Từ Bố Già đến Thỏ Ơi!: Hành trình tự làm khó mình của Trấn Thành

Không phải đạo diễn nào cũng dám phá vỡ công thức đã giúp mình thắng lớn. Trấn Thành lại chọn cách ngược lại: càng thành công, càng tăng độ khó cho mình.

Khi Trấn Thành tuyên bố sẽ làm đạo diễn với tác phẩm đầu tay là Bố Già, không ít khán giả tỏ ra hoài nghi. Một nghệ sĩ vốn xuất thân từ hài kịch, gameshow và truyền hình liệu có đủ bản lĩnh để đứng sau ống kính? Ngay cả khi bộ phim phá kỷ lục doanh thu, nhiều người vẫn cho rằng đó chỉ là “hiệu ứng tên tuổi” chứ chưa phải sự công nhận về tay nghề. Thế nhưng, chuỗi thành công liên tiếp sau đó đã dần thay đổi định kiến. Đến Thỏ Ơi!, Trấn Thành không chỉ chứng minh mình có thực lực mà còn cho thấy một hành trình nâng cấp rõ rệt, từ một đạo diễn bản năng sang một nhà làm phim có ý thức thể loại và ngôn ngữ điện ảnh.

Dám đổi mới đề tài qua từng tác phẩm

Khởi đầu với Bố Già (đồng đạo diễn cùng Vũ Ngọc Đãng), Trấn Thành chọn đề tài tâm lý – gia đình, vốn là “mảnh đất vàng” của phim Việt vào dịp Tết. Đây cũng là vùng an toàn của anh khi khai thác mâu thuẫn thế hệ – một chủ đề gần gũi với đại đa số khán giả. Người cha đại diện cho tư duy truyền thống, muốn ăn chắc mặc bền, thể hiện qua việc ở nhà đất cho có lối xóm và kiêng nể chị em họ hàng; người con mang tinh thần hiện đại, đề cao tự do cá nhân, lối sống độc lập và ghét ai là lên tiếng luôn. Sự xung đột này không mới, nhưng được kể bằng chất liệu đời thường, ngôn ngữ bình dân và cảm xúc dồn nén.

Bộ phim đạt hơn 420 tỷ đồng doanh thu, mở ra một kỷ nguyên mới cho phòng vé Việt. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn, thành công của Bố Già không chỉ đến từ câu chuyện mà còn từ khả năng “đánh trúng tâm lý số đông” – thứ sau này trở thành thương hiệu của Trấn Thành: làm phim để khán giả thấy mình trong đó.

Thừa thắng xông lên, Trấn Thành cho ra mắt Nhà Bà Nữ. Lần này anh tiếp tục khai thác đề tài gia đình nhưng chuyển trọng tâm sang mối quan hệ mẹ và con gái. Nếu Bố Già là sự va chạm giữa hai thế hệ đàn ông, thì Nhà Bà Nữ đào sâu vào tổn thương nữ giới: một người mẹ từng đổ vỡ hôn nhân, kiểm soát con cái bằng tình yêu độc hại. Ở đây, Trấn Thành bắt đầu đặt câu hỏi về ranh giới giữa yêu thương và chiếm hữu. Phim vẫn gây tranh cãi nhưng không thể phủ nhận việc anh đã mở rộng biên độ cảm xúc, chạm đến những vấn đề nhạy cảm hơn như cha mẹ độc hại, tổn thương tâm lý và vòng lặp di truyền của nỗi đau. Bên cạnh tuyến mẹ con, câu chuyện tình yêu non nớt của nữ chính cũng xuất hiện và như một bước thử nghiệm để Trấn Thành làm các tác phẩm sau.

Không ngoài dự đoán, Trấn Thành chính thức chuyển sang chủ đề tình yêu đôi lứa với Mai (2024). Lần đầu tiên, Trấn Thành rời khỏi cấu trúc gia đình đông người để tập trung vào một mối tình trưởng thành, nhiều góc khuất. Làm phim tình yêu khó hơn rất nhiều so với phim gia đình, bởi nó đòi hỏi sự tinh tế tuyệt đối: thiếu sẽ nhạt, thừa sẽ sến. Mai cho thấy sự tiết chế rõ rệt trong cách kể chuyện. Nhịp phim chậm hơn, nhiều khoảng lặng hơn, cảm xúc không còn bị đẩy lên bằng tiếng cãi vã mà bằng ánh mắt, nhịp thở và không gian.

