Thung lũng Pankisi – Viên ngọc phủ bụi định kiến

Hành trình đến thung lũng Pankisi thường bắt đầu bằng những lời nhắc nhở đầy lo lắng, đôi khi là từ chính các tài xế taxi.

Với nhiều người, việc đưa khách du lịch đến vùng đất hẻo lánh này vẫn khiến họ băn khoăn.

Trong nhiều năm, những lo ngại về an ninh đã khiến du khách e dè với thung lũng Pankisi, toạ lạc tại miền Tây Georgia. (Nguồn: CNN)

Thung lũng Pankisi thuộc Georgia, quốc gia hậu Xô Viết nằm ở rìa phía Đông châu Âu. Trong nhiều năm qua, thung lũng này được biết đến nhiều qua các dòng tít thời sự hơn là điểm đến trên bản đồ du lịch . Đầu những năm 2000, người Chechnya chạy trốn xung đột đã tìm đến đây sinh sống. Sau đó, những cáo buộc liên quan đến chủ nghĩa cực đoan khiến cái tên Pankisi thường gắn với định kiến và sự e dè.

Du lịch hàng không sẽ thay đổi như thế nào trong năm 2026

Thế nhưng, theo thời gian, diện mạo của Pankisi đang dần thay đổi. Một báo cáo năm 2023 của Cơ quan Phát triển quốc tế Mỹ (USAID) mô tả, thung lũng mang một vẻ yên bình hiếm có.

Thậm chí, khi tìm kiếm thông tin về Pankisi ngày nay, người ta dễ bắt gặp các tour cưỡi ngựa, các xưởng thủ công làm đồ nỉ hay lớp học nấu bánh khinkali truyền thống, thay vì những câu chuyện căng thẳng trong quá khứ.

Dù Bộ Ngoại giao Mỹ vẫn khuyến cáo công dân thận trọng khi tới khu vực này, dòng khách quốc tế, đặc biệt là từ Mỹ, vẫn không ngừng tăng. Theo bà Khatuna Margoshvili, chủ một nhà nghỉ nằm giữa thung lũng Pankisi, trong hai đến ba năm gần đây, khoảng 80% khách lưu trú tại nhà nghỉ của bà là người Mỹ.

Du lịch tại Pankisi còn non trẻ so với các điểm đến nổi tiếng khác của Georgia, nhưng đang dần hình thành sức hút. Khi những nhà nghỉ gia đình xuất hiện nhiều hơn và các công ty lữ hành bắt đầu đưa thung lũng này vào hành trình khám phá, Pankisi ngày càng được chú ý.

“Nơi đây có cộng đồng riêng, văn hóa riêng, ngay cả ẩm thực cũng mang nét khác biệt”, bà Karolina Zygmanowska, hướng dẫn viên của Weekend Travelers Georgia chia sẻ. Bà Zygmanowska bắt đầu tổ chức tour đến Pankisi từ hai năm trước, sau khi nhận thấy sự quan tâm ngày càng lớn của du khách.

Tại Georgia, thung lũng Pankisi là nơi duy nhất phụ nữ thực hiện nghi lễ zikr – một nghi thức có nguồn gốc từ Hồi giáo Sufi. (Nguồn: Corbis)

Phần lớn cư dân trong thung lũng là người Kist, hậu duệ của cộng đồng Chechnya và Ingush di cư đến Georgia từ thế kỷ 19. Họ sử dụng nhiều ngôn ngữ, trong đó có tiếng Chechnya và Georgia, duy trì tôn giáo Hồi giáo Sufi và Sunni giữa lòng một quốc gia chủ yếu theo Chính thống giáo.

Một trong những nét văn hóa độc đáo của Pankisi là nghi lễ zikr, do phụ nữ trong thung lũng thực hiện vào mỗi thứ Sáu tại nhà thờ Hồi giáo cổ ở làng Duisi. Trong không gian linh thiêng, họ đứng thành vòng tròn, tụng niệm và vỗ tay theo nhịp điệu dần dâng cao.

Nằm gần vùng núi Tusheti nổi tiếng với dân trekking, Pankisi đang từng bước định hình bản sắc du lịch của riêng mình. Trong hơn một thập kỷ qua, các sáng kiến cộng đồng, nhiều dự án có sự hỗ trợ quốc tế, đã giúp người dân địa phương xây dựng mô hình du lịch quy mô nhỏ, gắn với trải nghiệm văn hóa và đời sống bản địa.

Với nhiều người, mở cửa đón khách không chỉ để mưu sinh, mà còn là cách thay đổi hình ảnh của quê hương. Hiệp hội Du lịch và phát triển thung lũng Pankisi, do một nhóm phụ nữ thành lập năm 2018, ra đời từ mong muốn ấy. Những nỗ lực bền bỉ đã giúp Pankisi dần được ghi nhận, khi Lonely Planet đưa thung lũng này vào cẩm nang du lịch năm 2020. Cơ quan du lịch quốc gia Georgia cũng đã quảng bá khu vực này trên website chính thức.

Thung lũng Pankisi là điểm đến lý tưởng cho những người ưa thích trekking. (Nguồn: Georgia Travel)

Tuy vậy, tương lai du lịch Pankisi vẫn đối mặt không ít thách thức. Việc nguồn tài trợ quốc tế bị gián đoạn, cùng những thay đổi trong chính sách tiếp nhận viện trợ, khiến nhiều dự án phát triển rơi vào trạng thái chờ đợi. Không ít người vẫn đang nỗ lực duy trì hoạt động, dù thu nhập chưa ổn định.

Một trong những câu chuyện đáng chú ý là Kisturi Draft – xưởng sản xuất đồ uống truyền thống không cồn của người Chechnya do ông Shenguli Tokhosashvilli sáng lập. Trở về quê nhà sau nhiều năm làm luật sư tại Tbilisi, ông đã biến sản phẩm văn hóa địa phương thành điểm dừng thú vị trong hành trình của du khách. Ngày nay, đồ uống này không chỉ xuất hiện tại Pankisi mà còn có mặt ở nhiều nhà hàng tại Tbilisi và Batumi.

Dù vậy, định kiến cũ vẫn khiến không ít người Georgia ngần ngại. “Bạn bè tôi từng hỏi liệu có cần hộ chiếu hay thị thực đặc biệt để đến Pankisi không”, ông Tokhosashvilli kể.

Với du khách quốc tế, sự khác biệt ấy lại trở thành bất ngờ thú vị. Bà Joanna Horanin, tác giả blog The Blond Travels cho biết, Pankisi là một trong những trải nghiệm đáng nhớ nhất của bà tại Georgia.

“Chúng tôi cưỡi ngựa, đi thác nước, rồi cùng nhau ăn khinkali, nhưng là phiên bản nhân lá tầm ma, rất khác và rất ngon. Mọi thứ thật hoàn hảo. Và điều thú vị là trước đó tôi hoàn toàn không biết nơi này từng bị coi là nguy hiểm”, bà Horanin hồi tưởng.