Nữ điều dưỡng hiến đa tạng sau chết não, ít nhất 3 bệnh nhân được ghép gan thận

Ngày 12/1/2026, Bệnh viện TWQĐ 108 vừa triển khai ca lấy, ghép đa tạng từ người hiến chết não là một nhân viên y tế.

Nghĩa cử cao đẹp của người hiến để lại nhiều giá trị sâu sắc về chuyên môn và y đức đồng thời lan tỏa mạnh mẽ tinh thần nhân văn của ngành y.

Người hiến là nữ điều dưỡng N.C 46 tuổi, Hà Nội, được chẩn đoán chết não do đột quỵ chảy máu não . Dù được các bác sĩ can thiệp ngay lập tức tuy nhiên tình trạng bệnh nhân không cải thiện, có xu hướng xấu đi. Nắm bắt tình hình đó, Ban vận động hiến tạng của Bệnh viện đã giải thích và vận động gia đình người bệnh hiểu về khả năng hiến tạng cứu nhiều ca bệnh nguy kịch. Nén lại đau thương, gia đình đã đồng ý hiến tạng để hồi sinh nhiều sự sống khác. Ngày 12/1, Hội đồng chuyên môn đã xác nhận bệnh nhân đủ điều kiện sau ba lần chẩn đoán chết não.

Nữ điều dưỡng hiến đa tạng sau chết não, ít nhất 3 bệnh nhân được ghép gan thận - Hình 1
Các bác sĩ tri ân nghĩa cử cao đẹp của người hiến tạng

Trong ca ghép này, gan được ghép cho bệnh nhân nam 36 tuổi được chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan; hai thận được ghép cho hai bệnh nhân thận mạn gồm một bệnh nhân nữ 37 tuổi và một bệnh nhân nam 47 tuổi. Hai giác mạc được điều phối tới Bệnh viện Trung ương Huế, mở ra cơ hội phục hồi thị lực cho những người bệnh đang từng ngày chờ đợi ánh sáng.

Nữ điều dưỡng hiến đa tạng sau chết não, ít nhất 3 bệnh nhân được ghép gan thận - Hình 2
Cần thêm những nghĩa cử cao đẹp cho đi là mãi mãi trường tồn

Sau hơn 5 giờ phẫu thuật khẩn trương và chính xác, các ca ghép gan đã diễn ra thuận lợi. Ngay sau mổ, người bệnh được theo dõi và chăm sóc tích cực theo quy trình chuyên sâu. Hiện tại sức khỏe của cả 3 bệnh nhân ghép đều đã ổn định tỉnh táo, tự thở tốt.

Video đang HOT

Là trung tâm ghép tạng hang đầu Việt Nam và là Trung tâm ghép gan số 1 Đông Nam Á. Tính đến thời điểm hiện tại, Bệnh viện TWQĐ 108 đã thực hiện 665 ca ghép thận, 319 ca ghép gan, 8 ca ghép tim, 4 ca ghép phổi, 1 ca ghép tụy, 34 ca ghép giác mạc và 4 ca ghép chi thể. Các ca ghép được thực hiện với tỉ lệ thành công và thời gian sống sau ghép tương đương các nước tiên tiến trên thế giới , mang lại nhiều giá trị khoa học và giá trị nhân văn sâu sắc, khẳng định năng lực chuyên môn và vai trò nòng cốt trong lĩnh vực hiến – ghép tạng.

Lần đầu tiên Việt Nam thực hiện đồng thời lấy 6 tạng từ một người chết não, ghép cứu sống 5 bệnh nhân

Từ 6 tạng hiến của người đàn ông 40 tuổi, các bác sĩ BV Việt Đức đã thực hiện đồng thời 4 ca ghép tạng cứu sống 4 người bệnh đang nguy kịch. Một quả thận từ người hiến cũng được vận chuyển xuyên Việt vào TP Hồ Chí Minh, cứu sống một bệnh nhi suy thận giai đoạn cuối.

Ngày 24/12, GS. TS Trần Bình Giang, Giám đốc BV Việt Đức chia sẻ, đây là một trường hợp hiến tạng, ca ghép đa tạng, ghép phổi vô cùng đặc biệt.

