Thiên tài 29 tuổi được Mark Zuckerberg ‘mua’ với giá 15 tỷ USD từ một năm trước giờ ra sao?

Thiên tài 29 tuổi dường như đã bắt đầu mang về trái ngọt cho Mark Zuckerberg.

Giữa năm 2025, Mark Zuckerberg đã gây choáng váng khi xác nhận việc mua 49% cổ phần của Scale AI, định giá công ty ở mức hơn 29 tỷ USD. Gã khổng lồ công nghệ này chi khoảng 15 tỷ USD cho thương vụ này.

Đồng thời, Alexandr Wang, nhà sáng lập và CEO của Scale AI, sẽ gia nhập Meta để tham gia vào các nỗ lực phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) của công ty.

Về lý thuyết, thương vụ này giúp Meta “gắn bó” chặt chẽ hơn với một đối tác quan trọng trong tham vọng AI của họ. Nhưng trên thực tế, 15 tỷ USD đó chủ yếu dùng để “mua” Alexandr Wang và một nhóm cộng sự thân cận.

“Đây là thương vụ acquihire (mua người) đắt đỏ nhất để mang về Alexandr Wang”, chuyên gia công nghệ Ben Thompson nhận định, phản ánh góc nhìn phổ biến trong giới đầu tư.

(Acquihire là kiểu thâu tóm startup không nhằm mục tiêu sản phẩm, mà để tuyển dụng nhân sự chủ chốt – thường là sáng lập viên và đội kỹ thuật giỏi).

Giờ đây, một năm sau khi Mark Zuckerberg tuyển dụng Alexandr Wang để dẫn đầu nỗ lực thúc đẩy trí tuệ nhân tạo của Meta vào “chế độ thời chiến”, công ty trị giá 1.500 tỷ USD này đã cho ra mắt Muse Spark, mô hình AI đáng tin cậy nhất của hãng cho đến nay.

Bằng cách giao trách nhiệm hồi sinh mảng AI của Meta cho một nhà sáng lập startup khi đó mới 28 tuổi, thay vì một nhà nghiên cứu kỳ cựu, Zuckerberg đã đặt cược rằng sự khẩn trương và tham vọng của một người ngoài có thể thành công ở nơi tổ chức AI lâu năm của công ty từng chật vật.

ẤN TƯỢNG

Theo các cuộc phỏng vấn với nhân viên hiện tại và cựu nhân viên Meta, cũng như những người quen biết Wang, vị thần đồng tỷ phú này hiện đã bắt đầu tạo ra kết quả.

Dẫu vậy, anh vẫn đồng thời phải xoay xở trước những chỉ trích về kinh nghiệm của mình, các thách thức nghiên cứu ban đầu và những vấn đề chính trị nội bộ khó hiểu khi làm việc trong một gã khổng lồ Big Tech.

Trong gần 12 tháng, Wang đã tập hợp một nhóm nghiên cứu tinh hoa với mức lương hàng triệu USD, tái định hình một phần hoạt động AI của Meta và nổi lên như một trong những lãnh đạo có ảnh hưởng nhất bên trong công ty.

Anh là lãnh đạo duy nhất của Meta, bên cạnh Zuckerberg, tham dự bữa tối tại Nhà Trắng với các nhân vật hàng đầu Thung lũng Silicon hồi năm ngoái do Tổng thống Donald Trump chủ trì.

Tháng 4, Meta cũng phát hành Muse Spark, mô hình lớn đầu tiên xuất hiện từ nhóm nghiên cứu bí mật của Wang, được biết đến với tên TBD Lab.

Những người ủng hộ Wang xem việc phát hành mô hình này là dấu hiệu rõ ràng nhất cho đến nay cho thấy nỗ lực tái thiết AI của Meta đang có lực kéo, đồng thời tin tưởng rằng các mô hình kế nhiệm, dự kiến ra mắt trong những tháng tới, có thể tiếp tục thu hẹp khoảng cách với OpenAI, Google và Anthropic.

“Khối lượng công việc mà TBD Lab có thể thực hiện trong một thời gian ngắn là rất ấn tượng”, Russ Salakhutdinov, giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Carnegie Mellon và cựu phó chủ tịch phụ trách nghiên cứu AI của Meta nói. “Alex biết điều mình không biết và cậu ấy sẵn sàng lắng nghe”.

