Thảo Cầm Viên xưa và nay

Sở thú lâu đời nhất Sài Gòn ít nhiều thay đổi so với ngày trước, được tái hiện qua những bức ảnh từ thập niên 1960.

Ảnh: Manh Hai/Flickr – Phong Vinh/VnExpress

Thảo Cầm Viên tọa lạc tại trung tâm Sài Gòn, có cổng chính nằm ở giao lộ của đường Nguyễn Bỉnh Khiêm và đường Thống Nhứt (ảnh chụp năm 1967, nay là đường Lê Duẩn). Công trình được người Pháp xây dựng từ năm 1864, có tên gọi đầu tiên là Vườn Bách Thảo, nay là một trong 8 vườn thú lâu đời nhất thế giới. Vào 14/7/1869, Vườn Bách Thảo mở cửa thường trực cho khách tham quan.

Ảnh: Manh Hai/Flickr – Tâm Linh/VnExpress

Nằm bên trái cổng chính Thảo Cầm Viên là Viện Bảo Tàng (ảnh chụp năm 1967) được xây dựng năm 1927 và khánh thành năm 1929. Nơi đây trải qua các tên gọi lần lượt là Blanchard de la Brosse, Viện bảo tàng Quốc gia Việt Nam và Bảo tàng lịch sử TP HCM.

Đây là bảo tàng đầu tiên ở Sài Gòn và miền Nam Việt Nam, chính thức mở cửa đón khách tham quan vào năm 1958, hiện vẫn giữ nguyên kiến trúc ban đầu.

Ảnh: Manh Hai/Flickr – Quỳnh Trần/VnExpress

Đối diện Viện Bảo tàng là Đền Kỷ Niệm (ảnh chụp năm 1967), nay nằm cạnh quầy vé Thảo Cầm Viên. Công trình do người Pháp xây dựng năm 1926, ban đầu sử dụng là nơi tưởng niệm những lính Việt tham gia quân đội Pháp tử trận trong Thế chiến thứ nhất. Sau khi người Pháp rút khỏi Việt Nam năm 1954, nơi đây trở thành đền Quốc Tổ Hùng Vương.

Ảnh: Manh Hai/Flickr – Tâm Linh/VnExpress

Cạnh ngôi đền nay vẫn trưng bày tượng voi bằng đồng cao 1,5m, nặng hơn 3 tấn. Đây là món quà của vua Thái Lan tặng cho triều đình nhà Nguyễn năm 1930, khi ông lần lầu đặt chân đến Sài Gòn trong chuyến du lịch Đông Dương.

Ảnh: Manh Hai/Flickr – Quỳnh Trần/VnExpress

Từ cổng chính Thảo Cầm Viên đi thẳng vào, trước (ảnh chụp năm 1965) đến nay là khán đài, phục vụ biểu diễn văn nghệ.

Ảnh: Manh Hai/Flickr – Quỳnh Trần/VnExpress

Bên trong khuôn viên sở thú, quán Nhan Hương có mặt từ năm 1963, phục vụ ăn uống cho du khách, gồm nhiều quân nhân, nhân viên an ninh làm việc cho quân đội Mỹ. Thực chất đây là căn cứ mật, nơi nuôi giấu và hoạt động ngầm của lực lượng biệt động Sài Gòn.

Hiện công trình này cho khách tham quan, phần lớn giữ nguyên hiện trạng, dựng hình nhân tái hiện hoạt động trước đây, trưng bày tài liệu, hình ảnh, vũ khí của lực lượng biệt động Sài Gòn.

Ảnh: Manh Hai/Flickr – Tâm Linh/VnExpress

Năm 1865, sở thú được hoàn thành với nhiều loại thú và cây nhập về từ các nước Thái Lan, Lào, Campuchia, Ấn Độ… Đến nay, Thảo Cầm Viên đang sở hữu, chăm sóc và bảo tồn hơn 1.300 động vật thuộc 125 loài, gồm nhiều loại quý hiếm như trĩ sao, chà vá, vượn má vàng, hươu vàng, báo lửa, báo gấm, hổ trắng… và khoảng 2.500 cây xanh thuộc hơn 900 loài thực vật.

Hệ thống chuồng trại nay được trùng tu từ chuồng cũ và được “làm giàu” hơn. Không gian của động vật được cải biến sao cho tương ứng với môi trường sống của chúng ngoài tự nhiên. Ngoài ra, trong chuồng còn bài trí một số hạng mục như trò chơi, cây cối, hồ nước… để con thú đỡ buồn.

Để đảm bảo an toàn và tối ưu tầm nhìn cho khách tham quan, hầu hết rào chắn bằng song sắt đã được đổi bằng tấm kính chịu lực. Ảnh: Manh Hai/Flickr – Thành Nguyễn/VnExpress

Ảnh: Manh Hai/Flickr – Quỳnh Trần/VnExpress

Hiện 6 con voi trong Thảo Cầm Viên được thả đi lại tự do trong khu chuồng riêng. Một vài con đã có mặt ở sở thú này xấp xỉ 30 năm. Vị trí cho khách tham quan được rào cách xa hơn để đảm bảo an toàn cho người lẫn thú.

Ảnh: Manh Hai/Flickr – Khương Nha/VnExpress

Bên cạnh nơi tham quan động vật và thực vật, khu vui chơi đã có mặt trong Thảo Cầm Viên từ những thập kỷ trước. Nay các hạng mục giải trí được nâng cấp hiện đại hơn, với khu vui chơi trên cạn và dưới nước.

Một số mốc thời gian của Thảo Cầm Viên:

1924 – 1927: là giai đoạn khởi công xây dựng, người Pháp khai hoang 12 ha đất ở phía đông bắc rạch Thị Nghè, cho trải nhựa đường nội bộ trong công viên, xây dựng các chuồng thú có quy mô lớn và kiên cố như chuồng lồng tròn để nuôi khỉ, chuồng cọp…

1945 – 1955: quân đội Pháp chiếm vườn thú làm đồn trú và kho tàng cất giấu vũ khí, đã phá hủy nhiều chuồng trại và một số cây cổ thụ.

1956: vườn thú lại được tu sửa, tái thiết và đổi tên là Thảo Cầm Viên Sài Gòn.

1984: một số hạng mục công trình được xây mới như kè đá dọc kênh Thị Nghè, tường rào dọc đường Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Từ 1990: nhiều chuồng thú được cải tạo và mở rộng, nâng tổng diện tích chuồng thú sau năm 1975 từ 8.500 m2 lên đến 25.000 m2 vào năm 2000.