Xiêng Khoảng – miền đất của những bí ẩn xuyên thời gian
Từ Vientiane, bỏ lại sau lưng đoạn đường hơn 400km, chúng tôi đến thị xã Phonesavanh – tỉnh lỵ của Xiêng Khoảng khi đã quá hai giờ chiều.
Cũng chừng ấy cây số, du khách có thể đến Xiêng Khoảng bằng đường bộ theo QL7 từ Vinh (Nghệ An), qua lối cửa khẩu Mường Xén.
Từ ban công khách sạn trên sườn núi Voi (Phou-xang), du khách có thể phóng tầm mắt nhìn bao quát toàn bộ thị xã Phonesavanh yên bình dưới thung lũng. Nắng đổ vàng trên những ngọn đồi, nắng xiên qua những rừng thông mơ mộng, làm sáng bừng lên bức tranh cây cỏ trên đồng với những thửa lúa, vuông rau xanh non mướt mát. Xa xa, từng đàn bò đang nhởn nhơ gặm cỏ, điểm những chấm vàng trên thảm xanh mênh mông. Xếp tạm hành lý vào khách sạn, chúng tôi cho xe chạy về phía Cánh đồng Chum – cách trung tâm thị xã hơn 10km để khám phá những điều kỳ bí xung quanh những chiếc chum đá khổng lồ từ mấy nghìn năm trước.
Đá vẫn ngàn đời lặng lẽ ôm giấu sự thật chẳng thể cất lời
Cánh đồng Chum, tiếng Lào gọi là “Thoong Hảy hín” – là khu di chỉ cự thạch, gồm hơn 2.000 chum đá lớn nhỏ phân bố rải rác tại 90 điểm trên cao nguyên Mương Phuông (Muaeng Phuang) ở độ cao 1.200m so với mực nước biển. Thời chiến tranh, Xiêng Khoảng là chiến trường ác liệt. Hàng triệu tấn bom Mỹ đã trút xuống mảnh đất này. Nhà cửa, kho tàng, các di tích lịch sử văn hóa, tôn giáo đều bị hư hỏng nặng, trong đó có Cánh đồng Chum, mà những hố bom nằm rải rác khắp nơi ở đây là một minh chứng. Do bom mìn còn sót lại chưa được rà phá hết nên du khách chỉ có thể tham quan được 3 địa điểm chính là bản Ang – (250 chum), Lắt Sén (100 chum) và bản Sua (100 chum), cách thị xã Phonesavanh theo thứ tự 10km, 23km và 28km.
Chúng tôi đến thăm cụm chum đá bản Ang khi đã quá nửa buổi chiều. Cả một Cánh đồng Chum hiện ra trước mắt, trông từ xa như một bàn cờ với những cái chum lổn nhổn trông rất kỳ lạ. Đến gần mới thấy chúng rải rác từng nhóm, cái đứng, cái nghiêng, cái chôn nửa mình trong đất, với đủ kích cỡ từ nhỏ to đến cao thấp. Hình dạng chum cũng khác nhau: cái thắt núm, cái miệng thẳng, cái vuông vức, cái hình trụ, cái cao thon. Nhưng chỉ duy nhất một cái có nắp đậy. Phần lớn chum cao chừng 1 – 2m, nặng trung bình từ 6 tạ đến 1 tấn. Cái lớn nhất cao 3,25m, chum nặng nhất tới 14 tấn. Hầu hết được chế tác từ đá granite. Một số làm từ sa thạch có chứa thạch anh fenspat và mica. Trên mỗi chiếc chum còn chạm khắc hình người hay động vật cùng một số biểu tượng khác.
Những chiếc chum đá mang theo bí ẩn ngàn đời.
Có nhiều cách giải thích về những chiếc chum đá khổng lồ này. Nhưng có lẽ, quan điểm của nhà khảo cổ học Pháp – bà Madeleine Colani – người được Trường Viễn Đông Bác Cổ cử sang Lào khai quật tại Cánh đồng Chum năm 1930 thể hiện trong cuốn “Cự thạch cổ vùng Thượng Lào”, cho rằng mỗi cái chum là quan tài chứa di cốt người c.hết, là có vẻ đáng tin hơn cả. Bởi vì, bà đã tìm thấy xung quanh chum có xương và răng người, cùng những vòng tay bằng đồng thau, những chuỗi hạt bằng thủy tinh và mã não. Bà còn phát hiện một cái hang gần đấy có lẽ là nơi hỏa táng di cốt khi trên trần hang có dấu khói đen. Những bằng chứng khảo cổ của bà đã xác định thời gian hình thành và tồn tại của khu di chỉ này khoảng 500 năm trước đến 500 năm sau Công Nguyên.