Sau đó, Bộ Tứ Báo Thủ tiếp tục khai thác tình yêu nhưng ở trạng thái hôn nhân rạn nứt. Không còn là yêu đương ngây thơ, phim nói về sự nghi ngờ, người thứ ba và những khủng hoảng sau khi kết hôn. Dù tác phẩm này bị xem là một bước chững lại về mặt chất lượng, nó vẫn cho thấy tham vọng của Trấn Thành trong việc đào sâu các tầng nấc khác nhau của tình cảm đôi lứa – từ khởi đầu say đắm đến tan vỡ âm ỉ. Bộ Tứ Báo Thủ có thể được coi như một sự trưởng thành và trải đời hơn hẳn so với Mai.

Và rồi Thỏ Ơi! đánh dấu một cú rẽ táo bạo: kết hợp chất liệu tình yêu độc hại với thể loại giật gân tâm lý. Không chỉ một mà ba mối quan hệ song song được đặt cạnh nhau, tạo thành mạng lưới xung đột phức tạp. Chúng phát triển theo nhiều hướng khác nhau, đan xen để dẫn đến cái kết bùng nổ. Không những thế, anh còn mạnh dạn dấn thân vào thể loại giật gân cực khó mà vẫn giữ được sự đồng cảm của khán giả qua các chất liệu đời thường.

Không khó nhận ra, Trấn Thành luôn gắn liền với chữ “đời” qua từng tác phẩm. Cái hay của anh là biết chọn lựa các chất liệu xung quanh và nắm cực rõ những gì thế hệ trẻ quan tâm và mong muốn. Các câu thoại không chỉ theo xu hướng mà còn cực “thấm”. Điều này cho thấy anh phải nâng cấp bản thân và theo dõi sự tác động của mạng xã hội liên tục qua từng năm. Không những thế, nam đạo diễn còn liên tục nâng độ khó qua các thể loại phim khác nhau dù vẫn bám sát đề tài chính là tình yêu đôi lứa hay gia đình.

Không chỉ tiến bộ về nội dung mà còn về tay nghề

Nếu đặt Bố Già cạnh Thỏ Ơi!, khó có thể tin chúng cùng một đạo diễn. Bởi lẽ sự thay đổi về mặt tay nghề và chất lượng là quá lớn. Dĩ nhiên, điều này diễn ra trong khoảng thời gian 5 năm và qua từng bộ phim của Trấn Thành. Bố Già còn nặng tính sân khấu: thoại dày, tình tiết xây dựng quá lố để tạo nên bi kịch, nhân vật cãi vã không ngừng. Cảnh one-shot tranh luận giữa hai cha con tuy ấn tượng nhưng vẫn mang màu sắc kịch nói nhiều hơn điện ảnh.

Sang Nhà Bà Nữ, những điểm yếu này vẫn còn nhưng Trấn Thành bắt đầu biết tiết chế. Anh chắt lọc những câu thoại và khoảnh khắc then chốt thay vì dàn trải thành những cuộc cãi vã dài hơi không hồi kết. Dù có sự tranh cãi về chất lượng, ai cũng phải công nhận phim đã thành công khi có nhiều phân cảnh phủ sóng mạng xã hội.

Với Mai, anh gần như tìm thấy điểm cân bằng trong phong cách làm phim của bản thân. Anh chững chạc và điềm đạm hơn hẳn, không còn chạy theo những ý tưởng táo bạo một cách bất chấp. Cú one-shot vẫn xuất hiện nhưng thay vì gói gọn trong một khung hình duy nhất, cảnh quay lại theo chân Mai. Đối nghịch với bối cảnh xung quanh náo nhiệt là từng bước chân nặng nề, buồn bã và cô độc của cô gái có nhiều góc khuất, bi kịch trong cuộc sống.