Người hiến tạng là nam giới 40 tuổi (Ninh Bình), tiền sử khỏe mạnh, chết não do bị phình mạch não vỡ, điều trị tích cực ở Bệnh viện Bạch Mai không có kết quả. Người nhà bệnh nhân cho biết, ngay từ khi khỏe mạnh, anh đã luôn tha thiết sẽ được hiến tạng nếu sau này có mệnh hệ gì không qua khỏi.

Lần đầu tiên Việt Nam thực hiện đồng thời lấy 6 tạng từ một người chết não, ghép cứu sống 5 bệnh nhân - Hình 1

Vì thế, khi không may chết não do bệnh phình mạch não vỡ, người nhà bệnh nhân đã thông qua Hội chữ thập đỏ tỉnh Ninh Bình bày tỏ nguyện vọng hiến tạng. Trung tâm điều phối ghép tạng quốc gia đã làm thủ tục điều phối bệnh nhân về BV Hữu Nghị Việt Đức hiến tạng.

Có được 6 tạng hiến gồm tim, 2 phổi, 1 gan, 2 thận, các bác sĩ đã tính toán rất kỹ việc ghép cho những bệnh nhân đang trong tình huống nguy kịch.

PGS.TS Nguyễn Hữu Ước (Trưởng khoa Phẫu thuật và lồng ngực - BV Việt Đức) cho biết, bệnh nhân nhận phổi là một thanh niên 17 tuổi bệnh nhân đang nằm điều trị tại Trung tâm hô hấp (BV Bạch Mai) do mắc bệnh mô bào ở phổi, hai phổi tổn thương nặng. Cuộc sống của người bệnh gắn chặt với máy thở trên giường bệnh, không cách nào điều trị, tiên lượng cuộc sống sẽ dừng lại rất sớm do bệnh đã ở giai đoạn cuối.

Khi được chuyển đến BV Việt Đức, nam bệnh nhân nằm trên giường thở oxy liên tục, tình trạng suy dinh dưỡng rất nặng, gầy trơ xương do mắc bệnh trọng kéo dài.

"Trên hình ảnh chụp cắt lớp ngực, gần như toàn bộ tổ chức phổi của bệnh nhân đã bị tiêu hủy hết thành các nang - kén khí, không còn hoạt động chức năng. Nếu không được ghép phổi, bệnh nhân sẽ không có cơ hội sống", PGS Ước cho biết..

Ca ghép phổi được thực hiện ngay sau khi lấy tạng, vào khoảng 9 giờ sáng ngày 12/12/2018. Trải qua 14 tiếng đồng hồ, êkip gắp là các bác sĩ BV Việt Đức đã thực hiện thành công ca ghép.

Diễn biến hậu phẫu của bệnh nhân ghép hai phổi trong 10 ngày đầu rất thuận lợi, các tiêu chícuyên môn liên quan đến ghép phổi đều tiến triển tốt.

Tuy nhiên toàn trạng bệnh nhân còn rất nặng, diễn biến hậu phẫu còn phức tạp do toàn trạng bệnh nhân quá suy kiệt và một số tổn thương phối hợp ở cơ quan khác. Đến ngày hôm nay (24/12) bệnh nhân đã không còn phải thở máy.

Bệnh nhân được ghép tim là nam giới 60 tuổi mắc bệnh cơ tim giãn nở giai đoạn cuối, đang điều trị hồi sức this cực chờ ghép tim tại BV Việt Đức. BN trong tình trạng thở máy, nguy cơ tử vong rất cao, chỉ dự kiến sống được trong 1 tháng nếu không có tim dể ghép. Sau hơn 10 ngày bệnh nhân đã ngồi dậy ăn uống, sinh hoạt tại phòng cách ly sau ghép.

Bệnh nhân ghép gan nữ 63 tuổi bị u gan; Bệnh nhân được ghép thận là nam giới 41 tuổi bị suy thận giai đoạn cuối.

Đặc biệt, qua Trung tâm điều phối ghép tạng quốc gia, tại BV Nhi đồng II (TP hồ Chí Minh) có trường hợp nam thiếu nhi 15 tuổi, mắc suy thận giai đoạn cuối cần ghép thận gấp. Trung tâm điều phối ghép tạng quốc gia đã điều phối "xuyên Việt" đưa ngay một quả thận vào ghép, cứu sống bệnh nhi.

