Vụ Miu Lê bị bắt do sử dụng ma túy và chuyện quản lý gọi nghệ sĩ là ’sếp’

Từ vụ việc ca sĩ Miu Lê bị bắt giữ để điều tra về hành vi sử dụng trái phép chất ma túy, không ít khán giả đặt câu hỏi: Vai trò của quản lý nghệ sĩ ở đâu?

Ngày 10/5, ca sĩ Miu Lê cùng 5 đối tượng khác bị Công an TP Hải Phòng bắt giữ vì có hành vi sử dụng trái phép chất ma túy tại khu vực bãi tắm Tùng Thu, thôn 2 Cát Bà, đặc khu Cát Hải.

Qua kiểm tra, các đối tượng đều dương tính với chất ma túy.

Trên mạng xã hội, một bộ phận khán giả đặt câu hỏi: Vai trò của quản lý nghệ sĩ ở đâu trong những vụ việc tương tự ca sĩ Miu Lê?

Thắc mắc này có cơ sở vì trong suy nghĩ của đám đông, “quản lý nghệ sĩ” thường gợi nhắc đến những cái tên quyền lực hoặc các “ông lớn” ngành giải trí Hàn Quốc, Trung Quốc với chế độ quản lý nghệ sĩ chuyên nghiệp, thậm chí có phần khắc nghiệt.

Tuy nhiên, thực trạng của nghề quản lý nghệ sĩ ở thị trường Việt Nam lại khác xa tưởng tượng này.

Khi quản lý gọi nghệ sĩ là “sếp”

Chia sẻ với VietNamNet, chị H.P – quản lý truyền thông của một số ca sĩ, diễn viên – định nghĩa quản lý là người đại diện, điều phối và định hướng hầu hết khía cạnh công việc của nghệ sĩ như: hình ảnh, hoạt động, tài chính… và không loại trừ đời tư vì với nghề nghệ sĩ, một phần của đời tư cũng thuộc về công việc.

Thực tiễn, thị trường Việt Nam hiện có một số công ty quản lý nghệ sĩ chuyên nghiệp đang hoạt động khá hiệu quả.

Ca sĩ Miu Lê bị bắt giữ để điều tra về hành vi sử dụng trái phép chất ma túy. Ảnh: Tư liệu.

Tuy nhiên, nhóm pháp nhân này không nhiều và chưa đóng vai trò chủ đạo như các thị trường Hàn Quốc, Trung Quốc. Phần lớn công việc quản lý nghệ sĩ do cá nhân đảm nhận.

Người đảm nhận công việc quản lý khá đa dạng, từ những người xuất thân là phóng viên mảng văn hóa – giải trí; người làm việc trong lĩnh vực truyền thông, quảng cáo; các BTV, nhân sự chủ chốt tại các công ty sản xuất chương trình, nội dung giải trí; các bầu show chuyên tổ chức chương trình ca nhạc, sự kiện; các nhạc sĩ, nhà sản xuất âm nhạc cho đến người nhà, người thân, bạn bè… thậm chí là fan của chính nghệ sĩ đó.

Tuy nhiên, điểm chung của họ là gần như không có quản lý được đào tạo chuyên môn bài bản, có bằng cấp, chứng chỉ hành nghề.

Trừ các công ty quản lý nghệ sĩ chuyên nghiệp, phần lớn cá nhân mang danh “quản lý” ngày nay đều mang bản chất người làm thuê, được nghệ sĩ tuyển dụng làm việc và trả lương dựa trên thỏa thuận.

Nhiều nghệ sĩ hiện tại còn thành lập công ty riêng, đảm nhận vị trí CEO thì bản chất mối quan hệ giữa người sử dụng lao động và người lao động này càng thêm rõ nét.

Vì vậy, chuyện một nghệ sĩ có nhiều hơn một quản lý cũng khá phổ biến trong nghề. Đồng thời, quản lý có bao nhiêu quyền hạn trong quan hệ đôi bên thường do nghệ sĩ “cung cấp”.

