Xung đột địa chính trị thử thách sức bền kinh tế toàn cầu

Mặc dù sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các đợt hạ nhiệt ngắn hạn của giá hàng hóa đã đóng vai trò giảm xóc, bức tranh tổng thể của kinh tế toàn cầu vẫn phân hóa và còn nhiều bất trắc, do xung đột tại Trung Đông tiếp diễn.

Quang cảnh cảng hàng hóa tại Busan, Hàn Quốc. Ảnh: THX/TTXVN

Các tổ chức tài chính lớn trên thế giới như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), S&P Global Market Intelligence và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) vừa qua đều đồng loạt đưa ra những điều chỉnh quan trọng về triển vọng tăng trưởng, cho thấy nền kinh tế toàn cầu đang trong trạng thái mong manh.

Trong báo cáo công bố tháng 7/2026, IMF đã lần thứ hai trong năm nay hạ dự báo tăng trưởng kinh tế thế giới cho năm 2026 xuống mức 3%, giảm 0,1 điểm phần trăm so với dự báo 3,1% hồi tháng 4. Đây là một sự giảm tốc đáng kể so với tốc độ tăng trưởng đạt được trong năm 2025. Trong khi đó, S&P Global Market Intelligence thậm chí còn có quan điểm thận trọng hơn khi duy trì dự báo tăng trưởng GDP thực toàn cầu ở mức 2,2%, một con số thấp hơn đáng kể so với mức đồng thuận chung của thị trường.

Nguyên nhân chính dẫn đến các động thái điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng kinh tế chính là những diễn biến khó lường tại Trung Đông. Chiến sự nổ ra đã trực tiếp đe dọa đến tuyến hàng hải chiến lược qua eo biển Hormuz gây ra cú sốc năng lượng nhanh chóng lan rộng sang thị trường phân bón, chi phí vận tải và giá cả hàng hóa tiêu dùng. IMF nhấn mạnh việc hạ dự báo hoàn toàn phù hợp với kịch bản tuyến đường này bị đóng cửa kéo dài.

Tuy nhiên, tác động từ cuộc xung đột không đồng đều, tạo ra một bức tranh kinh tế đa sắc, với sự phân hóa sâu sắc. Các quốc gia xuất khẩu năng lượng nằm ngoài vùng xung đột sẽ được hưởng lợi từ các điều kiện thương mại thuận lợi, trong khi các nền kinh tế tham gia vào chu kỳ khởi sắc do công nghệ thúc đẩy sẽ ghi nhận hoạt động sản xuất kinh doanh mạnh mẽ hơn, ngay cả khi họ là nước nhập khẩu năng lượng.

Kinh tế Mỹ cho thấy sức chống chịu khá tốt khi vẫn duy trì được mức tăng trưởng dự báo 2,3% cho năm 2026. Trái lại, Khu vực sử dụng đồng euro (Eurozone) tiếp tục mắc kẹt trong tình trạng tăng trưởng thấp. IMF hạ dự báo tăng trưởng của Eurozone xuống 0,9%. Đối với khu vực Trung Đông và Trung Á là tâm điểm của cuộc xung đột, IMF đã hạ dự báo tăng trưởng tới 1,2 điểm phần trăm, xuống mức 0,7%. Trong khi đó, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, Trung Quốc, nhận được sự đánh giá tích cực hơn. IMF và ADB đều điều chỉnh tăng nhẹ hoặc giữ nguyên dự báo tăng trưởng của nước này ở mức 4,6% nhờ xuất khẩu bền bỉ và dòng vốn đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng.

Thị trường năng lượng cũng đã có những nhịp hạ nhiệt. Sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận tạm thời vào giữa tháng 6/2026 nhằm mở lại eo biển Hormuz, áp lực giá đã giảm nhẹ. Theo S&P Global, giả định về mức giá dầu Brent trong năm nay đã giảm mạnh từ mức 110 USD/thùng trong báo cáo tháng 6/2026 xuống 87 USD/thùng trong báo cáo tháng 7/2026. Nhờ đó, chỉ số giá nguyên liệu toàn cầu của S&P Global Materials Price Index cũng hạ xuống, cho thấy áp lực chi phí đầu vào cho doanh nghiệp giảm. Mặc dù vậy, sự bình ổn này vô cùng mong manh khi các cuộc giao tranh mới giữa Mỹ và Iran lại tiếp tục bùng phát sau đó.

Trong một bối cảnh đầy bất định, sự bùng nổ của AI và công nghệ bán dẫn nổi lên như một trụ cột chống đỡ cho toàn bộ nền kinh tế toàn cầu. IMF đánh giá nhu cầu mạnh mẽ trong lĩnh vực này đã bù đắp phần nào những tổn thất lớn do xung đột gây ra. Những quốc gia tham gia sâu vào chuỗi giá trị phần cứng công nghệ toàn cầu đã có được khả năng phục hồi nổi trội hơn. Dù có những gián đoạn thương mại, bốn nhà xuất khẩu ròng phần cứng AI hàng đầu là vùng lãnh thổ Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc, Thái Lan và Malaysia đều duy trì đà tăng trưởng bền vững.

Về triển vọng xa hơn, các tổ chức quốc tế vẫn dành sự lạc quan vừa phải cho năm 2027. IMF kỳ vọng tăng trưởng toàn cầu sẽ khởi sắc trở lại và đạt mức 3,4%. ADB giữ nguyên dự báo tăng trưởng của khu vực châu Á – Thái Bình Dương ở mức 5,1% cho năm 2027 nhờ khả năng thích ứng của các nền kinh tế khi áp lực địa chính trị giảm dần.

Tuy nhiên, con đường phục hồi này còn tiềm ẩn không ít những rủi ro. S&P Global lưu ý rằng các “neo” kinh tế vững chắc trước đây như lạm phát và lãi suất thấp cùng với thương mại tự do đang bị lung lay nghiêm trọng. Về chính sách tiền tệ, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ sẽ chưa tăng lãi suất trong ngắn hạn và chỉ bắt đầu điều chỉnh khi điều kiện kinh tế phù hợp hơn. Ngân hàng Trung ương châu Âu cũng được dự báo sẽ chưa phải tiếp tục thắt chặt nếu không xuất hiện cú sốc lạm phát mới.

Tuy nhiên, S&P Global nhấn mạnh triển vọng này phụ thuộc rất lớn vào diễn biến địa chính trị. Nếu xung đột tại Trung Đông leo thang trở lại hoặc nguồn cung năng lượng bị gián đoạn nghiêm trọng, giá dầu hoàn toàn có thể tăng mạnh, kéo theo lạm phát cao hơn và buộc các ngân hàng trung ương phải thay đổi lập trường chính sách.

Nhìn chung, năm 2026 đang trôi qua như một giai đoạn thử thách sức bền của kinh tế thế giới. Tăng trưởng vẫn được duy trì nhưng ở tốc độ chậm hơn, lạm phát có dấu hiệu hạ nhiệt tại một số nền kinh tế song chưa thực sự được kiểm soát, trong khi các yếu tố địa chính trị tiếp tục đe dọa triển vọng phục hồi. Trong bối cảnh đó, việc tận dụng các động lực tăng trưởng mới từ công nghệ sẽ là những yếu tố quyết định khả năng thích ứng của từng nền kinh tế trong giai đoạn tới.