GS Giang cho biết, đây là lần đầu tiên BV Hữu nghị Việt Đức thực hiện thành công kỹ thuật ghép hai phổi từ người cho chết não, với kíp phẫu thuật hoàn toàn là các thầy thuốc của bệnh viện. Là lần đầu tiên tại Việt Nam đã thực hiện lấy đồng thời 6 tạng để ghép từ một người cho chết não. "Cùng một lúc, bệnh viện đã tổ chức các êkip lấy tạng, ghép gan với hàng trăm người, sáng đèn xuyên đêm để thực hiện thành công các ca ghép tạng này", GS Giang chia sẻ.

Tính đến ngày 21/12/2018, Việt Nam đã thực hiện thành công 3200 ca ghép thận, 105 ca ghép gan, 27 ca ghép tim, 1 ca ghép tim và thận, 1 ca ghép tim và phổi, 3 ca ghép phổi.

Riêng tại BV Hữu nghị Việt Đức đã thực hiện 756 ca ghép tạng trong đó 1 ca ghép phổi, 19 ca ghép tin (6 ca hỗ trợ ghép ở các bệnh viện khác, 1 ca ghép tim và thận, 680 ca ghép thận, 55 ca ghép gan.

Theo thống kê tại Việt Nam, kỷ lục lấy và ghép tạng nhiều nhất là 5 tạng (26/2/2018), có 2 ca ghép phổi đã được thực hiện tại các BV 103 và 108, với kíp phẫu thuật là thầy thuốc Việt Nam và chuyên gia nước ngoài.

Hồng Hải

Theo Dân trí

Bạn thấy bài viết này có hữu ích không?
Không

Tin liên quan

Tiêu điểm

Việt Nam có loại lá đầy lông, thơm đặc trưng là 'thuốc quý' ai ăn vào cũng bổViệt Nam có loại lá đầy lông, thơm đặc trưng là 'thuốc quý' ai ăn vào cũng bổ
07:44:27 13/01/2026
Dinh dưỡng học đường: Đừng bỏ lỡ giai đoạn vàng cuối cùng để tăng chiều caoDinh dưỡng học đường: Đừng bỏ lỡ giai đoạn vàng cuối cùng để tăng chiều cao
13:05:14 13/01/2026
Nhiều người nhầm lẫn giữa dầu cá và omega-3, vậy phân biệt thế nào?Nhiều người nhầm lẫn giữa dầu cá và omega-3, vậy phân biệt thế nào?
07:34:11 13/01/2026
11 loại thực phẩm tốt nhất cho sức khỏe người trên 55 tuổi11 loại thực phẩm tốt nhất cho sức khỏe người trên 55 tuổi
20:47:28 13/01/2026
Rét đậm, rét hại làm gia tăng nguy cơ liệt dây thần kinh số 7Rét đậm, rét hại làm gia tăng nguy cơ liệt dây thần kinh số 7
20:22:48 13/01/2026
Uống ít cà phê lại khiến bạn nhận được nhiều lợi ích lạ lùng nàyUống ít cà phê lại khiến bạn nhận được nhiều lợi ích lạ lùng này
07:39:20 13/01/2026
Đập trứng gà ra bát thấy lòng đỏ đậm và nhạt khác nhau, loại nào nhiều chất hơn?Đập trứng gà ra bát thấy lòng đỏ đậm và nhạt khác nhau, loại nào nhiều chất hơn?
08:54:15 13/01/2026
Huấn luyện viên cầu lông đột tử trên sânHuấn luyện viên cầu lông đột tử trên sân
16:02:49 14/01/2026