Phía còn lại, không ít mối quan hệ giữa quản lý và nghệ sĩ dựa trên tinh thần tự nguyện, hỗ trợ, tức là không có ràng buộc pháp lý hoặc có giấy tờ nhưng chỉ mang tính hình thức.

Những trường hợp tương tự hoa hậu Thùy Tiên gióng lên hồi chuông về nghề quản lý nghệ sĩ. Ảnh: CTV

Khi đôi bên không đàm phán để đi đến thống nhất về quyền và nghĩa vụ, về phạm vi điều chỉnh cụ thể, nếu xảy ra sự cố, rất khó quy trách nhiệm về bên nào.

Chị H.P đơn cử trường hợp của ca sĩ Miu Lê có đến 2 công ty đang thực hiện chức năng quản lý.

Sau vụ việc, khó xác định đơn vị nào sẽ chịu trách nhiệm xử lý phần công việc tiếp theo cho cô như về sản phẩm âm nhạc, dự án phim ảnh, các hợp đồng công việc…

Cũng do mối quan hệ không đủ bền chặt và được ràng buộc bởi pháp lý, khi xảy ra những vụ việc như Miu Lê, Thùy Tiên, các quản lý thường sẽ xử lý hậu quả theo hướng càng ít liên đới trách nhiệm càng tốt.

Bất cập

Chuyên gia truyền thông Nguyễn Ngọc Long nhận định, nhìn từ lịch sử nghề quản lý có thể thấy nền giải trí Việt Nam đang được vận hành bởi những “người khổng lồ khập khiễng” về mặt chuyên môn.

Một là, việc các quản lý có xuất thân từ nhiều nghề nghiệp, lĩnh vực khác nhau nên mỗi nhóm chỉ sở hữu một thế mạnh độc tôn và hoàn toàn trống trải ở những phương diện còn lại, dẫn đến tính chuyên nghiệp trở thành một khái niệm xa xỉ.

Chẳng hạn, một phóng viên, PR giỏi là cầu nối cho nghệ sĩ trên báo chí, truyền thông xã hội chưa chắc đã am hiểu về các điều khoản bồi thường thiệt hại phức tạp trong hợp đồng thương mại.

Ngược lại, một bầu show dày dạn kinh nghiệm điều phối sân khấu lại thường lúng túng khi phải xây dựng chiến lược quản trị hình ảnh dài hạn và tử tế cho nghệ sĩ.

Khi nghệ sĩ vướng scandal, nhiều ê-kíp lao đao, rơi vào thế bị động. Ảnh: Tư liệu

Theo ông, sự chuyên nghiệp không thể nảy sinh từ kiểu tư duy chắp vá – nơi các quản lý ngày nay chỉ đang vận hành dựa trên bản năng và vốn tự có; trong khi một ngôi sao đúng nghĩa lại cần cả hệ thống quản trị đa diện để bảo vệ họ trước những rủi ro pháp lý và đạo đức.

Hai là, ông Long cho rằng guồng quay khắc nghiệt của thị trường với áp lực phải thành công nhanh và phủ sóng sớm đã vắt kiệt quỹ thời gian hoàn thiện bản thân của đội ngũ quản lý.

Để duy trì sức nóng của một cái tên và đáp ứng nhu cầu kiếm tiền tức thời, các quản lý thường bị cuốn vào những sự vụ nhỏ lẻ từ việc chạy show, ký hợp đồng đến việc xử lý các phản ứng tức thời của dư luận.

Khi cái tôi của nghệ sĩ cần được nuông chiều để làm ra tiền và khi những cơ hội thương mại đòi hỏi sự quyết định chớp nhoáng, người quản lý không còn đủ khoảng lặng để trau dồi những kiến thức nền tảng còn thiếu về quản trị rủi ro hay luật pháp.

“Chính sự hối hả này đã tạo nên lỗ hổng lớn trong công tác phòng vệ. Họ mải mê xây dựng những lâu đài cát về sự nổi tiếng mà quên mất việc xây dựng nền móng vững chắc, dẫn đến việc khi biến cố pháp lý ập đến, cả ê-kíp đều rơi vào thế bị động và sụp đổ”, chuyên gia cho hay.