Các nghiên cứu sau này của giáo sư Eiji Nitta – Trường Đại học Kagoshima – Nhật Bản; hai nhà khảo cổ học người Lào là Thoongsa Sayavongkhamdy và Thonglith Luangkhoth; rồi các nhà khảo cổ học của UNESCO về Cánh đồng Chum cơ bản đều đồng quan điểm cho rằng, các dấu tích di cốt, nồi táng, hiện vật thu được trong những hố đào xung quanh các chum đá là cùng thời. Những chum đá đó chỉ là vật tượng trưng để đ.ánh dấu nơi chôn cất xung quanh.
Rời Cánh đồng Chum khi trời đã tắt nắng. Những cơn gió mang theo hơi lạnh của sương chiều đã ùa về trên cao nguyên mát rượi. Ngoái cổ nhìn lại, những chiếc chum đá vẫn lặng lẽ chôn chân trên cánh đồng giữa ráng chiều rực đỏ, mang theo những điều bí ẩn và hiện hữu cùng tồn tại ngàn đời ở nơi đây.
Xiêng Khoảng đâu chỉ có Cánh đồng Chum
Không thể phủ nhận sức hút của Cánh đồng Chum đối với khách du lịch, nhất là khi khu di chỉ này được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới năm 2019. Nhưng Xiêng Khoảng đâu chỉ có Cánh đồng Chum. Mảnh đất này còn chứa đựng nhiều điều bí ẩn cần khám phá khi từng là lãnh địa của tộc người Phuang; từng chứng kiến bao cuộc chiến huynh đệ tương tàn giữa các nhóm quyền lực của Vương quốc Lan Xang và cả những cuộc oanh kích ác liệt của không quân Mỹ trong thời chiến tranh Đông Dương thập niên 60 – 70 của thế kỷ trước. Dẫu không còn lành lặn, nhưng những phế tích về tôn giáo còn sót lại đến ngày nay cũng đủ minh chứng về thời vàng son của một vương quốc xưa.
Cách thị xã Phonesavanh chừng 30km về phía nam là trung tâm mương Khoun. Tại đây, du khách có thể tham quan cụm di tích Phia Vat và các bảo tháp That Foun, That Chomephet ngay bên đường ở bản Siphom – vốn được xem là biểu tượng văn hóa của tộc người Phuang văn minh, hùng mạnh một thời.
Phia Vat là ngôi chùa lớn nhất và lâu đời nhất của Vương quốc Phuang, xây dựng hơn 600 năm trước, vào thời kỳ hưng thịnh nhất dưới sự cai trị của vua Chao Lankhamkong. Năm 1874, Vương quốc Phuang sụp đổ, Phia Vat cũng bị tàn phá. Thập niên 60 – 70 thế kỷ trước, chùa tiếp tục bị bom Mỹ phá hoại, chỉ còn lại một pho tượng Phật lớn ở chính điện, một số cột lớn và vài đoạn tường gạch đổ nát được giữ đến tận bây giờ.
Du khách cầu nguyện trước tượng Phật tại Phia Vat.
Du khách ngang qua đây hầu hết đều ghé thăm khu phế tích, quỳ trước Phật đài, thắp hương cầu nguyện, xin Đức Phật ban phước lành, hòa mình vào không khí trang nghiêm, tĩnh lặng để hồi tưởng về quá khứ vàng son của một trong những vùng đất trù phú nhất của Lào.
Video đang HOT
Cách chùa chừng 400m là That Foun cũng được xây dựng cùng thời với Phia Vat, bởi vị vua thứ 14 của Vương quốc Phuang – người đầu tiên đưa Phật giáo đến vùng đất này. That Foun là một công trình kiến trúc linh thiêng, được xây bằng gạch, giống như That Đăm ở thủ đô Vientiane nhưng to lớn và cao hơn, có kết hợp trang trí những cánh sen bằng đá sa thạch ở lưng chừng tháp. Bảo tháp là nơi lưu giữ xá lợi của Đức Phật khi Ngài nhập niết bàn. Trong chiến tranh, bảo tháp đã bị hư hại nhiều cũng như bị con người đột nhập để lấy đi nhiều cổ vật. Sau ngày Lào giải phóng, tháp được trùng tu trở về nguyên dáng vẻ ban đầu.