Tin đang nóng

Sở Văn hóa TPHCM vào cuộc vụ ồn ào phát ngôn của Lệ QuyênSở Văn hóa TPHCM vào cuộc vụ ồn ào phát ngôn của Lệ Quyên
16:57:09 14/01/2026
Lệ Quyên lên tiếng nóng sau khi Sở VH&TT TP.HCM vào cuộc xem xét vụ phát ngôn văng tụcLệ Quyên lên tiếng nóng sau khi Sở VH&TT TP.HCM vào cuộc xem xét vụ phát ngôn văng tục
17:47:21 14/01/2026
Cô gái Huế qua đời trước ngày cưới nửa tháng, hôn phu xót xa tiễn biệtCô gái Huế qua đời trước ngày cưới nửa tháng, hôn phu xót xa tiễn biệt
14:23:22 14/01/2026
Vụ tai nạn khiến 4 người tử vong trên cao tốc: Cảnh sát xác định nguyên nhân ban đầuVụ tai nạn khiến 4 người tử vong trên cao tốc: Cảnh sát xác định nguyên nhân ban đầu
16:34:50 14/01/2026
Tạm giữ 3 đối tượng xâm hại bé gái dưới 16 tuổiTạm giữ 3 đối tượng xâm hại bé gái dưới 16 tuổi
16:10:36 14/01/2026
Quý tử nhà Tạ Đình Phong xứng danh "Gen 2 đỉnh chóp nhất", đã tài năng còn đẹp trai hơn cả bốQuý tử nhà Tạ Đình Phong xứng danh "Gen 2 đỉnh chóp nhất", đã tài năng còn đẹp trai hơn cả bố
17:13:07 14/01/2026
Mối quan hệ giữa Trấn Thành và Ninh Dương Lan NgọcMối quan hệ giữa Trấn Thành và Ninh Dương Lan Ngọc
14:54:32 14/01/2026
Hé lộ hậu trường show cưỡi rắn khổng lồ khiến Thái Y Lâm lỗ hơn 260 tỷ đồngHé lộ hậu trường show cưỡi rắn khổng lồ khiến Thái Y Lâm lỗ hơn 260 tỷ đồng
14:34:21 14/01/2026

Tin mới nhất

Cô gái bất ngờ phát hiện ung thư lưỡi giai đoạn muộn, phải cắt gần hết lưỡi

Cô gái bất ngờ phát hiện ung thư lưỡi giai đoạn muộn, phải cắt gần hết lưỡi

18:36:09 14/01/2026
Chủ quan không đi khám vì cho rằng các vết loét trong lưỡi là biểu hiện thông thường, đến khi đi khám, cô gái bất ngờ được bác sĩ thông báo đã mắc ung thư lưỡi giai đoạn muộn.
Chủ quan chẩn đoán lành tính, vết loét lưỡi kéo dài tiến triển thành ung thư

Chủ quan chẩn đoán lành tính, vết loét lưỡi kéo dài tiến triển thành ung thư

11:09:35 14/01/2026
Các xét nghiệm đánh giá giai đoạn, bao gồm siêu âm và chụp cộng hưởng từ (MRI), chưa ghi nhận tổn thương nghi ngờ di căn hạch cổ hoặc di căn xa. Đây là yếu tố quan trọng giúp người bệnh có cơ hội được điều trị triệt căn.
Bộ Y tế cảnh báo nguy cơ bệnh sốt xuất huyết, tay chân miệng gia tăng

Bộ Y tế cảnh báo nguy cơ bệnh sốt xuất huyết, tay chân miệng gia tăng

11:06:21 14/01/2026
Năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 190.000 ca mắc sốt xuất huyết và trên 107.000 ca mắc tay chân miệng. Bộ Y tế khuyến cáo người dân nâng cao ý thức phòng, chống dịch nhằm hạn chế nguy cơ bệnh diễn tiến nặng.
8 loại thực phẩm tốt cho tuyến giáp

8 loại thực phẩm tốt cho tuyến giáp

08:06:08 14/01/2026
Một nghiên cứu năm 2023 được công bố trên tạp chí Frontiers in Endocrinology ủng hộ phát hiện này, liên kết việc bổ sung đủ kẽm với hoạt động hormone tuyến giáp khỏe mạnh và cân bằng miễn dịch.
Một phụ nữ suýt tử vong do phá thai bằng thuốc ở phòng khám tư

Một phụ nữ suýt tử vong do phá thai bằng thuốc ở phòng khám tư

08:03:01 14/01/2026
Phá thai bằng thuốc tại phòng khám tư, một phụ nữ 36 tuổi ở Hà Nội suýt tử vong do sốc mất máu, nhập viện trong tình trạng huyết áp tụt sâu và ngất liên tục.
Đau đầu kéo dài, sụp mí mắt, cô gái trẻ phát hiện điều bất ngờ