Những người khác bên trong Meta thì kém tin tưởng hơn nhiều. Các nhà phê bình mô tả phong cách lãnh đạo của Wang là dồn dập, cho rằng anh đã thổi phồng những tiến bộ vốn mang tính tiệm tiến hơn. Một số nhân viên hiện tại và cựu nhân viên hoài nghi rằng Meta có thể giành vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực AI tuyến đầu dưới sự dẫn dắt của Wang.

“Những người ở TBD, Alex và cả Zuck nữa, đã đặt ra một ngưỡng khá thấp cho Muse Spark cả trong nội bộ lẫn bên ngoài”, một cựu nhân viên AI của Meta nói. “Các phòng thí nghiệm khác đang đi rất nhanh”.

Meta thì cho biết: “Thành tích của Alex tự nó đã nói lên tất cả: Chưa đầy một năm, cậu ấy đã góp phần xây dựng một trong những nhóm nghiên cứu mạnh nhất trong ngành và dẫn dắt Meta Superintelligence Labs khi phòng thí nghiệm này ra mắt Muse Spark, đồng thời thiết lập các nền tảng khoa học và kỹ thuật để mở rộng sang các mô hình tiên tiến hơn nữa. Chúng tôi rất hào hứng để mọi người thấy những gì họ sẽ làm tiếp theo”.

LIỆU CÓ TẠO RA TIỀN?

Meta đang chi hàng chục tỷ USD cho AI, trong khi nhà đầu tư đòi hỏi bằng chứng rằng các khoản chi này sẽ chuyển hóa thành doanh thu. Muse Spark và các mô hình TBD trong tương lai được kỳ vọng sẽ cải thiện bộ máy nội dung và nhắm mục tiêu quảng cáo của Meta, đồng thời làm nền tảng cho nhiều sáng kiến, từ trợ lý AI, tác nhân kinh doanh đến avatar số và thiết bị đeo.

Wang được tuyển dụng sau khi các nỗ lực AI của Meta chịu một loạt cú vấp vào năm ngoái, mà đỉnh điểm là phản ứng đáng thất vọng dành cho mô hình Llama 4 và mối lo ngày càng lớn bên trong công ty rằng các đối thủ đang bỏ xa hơn.

Zuckerberg đáp trả bằng cách đầu tư 15 tỷ USD vào Scale AI, startup gắn nhãn dữ liệu của Wang, và tuyển dụng nhà đồng sáng lập của công ty này.

Scale AI từng hợp tác chặt chẽ với các phòng thí nghiệm AI hàng đầu, và Zuckerberg tin rằng mạng lưới quan hệ cùng cường độ vận hành của Wang có thể giúp tái thiết tổ chức nghiên cứu của Meta.

Được trao quyền tự chủ và mức độ bí mật bất thường, Wang nhanh chóng tập hợp TBD Lab, một nhóm khoảng 100 nhà nghiên cứu được lựa chọn kỹ lưỡng, làm việc từ một khu vực an toàn tại trụ sở Menlo Park của Meta, nơi cần thẻ đặc biệt để ra vào.

Cả Wang và Zuckerberg đều có văn phòng bên trong khu vực làm việc này, trong khi một số nhân viên không thuộc TBD đôi khi bị phát hiện cố lẻn vào.

Ở giai đoạn đầu, TBD gặp một số vấn đề khởi động. Một số nhân sự bị đối thủ chiêu mộ, trong đó có Ruoming Pang, cựu lãnh đạo Apple, người rời sang OpenAI chỉ sau 7 tháng.

Nhiều nguồn tin cho biết, một số nỗ lực nghiên cứu, bao gồm các sáng kiến phát triển một nền tảng mã hoàn toàn mới để huấn luyện mô hình, đã gặp thách thức.

Cuối cùng, Muse Spark được xây dựng bằng cách sử dụng một số thành phần trong hạ tầng AI sẵn có của Meta, bao gồm mã và bộ dữ liệu liên quan đến Llama 4.

Những bình luận sau đó của Wang, ám chỉ rằng Muse Spark được phát triển “từ con số 0″, đã khiến một số người khó chịu vì họ cho rằng đóng góp của đội Llama không được ghi nhận. Điều này là dấu hiệu cho thấy căng thẳng ngày càng sâu sắc giữa các nhóm AI lâu năm của công ty và TBD Lab.

