Vì sao Tổng thống Trump bất ngờ ký thỏa thuận với Iran ngay tại Pháp?

Khi đang thực hiện chuyến công du tại Pháp, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khiến cấp dưới bất ngờ khi muốn ngay lập tức ký thỏa thuận với Iran.

Tổng thống Trump ký thỏa thuận với Iran ngay khi đang công du ở Pháp (Ảnh: Nhà Trắng).

Quyết định bất ngờ

Tổng thống Trump chuẩn bị ngồi vào bàn tiệc tối tại Cung điện Versailles hôm 17/6 thì bất ngờ đưa ra một yêu cầu khiến cả chủ nhà là Tổng thống Pháp Emmanuel Macron lẫn một số trợ lý của chính ông bất ngờ: ông muốn ký thỏa thuận với Iran ngay lập tức, truyền thông Mỹ dẫn các nguồn tin cho biết.

Trước đó, phía chính quyền Mỹ đã nhận được thông báo trên đường tới cung điện rằng văn kiện đã được hoàn tất. Tuy nhiên, một lễ ký kết chính thức vốn đã được lên kế hoạch diễn ra 2 ngày sau đó. Phó Tổng thống JD Vance, trưởng đoàn đàm phán Mỹ, dự kiến sẽ tới Thụy Sĩ để ký biên bản ghi nhớ và khởi động vòng đàm phán kỹ thuật tiếp theo với Iran.

Tuy nhiên, khi đó, ông Trump kiên quyết muốn thỏa thuận có hiệu lực ngay lập tức. Ông yêu cầu phải ký ngay trong đêm đó. Ông Macron cho biết Pháp có thể nhanh chóng sắp xếp việc này, theo các quan chức nắm rõ sự việc.

Trong lúc 2 tổng thống dạo bước qua Phòng Gương nổi tiếng của cung điện, chiêm ngưỡng những bức bích họa, Ngoại trưởng Marco Rubio cùng người đồng cấp Pháp đã đi tìm máy in để in ra văn kiện.

Cuối cùng, lễ ký kết dự kiến diễn ra tại Lucerne vào ngày 19/6 đã không được tổ chức. Ông Vance hoãn chuyến đi sau khi Iran rút khỏi cuộc gặp do bạo lực bùng phát trở lại giữa Israel và Hezbollah tại Li Băng. Hai bên đã đồng ý tái lập lệnh ngừng bắn vào sáng 19/6, nhưng thỏa thuận Mỹ – Iran vẫn còn rất mong manh.

Theo giới quan sát, ông Trump và ông Vance có nhiều lý do để muốn nhanh chóng ký thỏa thuận khung để bước sang giai đoạn tiếp theo của thỏa thuận, vốn nhằm buộc Iran đưa ra các cam kết cụ thể về việc hạn chế chương trình hạt nhân.

Cả hai ông đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn, kể cả từ những người ủng hộ họ, những người cho rằng thông qua thỏa thuận, Mỹ đang trao cho Iran nhiều lợi ích hơn những gì nhận lại.

Tuy nhiên, ông Trump liên tục bảo vệ quyết định của mình, khẳng định chính ưu thế quân sự của Mỹ đã buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán.

Giới chuyên gia nhận định, ông Trump muốn nhanh chóng ký biên bản vì muốn giải tỏa bớt áp lực đang nóng dần lên. Các cố vấn của ông cảnh báo rằng dự trữ dầu toàn cầu đang suy giảm, trong khi sự lo lắng của đảng Cộng hòa về cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày càng gia tăng.

Chính ông Trump cũng thừa nhận trong tuần này rằng các lo ngại kinh tế là một trong những lý do khiến ông quyết định ký thỏa thuận. “Tôi không muốn chứng kiến một thảm họa kinh tế”, ông phát biểu hôm 17/6 tại khách sạn Hôtel Royal ở Evian-Les-Bains khi kết thúc hội nghị thượng đỉnh G7.

Vài giờ sau, ngay sau 23 giờ đêm, ông Trump ngồi tại cung điện Versailles và dùng bút ký văn kiện trên một chiếc bàn tiệc dài. “Chuyện này không dễ dàng, tôi có thể nói với các bạn như vậy”, ông nói với những người dự tiệc.

Hậu trường căng thẳng

Lễ ký kết đột xuất này là kết quả của một cuộc chạy đua nhằm hoàn tất thỏa thuận, với vô số khúc ngoặt và những lần suýt đổ vỡ.