Đau đầu kéo dài, sụp mí mắt, cô gái trẻ phát hiện điều bất ngờ

07:59:19 14/01/2026
Nhờ tiếp cận trực tiếp khối u qua xoang bướm với sự hỗ trợ của camera nội soi, ê-kíp đã lấy trọn khối u, hạn chế tối đa tổn thương mô não và dây thần kinh.
5 yếu tố lối sống giúp não bộ trẻ hơn tới 8 năm

5 yếu tố lối sống giúp não bộ trẻ hơn tới 8 năm

07:57:15 14/01/2026
Nhiều bằng chứng khoa học cho thấy lối sống hằng ngày có thể ảnh hưởng mạnh mẽ đến tốc độ già hóa của não, quyết định khả năng ghi nhớ, tập trung và duy trì sức khỏe nhận thức khi bước vào trung niên và tuổi già.
Béo phì không chỉ do ăn nhiều, cần hiểu đúng để bảo vệ sức khỏe

Béo phì không chỉ do ăn nhiều, cần hiểu đúng để bảo vệ sức khỏe

07:54:57 14/01/2026
Béo phì không đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ mà là một bệnh lý mạn tính, chịu tác động của nhiều yếu tố từ dinh dưỡng, di truyền, nội tiết đến lối sống.
Có nên tầm soát dậy thì sớm cho trẻ?

Có nên tầm soát dậy thì sớm cho trẻ?

07:48:31 14/01/2026
Việc tầm soát dậy thì sớm được xem là giải pháp quan trọng nhằm phát hiện sớm bất thường, từ đó có hướng theo dõi và can thiệp phù hợp.
Hà Nội: Một bệnh nhân nguy kịch sau khi hút mỡ bụng

Hà Nội: Một bệnh nhân nguy kịch sau khi hút mỡ bụng

07:44:06 14/01/2026
Các bác sĩ chuyên khoa khuyến cáo, làm đẹp là nhu cầu chính đáng nhưng an toàn phải là ưu tiên hàng đầu. Hút mỡ chỉ được phép thực hiện tại bệnh viện hoặc cơ sở y tế được cấp phép thực hiện kỹ thuật này.
Giảm đau đầu vào mùa đông với các tư thế yoga thư giãn

Giảm đau đầu vào mùa đông với các tư thế yoga thư giãn

04:57:45 14/01/2026
Nhiệt độ lạnh, ít ánh nắng mặt trời, mất nước, tư thế xấu và mức độ căng thẳng gia tăng thường khiến đau đầu và đau nửa đầu xảy ra thường xuyên hơn trong những tháng lạnh.
Giảm đau họng tự nhiên: 6 biện pháp thay thế siro ho hiệu quả tại nhà

Giảm đau họng tự nhiên: 6 biện pháp thay thế siro ho hiệu quả tại nhà

04:52:15 14/01/2026
Đau họng và ho là tình trạng phổ biến, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày. Trong nhiều trường hợp, bạn không cần dùng thuốc hay siro ho để giảm triệu chứng.

Có thể bạn quan tâm

Khởi tố đối tượng sử dụng Facebook và fanpage bôi nhọ danh dự, uy tín lãnh đạo

Khởi tố đối tượng sử dụng Facebook và fanpage bôi nhọ danh dự, uy tín lãnh đạo

Pháp luật

18:49:35 14/01/2026
Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Thanh Hóa đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, đồng thời thi hành lệnh khám xét và lệnh bắt tạm giam đối với Lê Minh Vũ
Địch Lệ Nhiệt Ba đối đầu với Dương Tử

Địch Lệ Nhiệt Ba đối đầu với Dương Tử

Phim châu á

18:34:20 14/01/2026
Mới đây, cộng đồng mạng xôn xao trước tin phim Trinh Nương truyện do Dương Tử đóng chính và phim Mộ tư từ do Địch Lệ Nhiệt Ba đóng chính có khả năng cùng lên sóng vào tháng 3.
Cô giáo đăng bức ảnh bữa ăn trưa lên nhóm chat, phụ huynh sốc, làm lớn chuyện!

Cô giáo đăng bức ảnh bữa ăn trưa lên nhóm chat, phụ huynh sốc, làm lớn chuyện!