Bảo tháp được xây dựng trên một gò đất cao. Từ đây có thể thoải mái ngắm nhìn cảnh quan xung quanh với cánh đồng lúa mênh mông, những ngôi làng trù phú của người Lào. Xiêng Khoảng ở độ cao hơn 1.000m so với mực nước biển nên khí hậu mát mẻ quanh năm. Giữa mùa đông, trời vẫn luôn tạnh ráo. Những khóm hoa trạng nguyên trên đường vào bảo tháp, những giậu hoa dã quỳ mọc hoang dại trong khuôn viên như những đám lửa bừng lên trên nền trời xanh mây trắng. Chỉ một cái bấm máy, du khách đã có những bức ảnh đẹp làm kỷ niệm cho một chuyến đi. Hoặc ghé các gian hàng ngay cạnh chân tháp để mua vài món hàng lưu niệm, xem mấy người phụ nữ Lào ngồi thêu, nghe họ giới thiệu đôi nét về bảo tháp cùng những lễ hội truyền thống được tổ chức tại đây.
Du khách cũng có thể đến thăm That Chomphet cách đó mấy phút đi bộ. Di tích này được xây dựng vào đầu thế kỷ 14. Tương truyền trên đỉnh có gắn một viên kim cương. Tuy nhiên, trong chiến tranh, viên kim cương và nhiều loại đá quý đã bị quân đội nước ngoài lấy đi.
Hàng năm, vào dịp Tết cổ truyền Boun Pimay, người Lào vẫn tổ chức lễ hội tắm Phật tại các di tích này, như một nỗ lực gìn giữ những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của một đất nước mà hầu hết người dân đều theo đạo Phật.
Nơi lưu giữ ký ức xưa
Người đến Xiêng Khoảng lần đầu sẽ rất ngạc nhiên khi đi chỗ nào cũng thấy bom đạn – hay nói chính xác là vỏ bom, vỏ đạn được người dân nơi đây sử dụng như một thứ “sản vật” quen thuộc để trang trí nhà cửa, nhà hàng khách sạn, hay chế tác thành vật dụng gia đình như chiếc gạt tàn t.huốc l.á làm bằng vỏ bom bi có hình quả ổi, quả dứa… những nhà hàng “bom”, quán “cà phê bom”, “cà phê lựu đạn”… Ông chủ nhà nghỉ Kong Keo dùng vỏ bom đạn để trang trí cho nhà hàng cà phê của mình như một cách tạo ấn tượng đối với du khách. Cột nhà là những vỏ quả bom dựng đứng; trên bàn có đủ loại vỏ lựu đạn, cửa sổ của quán cũng lủng lẳng mấy cái mũ sắt của lính Mỹ được dùng để trồng phong lan. Ngoài sân vườn còn có cả ki-ốt bày toàn s.úng, vỏ đạn, vỏ bom… Thấy tôi ngạc nhiên, ông Hà Văn Cảnh, Chủ tịch Hội người Việt Nam tỉnh Xiêng Khoảng nói rằng, “đó là chuyện bình thường. Trước đây, có nhà còn trang trí ngoài sân vườn cả chiếc trực thăng hay máy bay phản lực của Mỹ nữa đấy”.
Từ khi Cánh đồng Chum được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới, du khách đến Xiêng Khoảng đông hơn. Nhiều nhất vẫn là những cựu chiến binh Việt Nam muốn thăm lại chiến trường xưa và khách Mỹ, châu Âu muốn khám phá văn hóa, tìm hiểu lịch sử chiến tranh của Lào. Từ trung tâm tỉnh, du khách có thể theo quốc lộ 7 chừng 50km đến mương Kham để tắm nước khoáng nóng trước khi vượt hơn 260km sang tỉnh Hủa phăn – thủ đô kháng chiến của Cách Mạng Lào. Con đường này, mùa đông thì rực rỡ dã quỳ, mùa xuân núi rừng sáng bừng sắc trắng hoa ban đang hấp dẫn du khách trở lại chiến trường xưa.