Trong nhiều tuần, Tổng thống Mỹ liên tục thay đổi giữa việc phát tín hiệu rằng thỏa thuận sắp hoàn tất và đe dọa nối lại các hành động quân sự nếu Iran không chấp nhận những lằn ranh đỏ mà ông đặt ra.

Ngay cả sau khi biên bản ghi nhớ được thống nhất, nội dung thực tế của văn kiện vẫn bị giữ kín trong nhiều ngày, một phần vì các nhà trung gian Pakistan nói với phía Mỹ rằng Iran muốn trì hoãn công bố vì các lý do nội bộ, theo lời ông Vance.

Các nhà đàm phán Mỹ công bố biên bản ghi nhớ mà không chờ lãnh đạo cấp cao Iran phê chuẩn các đề xuất chi tiết hơn, một phần vì họ không muốn trì hoãn giai đoạn đàm phán tiếp theo.

Các cố vấn Nhà Trắng từng dự đoán cuộc xung đột sẽ kết thúc trước khi hàng loạt sự kiện mùa hè diễn ra: World Cup khởi tranh, giải võ thuật UFC tổ chức tại Nhà Trắng nhân sinh nhật ông Trump và lễ kỷ niệm 250 năm ngày thành lập nước Mỹ.

Nhưng thay vào đó, cuộc chiến vẫn trở thành cái bóng bao trùm tất cả. Nó gây sức ép lên kinh tế toàn cầu và cho chính quyền ông Trump. Tại Nhà Trắng, nhiều quan chức cấp cao từ lâu đã thúc đẩy tìm một lối thoát cho cuộc xung đột nhằm giảm áp lực trước bầu cử giữa kỳ cho đảng Cộng hòa.

Trong một cuộc họp nội bộ tại Nhà Trắng đầu tháng 6, ông Trump và các cố vấn quyết định thúc đẩy một thỏa thuận khung với Iran nhằm mở lại eo biển Hormuz và phác thảo lộ trình giải trừ chương trình hạt nhân Iran.

Trong những tuần tiếp theo, nhóm an ninh quốc gia của ông Trump họp gần như mỗi ngày để thảo luận về tiến trình đàm phán. Tuy nhiên, phía Mỹ nhận ra nỗ lực khép lại xung đột có thể sẽ gặp rất nhiều trở ngại nên họ muốn nhanh chóng có một khung cơ bản với Iran, từ đó giảm bớt áp lực, để chuyển sang giai đoạn đàm phán tiếp theo.

Đàm phán với Iran là một quá trình chậm chạp, với những khoảng thời gian chờ đợi kéo dài để nhận được phản hồi từ Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, người mà các quan chức Mỹ tin rằng đang sử dụng các trung gian để che giấu vị trí của mình.

Khi các quan chức Mỹ đang chờ phản hồi cho đề xuất mới nhất, ngày 8/6, một trực thăng Apache của Mỹ va chạm với một UAV Iran, dẫn đến một vòng “ăn miếng, trả miếng” mới.

Khi ông Trump chuẩn bị phê chuẩn thêm một đêm không kích nữa, phía Qatar báo tin rằng khoảng cách giữa lập trường của 2 bên đã được thu hẹp. Ông Trump hủy bỏ các cuộc tấn công với niềm tin rằng thỏa thuận đã ở rất gần.

Nhưng một trở ngại khác lại xuất hiện khi Israel tiến hành cuộc không kích vào Li Băng, diễn biến khiến các bên phải chạy đua cứu vãn thỏa thuận gần như đã hoàn tất.

Israel tuyên bố hành động nhằm đáp trả Hezbollah, nhưng ông Trump và các cố vấn lại xem đây là hành động gây ảnh hưởng tới thỏa thuận tiềm tàng. Ông Trump sau đó công khai chỉ trích chiến thuật của Israel. Trong khi đó, các cố vấn của ông tìm cách ngăn chặn phản ứng trả đũa từ Iran.

Tại Tehran, các nhà trung gian Qatar tiến hành các cuộc đàm phán kéo dài nhiều giờ nhằm cứu vãn thỏa thuận. Sau 17 giờ thương lượng, Iran quyết định không phóng các tên lửa đạn đạo đã được đưa vào vị trí sẵn sàng khai hỏa nhằm vào Israel.

Cuối cùng, 2 bên đã quyết định ký biên bản ghi nhớ, nhưng theo giới quan sát, còn quá nhiều yếu tố có thể tác động trong tương lai, khiến văn bản này vẫn còn rất mong manh.