Học hành

18:27:24 14/01/2026
Vì ông bà trong nhà sức khỏe không tốt, còn bản thân phải đi làm, chị Hồ (Trung Quốc) đã đăng ký cho con gái 3 tuổi theo học tại một trường mầm non tư thục.
Tài phiệt đi làm ca sĩ như 1 trò đùa

Tài phiệt đi làm ca sĩ như 1 trò đùa

Sao châu á

17:00:17 14/01/2026
Sáng 14/1, tờ Tenasia đưa tin, Annie - thiên kim tiểu thư Samsung kiêm thành viên nhóm nhạc đình đám ALLDAY PROJECT, bất ngờ tạm dừng hoạt động showbiz sau 6 tháng debut để... quay trở lại trường đại học.
Hồng Phượng lên tiếng về thông tin show lỗ, khán giả không vào xem được

Hồng Phượng lên tiếng về thông tin show lỗ, khán giả không vào xem được

Sao việt

16:53:23 14/01/2026
Sau đêm diễn Ơn đời ơn người gây chú ý, ca sĩ Hồng Phượng - cháu gái của cố nghệ sĩ Vũ Linh - đã có những chia sẻ xoay quanh những ồn ào vừa qua.
Ảnh ngày bé của Đình Bắc, Trung Kiên gây sốt

Ảnh ngày bé của Đình Bắc, Trung Kiên gây sốt

Sao thể thao

16:25:53 14/01/2026
Trong 3 trận vòng bảng của giải U23 châu Á, tiền đạo Nguyễn Đình Bắc liên tục tỏa sáng khi lập công cho chiến thắng tuyệt đối của U23 Việt Nam.
Hạt Dẻ xinh đẹp, tràn đầy khí chất "nàng thơ bóng rổ", cả nhà MC Quyền Linh kéo vào cổ vũ cực đáng yêu

Hạt Dẻ xinh đẹp, tràn đầy khí chất "nàng thơ bóng rổ", cả nhà MC Quyền Linh kéo vào cổ vũ cực đáng yêu

Netizen

16:23:26 14/01/2026
Không còn là cô bé thường xuất hiện bên bố mẹ trong những khoảnh khắc gia đình giản dị, con gái thứ hai nhà MC Quyền Linh - hotgirl 17 tuổi Hạt Dẻ - mới đây còn gây chú ý khi xuất hiện trong vai trò cầu thủ bóng rổ.
Vụ 3 ô tô tông liên hoàn, 4 người tử vong: Danh tính tài xế và diễn biến va chạm

Vụ 3 ô tô tông liên hoàn, 4 người tử vong: Danh tính tài xế và diễn biến va chạm

Tin nổi bật

16:22:48 14/01/2026
Vụ tai nạn liên hoàn xảy ra trên cao tốc lúc rạng sáng, đoạn qua xã Đồng Tiến (tỉnh Thanh Hóa) khiến 4 người chết, nhiều người bị thương.
Steven Nguyễn muốn được thử sức ở vai chính diện

Steven Nguyễn muốn được thử sức ở vai chính diện

Hậu trường phim

15:41:39 14/01/2026
Sắp tới, Steven Nguyễn sẽ lên sóng giờ vàng với vai trung tá Đào Minh Kiên trong phim truyền hình Không giới hạn.
Loại rau giàu canxi giúp chắc xương, bổ mắt, tăng cường miễn dịch lại phòng chống ung thư, xào lên cực ngon

Loại rau giàu canxi giúp chắc xương, bổ mắt, tăng cường miễn dịch lại phòng chống ung thư, xào lên cực ngon

Ẩm thực

15:28:09 14/01/2026
Dưới đây là cách làm món rau diếp thơm xào tỏi đơn giản nhưng giòn ngon, đưa cơm, các bạn hãy cùng tham khảo nhé.
Đăng MV trái phép của NewJeans, Dolphiners Films phải bồi thường 1 tỉ won

Đăng MV trái phép của NewJeans, Dolphiners Films phải bồi thường 1 tỉ won

Nhạc quốc tế

15:03:14 14/01/2026
Theo phán quyết, tòa án chấp nhận phần lớn yêu cầu của ADOR, buộc Dolphiners Films phải bồi thường 1 tỉ won (khoảng 700.000 USD) trong tổng số 1,1 tỉ won mà ADOR khởi kiện.