Đất đai màu mỡ, khí hậu mát mẻ quanh năm, Xiêng Khoảng là vùng đất có nhiều đặc sản nổi tiếng. Măng, nấm, bún, miến, gạo nếp, mật ong rừng, thịt bò… thứ gì của Xiêng Khoảng cũng được xếp vào hàng ngon nhất. Con gái Xiêng Khoảng da trắng má hồng, xinh đẹp nết na, khéo tay có tiếng. Người Xiêng Khoảng rất có khiếu kinh doanh và hầu hết đã trở nên giàu có khi đến Vientiane lập nghiệp.
Chiêm ngưỡng những bí ẩn chưa được giải mã ở cánh đồng Chum trên đất bạn Lào
Cánh đồng Chum tọa lạc ở tỉnh Xiêng Khoảng, nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào. Nơi đây, đã lưu lại hàng nghìn chiếc Chum đá bí ẩn, nằm rải rác trên các ngọn đồi cao.
Từ lâu, nó đã trở thành điểm du lịch nổi tiếng, hấp dẫn về văn hóa, lịch sử với dấu tích đồi Chum. Nó cũng được cho là địa điểm khảo cổ "nguy hiểm" nhất thế giới mà các nhà khảo cổ học chưa có một lời giải thích chính xác.
Huyền thoại và lịch sử nổi tiếng chưa có lời giải thích chính xác
Được biết, các nhà khảo cổ học cho rằng, các Chum này có niên đại từ 1.500 đến 2.000 năm. Phần lớn các hiện vật khai quật có niên đại 500 trước Công nguyên và 800 sau Công Nguyên. Theo đó, các nhà nhân loại và khảo cổ học cho rằng có thể các Chum này đã được sử dụng để đựng di cốt hoặc chứa thực phẩm.
Đường lên Cánh đồng Chum, tỉnh Xiêng Khoảng (có nghĩa thành phố phía chân trời-PV) huyền thoại.
Theo truyền thuyết của người Lào kể lại và họ cho rằng, có những người khổng lồ đã từng định cư ở khu vực này. Tuy nhiên, theo một truyền thuyết khác, có một vị vua cổ đại tên là Khun Cheung, đã tiến hành cuộc chiến chống lại kẻ thù thành công. Nên ông đã cho lính lập ra những cái Chum để ủ lên men và chứa số lượng lớn rượu gạo để ăn mừng chiến thắng.
|
Từ xa xưa, cánh đồng đã chứng kiến sự ra đời và tồn tại của những chiếc Chum đá kỳ bí.
Không chỉ có vậy, người Lào còn lưu truyền do Xiêng Khoảng nằm trên cao nguyên với hai mùa nắng mưa rõ rệt, khi mưa về thì thối đất còn nắng thì khô hạn nứt nẻ, vì vậy mà người xưa đã phải tạo ra những cái Chum "khổng lồ" để chứa nước...
|
Cánh đồng Chum vẫn là một trong những địa điểm khảo cổ "nguy hiểm" nhất thế giới.
Trước những huyền thoại bí mất về cánh đồng Chum, khiến bà Madeleine Colani thuộc Viện Viễn đông Bác cổ, người Pháp "chạm đất" đầu tiên để tiến hành khảo sát, nghiên cứu và ghi chép liệt kê các hiện vật của cánh đồng Chum. Tại đây, bà cùng với nhóm nghiên cứu của mình khai quật khu vực cánh đồng Chum và phát hiện ra một hang động với các di hài của con người, bao gồm cả xương và tro bị đốt.
|
Ông Xiêng Măng trao đổi với PV.
Trao đổi với PV báo Thời Đại, ông Xiêng Măng (66 t.uổi), trú tại Bản Hãy Hỉn, huyện Mường Pẹt cho biết: "Những cái Chum tại cánh đồng này đã có từ lúc xưa, và ông cũng không biết có từ lúc nào. Ngay cả thời bố mẹ ông cũng không biết mà chỉ nghe người dân truyền lại dấu tích có thể họ đem đến và có thể những cái Chum nằm tại chỗ cũng có. Có được cánh đồng Chum này, họ lấy đá rèn thành những cái đục, rìu và sau đó họ đục đẻo ra những cái Chum đầy kì bì. Đồng thời, hang động phía bên kia họ cũng tự làm và còn nguyên thủy để lại".
|
Những cái Chum nằm trên các ngọn đồi với đủ kích cỡ, từ nhỏ to đến cao thấp và hình dạng cũng khác nhau.
