Những nước triển khai thuốc tiêm phòng HIV ‘thần kỳ’

Mai Hoàng Minh08:53 20/10/2025

Zimbabwe là một trong 10 quốc gia bắt đầu triển khai lenacapavir, loại thuốc tiêm phòng HIV đầu tiên trên thế giới chỉ cần sử dụng hai lần mỗi năm.

Trong khi đó, Tại Anh và xứ Wales, thuốc dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) dạng tiêm sẽ chính thức được phê duyệt.

Lenacapavir, được bán trên thị trường dưới tên thương hiệu Yeztugo, được sản xuất bởi Gilead Sciences có trụ sở tại California

Triển khai thuốc tiêm phòng HIV – lenacapavir ở 10 nước

Lenacapavir, loại thuốc phòng ngừa HIV đầu tiên trên thế giới chỉ cần tiêm hai lần mỗi năm, sẽ được triển khai tại Zimbabwe – một trong 10 quốc gia được chọn cho đợt ra mắt ban đầu của thuốc tiêm này.

Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Harare cho biết trong một bài đăng trên X: “Chúng tôi rất vui mừng thông báo rằng Zimbabwe được chọn là một trong 10 quốc gia trên thế giới triển khai lenacapavir – một bước tiến đột phá trong cuộc chiến chống HIV.”

Theo UNAIDS, chương trình của Liên Hợp Quốc về HIV/AIDS, Zimbabwe là một trong những quốc gia có tỷ lệ nhiễm HIV cao nhất thế giới, với khoảng 1,3 triệu người đang sống chung với HIV.

Đợt triển khai tại Zimbabwe sẽ hướng đến những người có nguy cơ nhiễm HIV cao, bao gồm trẻ em gái vị thành niên, cũng như phụ nữ mang thai và cho con bú.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ca ngợi lenacapavir là bước tiến trong việc bảo vệ những người có nguy cơ nhiễm HIV.

Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết: “Khi vắc-xin HIV vẫn còn chưa khả thi, lenacapavir là giải pháp tốt nhất tiếp theo: một thuốc kháng virus tác dụng kéo dài đã được chứng minh trong thử nghiệm có thể ngăn ngừa gần như toàn bộ các ca nhiễm HIV ở những người có nguy cơ.”

UNAIDS cũng mô tả thuốc này là một bước ngoặt trong ứng phó HIV.

Phó Giám đốc UNAIDS Angeli Achrekar nói với DW: “Chúng tôi đang nói về một loại thuốc có thể được coi là ‘thần kỳ’. Việc nó gần như đạt hiệu quả 100% trong ngăn chặn các ca nhiễm mới là điều đáng kinh ngạc, chưa từng có. Đây là giải pháp tốt nhất chúng ta có hiện nay trong ứng phó HIV. Chúng ta chưa có vắc-xin hay thuốc chữa trị, nhưng đây thực sự là điều phi thường.”

Lenacapavir dự kiến sẽ được triển khai tại 120 quốc gia có thu nhập thấp và trung bình vào năm 2027, và được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể khoảng 1,3 triệu ca nhiễm HIV/AIDS mới mỗi năm.

Thuốc hiện có giá 40 USD mỗi năm, trong khi ban đầu từng được dự kiến có giá khoảng 28.000 USD (24.197 euro) cho mỗi người mỗi năm.

Phác đồ phòng ngừa lenacapavir cũng yêu cầu liều uống khởi đầu khi bắt đầu điều trị: uống hai viên vào ngày tiêm đầu tiên và hai viên vào ngày kế tiếp.

Cùng với Zimbabwe, các quốc gia Kenya, Nigeria, Zambia, Uganda, Tanzania, Nam Phi, Eswatini và Botswana cũng nằm trong nhóm được chọn để triển khai lenacapavir vào tháng 1/2026.

Thuốc dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) dạng tiêm cho HIV sẽ được chính thức phê duyệt tại Anh và xứ Wales.

Anh sẽ thử nghiệm thuốc tiêm phòng HIV mới

Tại Anh và xứ Wales, thuốc dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) dạng tiêm sẽ chính thức được phê duyệt. Cabotegravir (CAB-LA), loại thuốc kháng virus tác dụng kéo dài được tiêm mỗi hai tháng, sẽ trở thành lựa chọn thay thế cho việc uống thuốc hàng ngày, theo The Guardian đưa tin.

