“Yết hầu” chiến lược giúp Iran vận hành cỗ máy quân sự giữa xung đột

Vai trò của đảo Kharg được ví như “yết hầu” chiến lược giúp Iran đảm bảo họ có nguồn ngân sách vận hành giữa lúc bị thiệt hại nghiêm trọng trong cuộc chiến với Mỹ – Israel.

Cơ sở dầu khí trên đảo Kharg (Ảnh: Reuters).

Iran tuyên bố xuất khẩu dầu từ đảo Kharg vẫn gia tăng bất chấp cuộc chiến với Mỹ và Israel đang leo thang, theo truyền thông Iran.

“Sau các chuyến thăm và cuộc họp tại đảo Kharg, tôi phải nói rằng trong những ngày gần đây, không những xuất khẩu dầu không giảm mà còn tăng lên”, hãng tin ISNA dẫn lời Chủ tịch Ủy ban Năng lượng của Quốc hội Iran Moussa Ahmadi cho biết.

Tầm quan trọng của đảo Kharg đối với ngành dầu mỏ Iran là không thể phủ nhận, trong khi các mối đe dọa từ Mỹ nhằm tấn công, đổ bộ vào hòn đảo này đang có dấu hiệu gia tăng.

Đảo Kharg quan trọng thế nào?

Theo các nhà phân tích, đảo Kharg có ý nghĩa sống còn đối với Iran, là nền tảng của nền kinh tế dầu mỏ và là tiền đồn chiến lược nhờ vị trí tại Vịnh Ba Tư. Hòn đảo rộng 20km, nằm cách bờ biển Iran 28km về phía tây nam, là cảng xuất khẩu dầu chủ lực của nước này.

Đây là trung tâm then chốt trong chuỗi vận chuyển dầu thô toàn cầu của Iran, sở hữu hạ tầng xử lý và xuất khẩu dầu quy mô lớn. Bất chấp các lệnh trừng phạt từ Mỹ và các nước khác, Iran vẫn duy trì xuất khẩu từ Kharg và gia tăng doanh thu dầu mỏ.

Hệ thống dẫn dầu từ các mỏ trên đất liền ra đảo được kiểm soát chặt chẽ bởi một cơ chế chỉ huy tập trung. Các đường ống từ những khu vực sản xuất lớn hội tụ về Kharg, nơi có các bể chứa khổng lồ lên tới 30 triệu thùng và các cảng nước sâu cho phép tiếp nhận tàu chở dầu cỡ rất lớn.

Hầu như không có cơ sở nào khác trên bờ biển Iran có hạ tầng và khả năng tiếp cận hàng hải tương đương, khiến Kharg trở thành “động cơ” cho cỗ máy kinh tế và cửa ngõ của Iran ra thị trường dầu toàn cầu. Tuy nhiên, chính vai trò trung tâm này cũng khiến nó trở thành mục tiêu chiến lược dễ bị tổn thương.

Vị trí đảo Kharg (Ảnh: EP).

Do hệ thống hạ tầng tập trung, Kharg không được bảo vệ quá dày đặc và có thể trở thành mục tiêu nếu Mỹ quyết định tấn công. Đây là mục tiêu cố định, dễ nhận diện; nếu bị phá hủy hoặc gián đoạn, năng lực xuất khẩu dầu của Iran sẽ chịu tổn thất.

Iran đã xây dựng các tuyến xuất khẩu thay thế, bao gồm những cảng nằm ngoài eo biển Hormuz, nhưng quy mô nhỏ hơn nhiều và không thể thay thế hoàn toàn vai trò của Kharg.

Nếu hoạt động tại Kharg bị gián đoạn, nguồn thu từ dầu mỏ sẽ sụt giảm, kéo theo tác động tiêu cực tới ổn định kinh tế trong nước.

Kharg nằm ở phía bắc vịnh Ba Tư, cách eo biển Hormuz khoảng 660km. Tuy nhiên, dầu xuất khẩu từ đây vẫn phải đi qua tuyến hàng hải hẹp này, cùng với dòng tàu dầu từ các nước láng giềng.

Mặc dù Iran kiểm soát Kharg và có ảnh hưởng lớn tại Hormuz, hoạt động xuất khẩu qua eo biển vẫn chịu giám sát chặt chẽ và đang bị tác động bởi quá trình quân sự hóa khu vực.

Chiến lược răn đe của Iran

Iran đã triển khai các lớp phòng thủ gồm hải quân, tên lửa và phòng không để bảo vệ Kharg, nhưng những năng lực này có thể đã bị suy giảm. Dù vậy, Kharg vẫn là mục tiêu trọng yếu do vai trò kinh tế và quân sự.

Tehran cho rằng nếu Kharg bị gián đoạn, họ có thể đáp trả bằng cách gây gián đoạn xuất khẩu dầu của các nước khác thông qua eo biển Hormuz, tạo ra “thế tiến thoái lưỡng nan” cho cả người mua lẫn nhà cung cấp dầu.

Thông qua đó, Iran hy vọng thiết lập một cơ chế răn đe lẫn nhau nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng của mình.

Từ góc nhìn của Mỹ, Kharg là trung tâm chiến lược quan trọng và có thể trở thành đòn bẩy gây sức ép lên Iran. Việc cảnh báo phá hoại hạ tầng xuất khẩu dầu chủ chốt có thể là công cụ hiệu quả hơn so với việc kéo dài chiến dịch không kích.

Tuy nhiên, Mỹ và Israel dù đã nhiều lần tấn công lãnh thổ Iran vẫn chưa nhắm trực tiếp vào Kharg, có thể do lo ngại phản ứng trả đũa mạnh mẽ gây ảnh hưởng tới các đối tác khu vực và an ninh hàng hải tại vịnh Ba Tư.

Bất kỳ cuộc tấn công nào vào Kharg cũng có thể gây gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng dầu toàn cầu. Giá cả leo thang và bất ổn chuỗi cung ứng đã ảnh hưởng tới châu Á, châu Phi và châu Âu, dù các khu vực này không trực tiếp tham gia xung đột.

Ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại, việc phá hủy hạ tầng tại Kharg cũng có thể mất nhiều năm để khôi phục, kéo dài khủng hoảng năng lượng toàn cầu.