Duy nhất một cái Chum có nắp và một hang động kì bí
Được biết, trong quá trình liệt kê nghiên cứu, bà Madeleine Colani bất ngờ phát hiện một hang động đá vôi kỳ lạ, có lòng động xuyên thẳng l.ên đ.ỉnh đồi tựa như hai ống khói tự nhiên với nhiều vết nám đen trên vách mà bà cho là đã được sử dụng làm lò hỏa t.hiêu n.gười c.hết. Đồng thời, xung quanh đồi đá để lại những dấu vết xương, răng người, những vòng tay bằng đồng thau, những hạt chuỗi bằng thủy tinh và đá carnelian...
Hang động kì bí nơi nhiều người vào ẩn nấp.
Thế nhưng, sau khi bà Madeleine Colani mất (1866 - 1943), việc nghiên cứu về Cánh đồng Chum đã bị chìm vào quên lãng. Điều này một lần nữa, khiến các nhà khảo cổ học đặt ra giả thuyết có lẽ người xưa tạo ra những cái Chum đá để tưởng niệm hoặc dùng chúng để đặt đồ đạc cho người đã khuất.
Duy nhất một cái Chum có nắp đậy mà họ gọi là Chum mẹ.
Qua tìm hiểu của PV thì, hiện nay cánh đồng Chum được xếp vị trí hàng 7 kỳ quan thế giới bí ẩn nhất mà nhân loại chưa tìm được giải mã chính xác. Và hiện Chính phủ Lào và Tổ chức UNESCO đang tiến hành, liệt kê toàn bộ cánh đồng Chum và hy vọng sớm được giải mã, để khách du lịch trong và ngoài nước đến chiêm ngưỡng một cách thoải mái và hiểu được sự ra đời của những cái Chum đá trên cánh đồng đầy bom đạn Xiêng Khoảng của đất nước Triệu Voi.
|
Những hố bom "khồng lồ" mà không quân Mỹ đã rải bom dày đặc tại khu vực này.
Ông Lê Viết Giáo (63 t.uổi), người Việt hơn 20 năm làm ăn sinh sống tại đất Phôn Sa Vẳng, tỉnh Xiêng Khoảng cho biết: "Cánh đồng Chum này đã có từ xa xưa và thời xưa người to lớn nên họ tạo ra những cái Chum này để uống rượu. Còn trên những đồi trọc là lính xưa canh gác và phía dưới là cấp sĩ quan và chỉ huy. Đồng thời, những khối đá này là Voi kéo từ trong kia ra và kéo từ ngọn đồi này qua đồi khác để đục thành cái Chum chứ không phải tự nhiên tạo ra. Chính người Lào họ cũng không biết dấu tích này có từ đời nào? Hiện tại trên hàng nghìn cái Chum chỉ còn một cái có nắp gọi là Chum mẹ và một hang động có rất nhiều anh hùng liệt sĩ đã hi sinh tại đây. Lúc đó, nhiều người vào ẩn nấp và bom (gọi là B52-PV) đ.ánh xuống sụp miệng hầm khiến quân đội Lào và Việt Nam ngã xuống. Sau này, người dân Hà Nội đưa đá (gần 2 tấn-PV) qua và lập bàn thờ để tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì Tổ quốc".
|
Mỗi ngày cánh đồng Chum thu hút du khách đến chiêm ngưỡng và thưởng ngoạn không khí trong lành trên những ngọn đồi cao chỉ có giá 15.000 Kíp (khoảng 40.000 đồng).
Di tích đồn Mường Tè Lai Châu Di tích nằm trên đồi "Phụ độn" tức là núi đồn thuộc bản Nậm Củm - xã Mường Tè - huyện Mường Tè - tỉnh Lai Châu. Được xây dựng trên đỉnh của ngọn đồi khá cao và hiểm trở, nằm giữa ngã ba của suối Nậm Củm và sông Đà. Mường Tè là một trong những xã vẫn giữ được nét riêng...