Hướng đi cho nghề quản lý nghệ sĩ

Ông Nguyễn Ngọc Long nói, để thoát khỏi tình trạng vận hành mọi thứ theo bản năng và tiến tới sự chuyên nghiệp thực thụ, những người quản lý nghệ sĩ hiện nay cần dũng cảm thực hiện cuộc “cách mạng” về cấu trúc theo hai hướng đi chiến lược.

NTK Công Trí khi bị bắt. Ảnh: Tư liệu

Một là, thay vì duy trì mô hình “một người làm tất cả”, quản lý phải đóng vai trò tương tự nhạc trưởng để kiến tạo một ê-kíp đa năng với những chuyên gia thực thụ ở từng khâu then chốt mà bản thân họ còn thiếu hụt.

Sự chuyên nghiệp lúc này không nằm ở việc quản lý phải “biết tuốt” mà ở khả năng quy tụ và phối hợp một đội ngũ bao gồm: luật sư để rà soát rủi ro pháp lý trong từng câu chữ hợp đồng; chuyên gia thương hiệu để định hướng hình tượng tử tế và những nhân sự kinh doanh chuyên nghiệp để tối ưu hóa giá trị thương mại.

Trong mô hình này, người quản lý rút về vị trí “tổng tư lệnh”, tập trung vào việc đưa ra tầm nhìn và kết nối các nguồn lực tài năng lại với nhau.

Khi mỗi mắt xích đều là một chuyên gia thực thụ, dự án không chỉ tiến nhanh về phía trước mà còn được trang bị những lớp “giáp bảo vệ” vững chắc, giúp giảm thiểu tối đa những thiệt hại từ các biến cố đạo đức hay pháp lý bất ngờ như trường hợp chúng ta đang bàn tới.

Hai là, một hướng đi táo bạo và bền vững hơn chính là việc tách bạch hoàn toàn giữa chuyên môn nghệ thuật và quản trị kinh doanh thông qua việc thuê một CEO chuyên nghiệp để điều hành công ty.

“Cần sòng phẳng thừa nhận rằng, một người giỏi đối ngoại hay có khả năng chọn show diễn xuất sắc chưa chắc đã là một người quản trị doanh nghiệp giỏi với các quy trình kiểm soát rủi ro và chỉ số tài chính khô khan.

Việc thuê một người điều hành chuyên nghiệp sẽ giúp cỗ máy vận hành một cách minh bạch, có hệ thống và đặc biệt là có khả năng quản trị rủi ro một cách lý tính, không bị chi phối bởi những mối quan hệ cá nhân hay cảm xúc nhất thời với nghệ sĩ.

Khi đó, người quản lý sẽ được giải phóng khỏi gánh nặng quản trị để trở về đúng với thế mạnh xuất phát điểm của mình dù đó là PR, làm nội dung hay tìm show diễn.

Sự phân công lao động dựa trên đúng sở trường này chính là chìa khóa để xây dựng một môi trường giải trí chuyên nghiệp, nơi mà cả nghệ sĩ và bộ máy đứng sau đều có sự an toàn tối đa trước mọi sóng gió thị trường”, ông Long nói.

Trong khi đó, chị H.P cho rằng dù nghề quản lý nói riêng và thị trường giải trí Việt Nam nói chung còn nghiệp dư, manh mún nhưng hiện tại đã có điểm sáng là xu hướng chuyển dịch rõ nét từ mô hình cặp đôi nghệ sĩ – quản lý truyền thống sang các công ty chuyên nghiệp.

Mà ở đó, công ty do quản lý hay nghệ sĩ làm CEO đều sẽ có ưu, nhược điểm riêng tùy thuộc vào điều kiện, nhu cầu thực tế của người quản lý và người được quản lý.

Nhưng sự hình thành của các công ty, xa hơn là các “ông lớn” của ngành giải trí trong tương lai, vẫn là tín hiệu đáng lạc quan, chí ít là ở khía cạnh chuyên nghiệp.