Viện Quốc gia về Sức khỏe và Chăm sóc Xuất sắc (NICE) của Vương quốc Anh đã khuyến nghị phương pháp này cho người lớn và thanh thiếu niên thuộc nhóm nguy cơ cao. Dự kiến, thuốc sẽ được cung cấp tại các cơ sở y tế khoảng ba tháng sau khi hướng dẫn chính thức được ban hành vào cuối năm nay.

Bộ trưởng Y tế Wes Streeting gọi quyết định này là một “bước ngoặt”, mang lại hy vọng cho những người dễ bị tổn thương và là công cụ mạnh mẽ để đạt mục tiêu chấm dứt lây lan HIV ở Anh vào năm 2030.

Theo ước tính của NICE, phương pháp dự phòng mới này có thể giúp khoảng 1.000 người Anh mỗi năm những người không thể sử dụng PrEP dạng uống vì lý do y tế hoặc cá nhân khác. Đến năm 2024, hơn 111.000 người ở Anh đã sử dụng PrEP, tăng 8% so với năm trước.

Điều trị ARV sau sinh kịp thời chìa khóa bảo vệ trẻ khỏi lây nhiễm HIV từ mẹ

Khi người mẹ mang trong mình virus HIV, đứa trẻ chưa chào đời đã đối mặt với một nguy cơ lây truyền HIV.

Tuy nhiên, với những biện pháp can thiệp đúng cách, cho trẻ uống ARV kịp thời ngay sau sinh, nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể giảm xuống dưới 2%.

1. Vì sao trẻ sơ sinh cần được dự phòng bằng thuốc ARV?

Trẻ có thể bị phơi nhiễm HIV trong ba giai đoạn: Trong thời kỳ mang thai, lúc chuyển dạ và khi bú mẹ. Dù người mẹ đã điều trị ARV tốt trong thai kỳ, nhưng nếu không có biện pháp dự phòng sau sinh cho trẻ, virus vẫn có thể xâm nhập vào cơ thể bé trong quá trình sinh nở hoặc sau đó.

Chính vì vậy, cho trẻ sơ sinh uống thuốc ARV càng sớm càng tốt sau khi chào đời, thường là trong vòng 6 giờ đầu sau sinh, là can thiệp bắt buộc, giúp ngăn chặn virus xâm nhập, giảm thiểu nguy cơ chuyển sang nhiễm HIV thực sự.

Khi người mẹ mang trong mình virus HIV, đứa trẻ chưa chào đời đã đối mặt với một nguy cơ lây truyền HIV.

2. Những trẻ nào cần được dự phòng sau sinh?

Không phải tất cả trẻ sơ sinh đều cần uống ARV sau sinh. Can thiệp dự phòng HIV bằng ARV được áp dụng cho:

Trẻ sơ sinh có mẹ nhiễm HIV, chưa rõ tình trạng kiểm soát virus trong thai kỳ.

Trẻ sơ sinh có mẹ mới phát hiện HIV khi chuyển dạ hoặc ngay sau sinh.

Trẻ sơ sinh có mẹ có tải lượng virus chưa được ức chế đầy đủ trong 4 tuần cuối thai kỳ.

Trẻ sinh ra từ những ca không được chăm sóc thai kỳ đầy đủ, hoặc có nguy cơ cao lây truyền.

Tuy nhiên, tại nhiều cơ sở y tế ở Việt Nam, hiện nay mọi trẻ sinh ra từ mẹ HIV dương tính đều được cho uống thuốc ARV sau sinh như một biện pháp tiêu chuẩn, bất kể nguy cơ cao hay thấp.

3. Thuốc gì được sử dụng và dùng như thế nào?

Tùy theo mức độ nguy cơ lây nhiễm, phác đồ điều trị dự phòng HIV cho trẻ sơ sinh sẽ khác nhau:

- Nguy cơ thấp (mẹ điều trị ARV sớm, tải lượng virus 1000 copies/ml): Trẻ sẽ được uống Nevirapine đơn thuần (NVP) trong vòng 6 tuần sau sinh.

- Nguy cơ cao (mẹ không điều trị ARV, phát hiện muộn, tải lượng virus cao hoặc không rõ): Trẻ sẽ được dùng phác đồ kết hợp 2 hoặc 3 thuốc ARV, thường là: Nevirapine (NVP), zidovudine (AZT) Lamivudine (3TC). Thời gian sử dụng có thể kéo dài từ 6 - 12 tuần tùy tình trạng mẹ - con.

