngày trong tháng 1, từ mức 410.000 thùng/ngày một năm trước đó, với Trung Quốc và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) là những khách hàng chính.

Áp lực bổ sung có thể còn gia tăng. Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây đã ký một sắc lệnh hành pháp áp thuế 25% đối với các đối tác thương mại của Iran, một biện pháp có thể tiếp tục làm nản lòng các công ty và quốc gia trong việc xử lý dầu mỏ Iran.

Gánh nặng kinh tế ngày càng lớn này cung cấp bối cảnh quan trọng cho các cuộc đàm phán gián tiếp được nối lại giữa Washington và Tehran.

Đối với giới lãnh đạo Iran, việc nới lỏng trừng phạt vẫn là con đường trực tiếp nhất để ổn định nguồn thu dầu mỏ và giảm áp lực tài khóa.

Tuy nhiên, những khác biệt sâu sắc về chương trình hạt nhân, phát triển tên lửa và các hoạt động khu vực của Iran khiến một thỏa thuận khó đạt được, trừ khi một bên sẵn sàng nhượng bộ các yêu cầu cốt lõi.

Tổng hợp các dữ liệu cho thấy, khả năng duy trì xuất khẩu dầu mỏ của Iran dưới các lệnh trừng phạt – từ lâu là trụ cột cho sức chống chịu kinh tế của nước này – đang ngày càng bị thu hẹp.

(Trong ảnh: Thứ trưởng Ngoại giao Iran Majid Takht Ravanchi. Ảnh: IRNA/TTXVN)

Trả lời phỏng vấn đài BBC từ Tehran, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Majid Takht-Ravanchi cho biết Tehran sẵn sàng cân nhắc các thỏa hiệp trong các cuộc đàm phán hạt nhân đang diễn ra với Mỹ, với điều kiện Washington tham gia bàn thảo vấn đề dỡ bỏ trừng phạt.

Trước tình hình khó khăn, kênh truyền hình i24news của Israel ngày 15/2 dẫn trả lời phỏng vấn đài BBC (Anh) của Thứ trưởng Ngoại giao Iran Majid Takht-Ravanchi cho biết Tehran sẵn sàng cân nhắc các thỏa hiệp trong các cuộc đàm phán hạt nhân đang diễn ra với Mỹ, với điều kiện Washington tham gia bàn thảo vấn đề dỡ bỏ trừng phạt.

Theo i24news, trong cuộc phỏng vấn với BBC từ Tehran, ông Takht-Ravanchi nói: “Bóng đang nằm ở phần sân của Mỹ để chứng minh họ thực sự muốn đạt được một thỏa thuận. Nếu họ chân thành, tôi tin chắc chúng ta sẽ đi tới một thỏa thuận”.

Những phát biểu của ông Takht-Ravanchi được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng về việc bên nào chịu trách nhiệm cho sự chậm trễ của các cuộc đàm phán.

Trong khi các quan chức Iran cho rằng tiến trình thương lượng phụ thuộc vào mức độ linh hoạt của Mỹ, thì các đại diện đến từ Washington lại ám chỉ rằng chính Tehran đang kìm hãm tiến triển.

Vòng thảo luận sắp tới dự kiến diễn ra vào thứ Ba tại Geneva, với phía Iran do Ngoại trưởng Abbas Araghchi đại diện, còn phái đoàn Mỹ do các đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump – Steve Witkoff và Jared Kushner – dẫn đầu.