Khi đội TBD đã vào vị trí, Wang tìm cách thiết lập một lộ trình kết hợp giữa tầm nhìn của anh và Zuckerberg về “siêu trí tuệ cá nhân” với niềm tin của từng nhà nghiên cứu, cũng như thực tế thực dụng của việc mở rộng hạ tầng cần thiết để huấn luyện các thế hệ mô hình tương lai.

Anh cũng tái định hình công việc an toàn AI của Meta với một nhóm mới được nội bộ gọi là TBA, hay “To Be Aligned”.

Trong các cuộc thảo luận lãnh đạo với những giám đốc điều hành, bao gồm Zuckerberg, Wang ưu tiên thúc đẩy các mô hình tiến lên, trong khi một số lãnh đạo khác quan tâm nhiều hơn đến việc nhanh chóng tung ra các sản phẩm AI.

Trong các buổi trình bày nội bộ với đội AI được gọi là “Vibe Checks”, Wang cổ vũ một động lực lý tưởng chủ nghĩa hướng tới việc phát triển AI thông minh đến mức có thể giải quyết các vấn đề của thế giới, điều trái ngược với sự tập trung của một số người khác vào các ứng dụng mạng xã hội.

Một số người nói Wang cũng ủng hộ việc nhấn mạnh nhiều hơn vào các mô hình độc quyền, thay vì cách tiếp cận mã nguồn mở lâu nay của Meta.

Wang đã cố gắng xây dựng sự ủng hộ cho tầm nhìn của mình bằng cách nuôi dưỡng một văn hóa startup phi thứ bậc bên trong TBD. Trong một podcast gần đây, anh lập luận rằng “đội ngũ rất nhỏ, nơi mọi người đều cực kỳ xuất sắc, sẽ luôn di chuyển nhanh hơn tổ chức lớn, nơi trách nhiệm bị phân tán”.

Anh cũng thường xuyên tổ chức các buổi happy hour với trà sữa trân châu để nuôi dưỡng tinh thần thân thiết bên trong nhóm bí mật này.

Điều đáng nói, phần lực lượng lao động rộng hơn của Meta lại trải qua một giai đoạn kém vui vẻ hơn. Năm đầu tiên của Wang trùng với các đợt tái cấu trúc và sa thải trong toàn công ty, nhằm bù đắp chi phí cho cuộc đổ tiền vào AI.

Một số nhân viên cũng phản đối kế hoạch của công ty cài đặt phần mềm theo dõi, có khả năng ghi lại việc sử dụng máy tính của họ để huấn luyện các mô hình AI. Hôm thứ ba, Meta thông báo với nhân viên trong một bản ghi nhớ mà FT xem được rằng công ty sẽ rút lại một phần kế hoạch sau làn sóng phản ứng.

Muse Spark cũng chủ yếu được triển khai bên trong các sản phẩm của chính Meta, khiến người ngoài khó đánh giá. Wang từng cho biết một số công ty bên ngoài sẽ được tiếp cận thông qua API riêng tư, nhưng việc triển khai đó đến nay vẫn còn hạn chế.

Mô hình này được huấn luyện bằng một số mô hình mã nguồn mở của bên thứ ba, bao gồm cả các mô hình Trung Quốc. Một số người trong nội bộ đã so sánh vài khía cạnh của hệ thống này với mô hình mới nhất của DeepSeek, dù mức độ tương đồng đến đâu vẫn còn gây tranh cãi.

Muse Spark được khen ngợi về khả năng hiểu hình ảnh, nhưng Wang thừa nhận mô hình này vẫn thua các đối thủ trong lập trình. Một số nhân viên nói rằng các nhân sự được yêu cầu thử nghiệm mô hình cho các tác vụ phát triển phần mềm vẫn tiếp tục thích Claude của Anthropic hơn.

Các mô hình tương lai của Meta được kỳ vọng sẽ tập trung vào lập trình, hoàn thành các tác vụ mang tính tác nhân và những năng lực đa phương thức tiên tiến hơn, bao gồm tạo video.

“Khởi đầu của cậu ấy khá gập ghềnh trong việc tìm ra quyền lực của mình tại công ty”, một người quen biết Wang nói. “Nhưng cậu ấy đã tìm được nhịp của mình”.