Việc dùng thuốc phải tuân thủ đúng liều, đúng thời gian, và được theo dõi tại cơ sở y tế để phát hiện sớm tác dụng phụ (nếu có) hoặc các dấu hiệu nghi ngờ nhiễm HIV.

Tùy theo mức độ nguy cơ lây nhiễm, phác đồ điều trị dự phòng HIV cho trẻ sơ sinh sẽ khác nhau.

4. Theo dõi sau sinh và xét nghiệm HIV cho trẻ

Dự phòng HIV chỉ là bước đầu, trẻ sơ sinh phơi nhiễm HIV cần được theo dõi chặt chẽ trong 18 - 24 tháng đầu đời. Quy trình theo dõi gồm:

Xét nghiệm PCR HIV sớm (DNA hoặc RNA) từ 4-6 tuần tuổi để phát hiện nhiễm sớm.

Nếu âm tính, xét nghiệm tiếp tục được thực hiện vào 3 tháng và 6 tháng tuổi (tùy vùng).

Khi trẻ ngừng bú mẹ hoàn toàn, cần xét nghiệm thêm 1 lần để loại trừ hoàn toàn nguy cơ lây truyền qua sữa mẹ.

Cuối cùng, xét nghiệm kháng thể HIV được thực hiện khi trẻ đủ 18 tháng tuổi để xác định chắc chắn tình trạng nhiễm hay không.

Nếu tại bất kỳ thời điểm nào có kết quả dương tính, trẻ sẽ được chẩn đoán xác định và chuyển sang điều trị HIV sớm, điều này giúp cải thiện tiên lượng rất lớn cho trẻ.

5. Vai trò của người mẹ trong dự phòng sau sinh

Dù việc uống thuốc ARV cho trẻ sơ sinh là trách nhiệm của cán bộ y tế, nhưng vai trò của người mẹ và gia đình là cực kỳ quan trọng trong duy trì hiệu quả can thiệp:

Tuân thủ lịch tái khám và xét nghiệm định kỳ cho con.

Tuân thủ hướng dẫn về cách cho trẻ uống thuốc đúng giờ, đúng liều.

Chọn phương thức nuôi con phù hợp (bú mẹ hoàn toàn nếu mẹ đang điều trị tốt và được bác sĩ đồng ý; hoặc dùng sữa thay thế).

Theo dõi sát sức khỏe trẻ: nếu có biểu hiện bất thường như sốt, tiêu chảy, phát ban... cần đưa trẻ đến khám ngay.

Với hệ thống sàng lọc sớm, điều trị ARV hiệu quả cho mẹ, và dự phòng tích cực cho trẻ sơ sinh, tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con tại

Việt Nam đã giảm mạnh trong năm qua. Nhiều tỉnh, thành đã đạt tỷ lệ lây truyền dưới 2%, tiệm cận mục tiêu loại trừ lây truyền mẹ con.

Điều này cho thấy, một đứa trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV hoàn toàn có thể sống khỏe mạnh, không mang virus, nếu nhận được những can thiệp y tế kịp thời, đầy đủ và trọn vẹn. Can thiệp dự phòng HIV cho trẻ sơ sinh không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế, mà còn là sứ mệnh của mỗi gia đình, mỗi cộng đồng.

Đồng nhiễm HIV/lao có thể đến đâu để được điều trị?Ở Việt Nam, dịch vụ điều trị lao cho người nhiễm HIV (lao đồng nhiễm HIV) thường được cung cấp tại các cơ sở y tế chuyên khoa Lao và Bệnh viện Nhiệt đới, cũng như các trung tâm y tế dự phòng và bệnh viện đa khoa có chuyên khoa liên quan... 1. Vì sao dễ đồng nhiễm HIV/lao? Đồng nhiễm HIV/lao...

Bạn thấy bài viết này có hữu ích không?

Có

Không

Tin liên quan

Tiêu điểm

Tin đang nóng

Tin mới nhất

Cấp cứu người hoại tử chi nguy kịch bằng kỹ thuật "lần đầu tiên ở Việt Nam"

10:41:13 02/04/2026

Kỹ thuật khoan cắt mảng xơ vữa bằng laser vừa được một bệnh viện ở TPHCM áp dụng, mở ra cơ hội điều trị tối ưu cho các trường hợp tắc hẹp động mạch chi dưới.