Cũng trong Mai, ta thấy được Trấn Thành có những kỹ thuật dựng phim, thiết kế góc quay để nói lên ý đồ rõ rệt. Cảnh nóng táo bạo nhưng cần thiết, không khoa trương, phản cảm mà chỉ thấy khao khát và mãnh liệt. Biểu cảm, suy nghĩ của từng nhân vật, sự ngột ngạt của bầu không khí hay ước mơ thoát khỏi số phận bi thương của Mai (Phương Anh Đào) đều được thể hiện rõ qua bàn tay của Trấn Thành.

Sau bước lùi với Bộ Tứ Báo Thủ, Thỏ Ơi! lại là bước tiến vượt bậc của nam đạo diễn 8x. Thể loại giật gân vốn khó và không nhiều đạo diễn Việt làm tốt nhưng trong lần đầu thử sức này, Trấn Thành thành công ngoài mong đợi. Các thủ pháp nghệ thuật, góc quay mới lạ đều được anh áp dụng vào bộ phim. Lối chuyển cảnh mượt mà, liên tục nhảy qua lại giữa hai tuyến nhân vật để cho thấy sự xung đột hoặc trái ngược nhau nhằm đẩy tình huống lên cao trào xuất hiện một cách tài tình. Màu phim đẹp, ánh sáng được sử dụng hợp lý tạo cảm giác lo lắng, bồn chồn.

Alfred Hitchcock – “bậc thầy của sự hồi hộp” từng định nghĩa phim giật gân là nghệ thuật thao túng cảm xúc khán giả thông qua sự chờ đợi căng thẳng, hơn là những pha hù dọa bất ngờ. Ông từng chia sẻ triết lý: “Quay cảnh giật gân như một phim tình cảm và quay cảnh tình cảm như một phim giật gân”. Và Thỏ Ơi! chính là bộ phim có cả tình cảm và giật gân như vậy.

Định nghĩa “hồi hộp là khán giả biết nhiều hơn nhân vật, tạo ra sự lo lắng tột độ” được áp dụng triệt để qua nhiều phân đoạn đắt giá. Trên thực tế, kịch bản Thỏ Ơi! không quá mới. Song, chính cách kể của Trấn Thành lại tạo ra sự hấp dẫn. Anh dùng cách kể phi tuyến tính, cùng một câu chuyện nhưng được chia sẻ lại dưới nhiều góc nhìn khác nhau. Không những thế, mỗi nhân vật lại kể theo hướng có lợi cho mình. Tất cả tạo nên một đòn tung hỏa mù độc đáo, không thể đoán trước được thứ gì diễn ra tiếp theo.

Một hành trình không ngừng tự làm mới

Trấn Thành có thể chưa phải đạo diễn xuất sắc nhất về mặt nghệ thuật thuần túy. Phim của anh vẫn gây tranh cãi, vẫn có lúc sa đà vào melodrama. Nhưng anh là đạo diễn hiểu tâm lý khán giả Việt rõ nhất ở thời điểm hiện tại. Anh nắm bắt xu hướng mạng xã hội, tâm lý thế hệ trẻ, các vấn đề đang được quan tâm như toxic relationship, trauma gia đình, khủng hoảng hôn nhân.

Quan trọng hơn, anh không đứng yên. Mỗi tác phẩm đều cho thấy sự thử nghiệm: thay đổi trọng tâm nhân vật, thay đổi cấu trúc kể chuyện, thay đổi nhịp dựng và cả thể loại. Ở một thị trường còn thiếu những đạo diễn dám làm mới mình qua từng năm, sự cầu thị đó đáng ghi nhận.

Từ một cái tên bị hoài nghi khi bước vào địa hạt điện ảnh, Trấn Thành đang dần định hình vị thế như một “người kể chuyện của số đông”. Nếu tiếp tục giữ được tinh thần học hỏi và dám bước ra khỏi vùng an toàn như với Thỏ Ơi!, hành trình từ đạo diễn ăn khách đến đạo diễn xuất sắc nhất chỉ còn là vấn đề thời gian.