Trung Đông “căng như dây đàn”, Mỹ – Iran đứng trước nguy cơ động binh

Các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ đang rơi vào bế tắc, làm dấy lên suy đoán về nguy cơ xảy ra xung đột quân sự.

Mỹ đang triển khai một trong những lực lượng quân sự lớn nhất trong khu vực kể từ cuộc chiến Iraq năm 2003 (Ảnh: AFP).

Các quan chức Mỹ, Iran và các nhà ngoại giao trên khắp vùng Vịnh và châu Âu nhận định, Iran và Mỹ đang nhanh chóng leo thang nguy cơ xung đột quân sự khi hy vọng về một giải pháp ngoại giao nhằm tháo gỡ bế tắc giữa hai bên liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran ngày càng mờ nhạt.

Các nước láng giềng vùng Vịnh của Iran và Israel, đối thủ của Tehran, hiện cho rằng xung đột có nhiều khả năng xảy ra hơn là một giải pháp hòa bình, trong bối cảnh Washington đang tăng cường một trong những lực lượng quân sự lớn nhất trong khu vực kể từ cuộc chiến Iraq năm 2003.

Theo các nguồn tin, chính phủ Israel tin rằng Tehran và Washington đang rơi vào bế tắc, đồng thời Mỹ và Israel đang chuẩn bị cho chiến dịch quân sự chung có thể xảy ra.

Nếu kịch bản xung đột xảy ra ở Trung Đông, đây sẽ là lần thứ hai Mỹ và Israel tấn công Iran trong vòng chưa đầy một năm, sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào các cơ sở quân sự và hạt nhân Iran hồi tháng 6 năm ngoái.

Các quan chức khu vực cho biết các quốc gia vùng Vịnh đang chuẩn bị cho cuộc đối đầu quân sự có thể xảy ra, điều mà họ lo ngại có thể vượt tầm kiểm soát và gây bất ổn cho toàn khu vực Trung Đông.

Hai quan chức Israel nói với hãng tin Reuters rằng, họ nhận định khoảng cách giữa Washington và Tehran hiện không thể thu hẹp và khả năng leo thang quân sự trong thời gian ngắn sắp tới là rất cao.

Một số quan chức khu vực cho rằng Tehran đang tính toán sai lầm khi khăng khăng đòi nhượng bộ, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đang bị mắc kẹt bởi chính việc tăng cường sức mạnh quân sự – không thể thu hẹp quy mô và cũng không thể để “mất thể diện” nếu Iran không cam kết chắc chắn từ bỏ tham vọng vũ khí hạt nhân.

“Cả hai bên đều giữ vững lập trường của mình”, ông Alan Eyre, cựu nhà ngoại giao Mỹ và chuyên gia về Iran, cho biết, đồng thời nói rằng sẽ không có kết quả khả quan nào “trừ khi Mỹ và Iran nhượng bộ về lằn ranh đỏ của họ – điều mà tôi nghĩ họ sẽ không làm”.

Hai vòng đàm phán giữa Iran và Mỹ đã rơi vào bế tắc về các vấn đề cốt lõi, từ làm giàu uranium đến tên lửa và việc nới lỏng trừng phạt.

Sau cuộc đàm phán ở Geneva vào ngày 17/2, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi nói rằng hai bên đã nhất trí về “các nguyên tắc chỉ đạo”, nhưng Nhà Trắng cho biết vẫn còn khoảng cách giữa họ.

Một quan chức Mỹ tiết lộ, Iran dự kiến ​​đệ trình một đề xuất bằng văn bản trong những ngày tới.

Tổng thống Trump, nhà lãnh đạo đã điều tàu sân bay, tàu chiến và máy bay chiến đấu đến Trung Đông, cảnh báo Iran rằng họ phải đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân, nếu không “những điều thực sự tồi tệ” sẽ xảy ra.

Ông Trump đã đặt ra thời hạn 10-15 ngày cho Iran, khiến Tehran đề cập đến việc trả đũa các căn cứ của Mỹ trong khu vực nếu bị tấn công. Căng thẳng leo thang đã đẩy giá dầu tăng cao.

Các quan chức Mỹ cho biết ông Trump vẫn chưa quyết định về việc sử dụng lực lượng quân sự, mặc dù ông thừa nhận vào ngày 20/2 rằng ông có thể ra lệnh tấn công hạn chế để cố gắng buộc Iran đạt được thỏa thuận.

Thời điểm có thể diễn ra cuộc tấn công vẫn chưa rõ ràng. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio dự kiến gặp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vào ngày 28/2 để thảo luận về Iran. Một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết phải đến giữa tháng 3 thì toàn bộ lực lượng Mỹ mới được triển khai đầy đủ.

Yêu cầu cốt lõi của Mỹ vẫn không thay đổi: Không làm giàu uranium trên lãnh thổ Iran. Về phần mình, Iran nói rằng họ phải duy trì khả năng hạt nhân và từ chối thảo luận về tên lửa đạn đạo. Iran cũng phủ nhận việc lên kế hoạch xây dựng kho vũ khí hạt nhân.

Nếu các cuộc đàm phán thất bại, nhà phân tích quốc phòng David Des Roches cho biết, hoạt động của Mỹ ở vùng Vịnh đã báo hiệu cách thức bất kỳ cuộc tấn công nào sẽ nổ ra: Làm tê liệt hệ thống phòng không của Iran, sau đó tấn công Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, lực lượng bị cho là đứng sau các cuộc tấn công tàu chở dầu và đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu.

Nhưng một số quan chức Ả Rập và châu Âu cho biết họ không chắc chắn mục tiêu cuối cùng của ông Trump là gì, và các chính phủ châu Âu muốn Mỹ nêu rõ các cuộc tấn công nhằm đạt được mục đích gì – làm suy yếu khả năng hạt nhân và tên lửa của Iran, ngăn chặn leo thang hay theo đuổi điều gì đó tham vọng hơn.