Phát hiện quan trọng về vai trò của sắt trong quá trình sản xuất insulin

09:01:41 02/04/2026

Theo các nhà nghiên cứu, nếu không được cung cấp đủ sắt, các tế bào beta sẽ không thể trưởng thành đúng cách, thậm chí có thể chết sớm. Điều này làm gián đoạn quá trình sản xuất insulin, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đườ...

Thấy con sau 27 năm mờ nhòe, người mẹ bật khóc khi "được sinh ra lần nữa"

08:58:53 02/04/2026

Sau 27 năm sống trong bóng tối mờ nhòe, người mẹ lần đầu nhìn rõ các con. Ánh sáng trở lại từ một nghĩa cử hiến tặng đã biến mất mát thành hy vọng cho những cuộc đời khác.

Bộ Y tế thu hồi lô thuốc Aceclofenac STELLA 100mg

16:39:31 01/04/2026

Cục Quản lý Dược cũng đề nghị cơ sở bán buôn, bán lẻ, cơ sở tổ chức chuỗi nhà thuốc ngừng kinh doanh, cung cấp, cấp phát lô thuốc bị thu hồi nêu trên, thông báo và tổ chức thu hồi, tiếp nhận toàn bộ lô thuốc bị thu hồi nêu trên, trả thu...

Cảnh báo chủng virus EV71 độc lực cao khiến bệnh tay chân miệng trở nặng nhanh

11:11:08 01/04/2026

PGS.TS Nguyễn Vũ Thượng, Phó Viện trưởng Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Số ca bệnh TCM nặng tại khu vực phía Nam, trong đó có tỉnh Đồng Nai đang có xu hướng tăng.

Bệnh ký sinh trùng nhiều người dương tính khi xét nghiệm ở Khánh Hòa nguy hiểm mức nào nếu không điều trị sớm?

11:03:28 01/04/2026

Sau khi biết thông tin một số người đi xét nghiệm tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới tỉnh Khánh Hòa và phát hiện dương tính với giun lươn thì nhiều người dân đã chủ động phòng bệnh.

Giám sát các 'điểm nóng' tay chân miệng tại phường Bình Hưng Hòa

10:53:32 01/04/2026

Đặc biệt, một hệ thống thông tin liên lạc xuyên suốt đã được thiết lập, đảm bảo mọi ca bệnh nghi ngờ đều được báo cáo kịp thời qua đường dây nóng 24/7 để trạm y tế phối hợp xử lý nhanh chóng.

Nghiên cứu 460.000 người: Tác dụng bất ngờ từ 2 - 3 tách cà phê mỗi ngày

10:34:59 31/03/2026

Cà phê là thức uống được yêu thích hàng đầu trên thế giới. Không chỉ vậy, nó còn mang lại nhiều lợi ích như giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường, bệnh tim, bệnh gan và một số loại ung thư.

Bộ phận 'bẩn nhất' của gà nhưng là món khoái khẩu của nhiều người

09:10:14 31/03/2026

Phao câu gà, phần thịt béo nằm ở cuối thân gà, từ lâu được nhiều người ưa chuộng nhờ vị ngậy và giòn. Tuy nhiên, đây cũng là bộ phận tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu tiêu thụ thường xuyên hoặc chế biến không đúng cách.

5 loại thực phẩm người trên 40 tuổi nên tránh để bảo vệ sức khỏe

09:00:46 31/03/2026

Sau tuổi 40, khả năng xử lý rượu của cơ thể giảm đi. Gan cần nhiều thời gian hơn để loại bỏ nó khỏi hệ thống. Do đó, tốt nhất nên thay thế bằng nước khoáng có ga, trà xanh hoặc cà phê đen.

5 chế độ ăn lành mạnh có thể giúp kéo dài tuổi thọ

08:51:57 31/03/2026

Thay vì gò bó vào một khuôn mẫu duy nhất, bạn có thể linh hoạt kết hợp các nguyên tắc này: chọn dầu ô liu của Địa Trung Hải, bớt muối theo DASH và ăn nhiều rau quả sẫm màu theo hướng thực vật.

Không phải cá hồi: 3 loại cá 'bé xíu' giá rẻ đầy chợ Việt nhưng 'bổ ngang hàng'

08:42:19 31/03/2026

Hàm lượng sắt dồi dào trong cá cơm còn giúp tăng cường lưu thông máu, ngăn ngừa thiếu máu và hỗ trợ hệ miễn dịch. Bên cạnh đó, omega-3 và vitamin còn giúp tăng cường chức năng não bộ, cải thiện khả năng tập trung và giảm viêm.