Nguyên nhân gia tăng ngộ độc thuốc lá điện tử ở thanh thiếu niên

Ngộ độc thuốc lá điện tử đang gia tăng nhanh, đặc biệt ở người trẻ và trẻ em. Nhiều ca nhập viện do vaping ghi nhận tổn thương cơ quan nghiêm trọng, khiến chuyên gia cảnh báo về rủi ro tiềm ẩn của sản phẩm được giới trẻ ưa chuộng này.

Mặc dù Bộ Y tế đã đưa vào danh mục hàng cấm và chính thức bị cấm từ ngày 1-1-2025, thế nhưng đến nay thuốc lá điện tử (e-cigarette/vape), thuốc lá nung nóng vẫn đang âm thầm len lỏi trong đời sống, đặc biệt là giới trẻ với nhiều hệ lụy khôn lường đến sức khỏe .

Trong những năm gần đây, thuốc lá điện tử đã trở thành một trào lưu phổ biến, đặc biệt trong giới trẻ. Ban đầu được quảng cáo như một giải pháp “ít hại hơn” so với thuốc lá truyền thống, nhưng dữ liệu mới từ các bệnh viện và chuyên gia y tế cho thấy thực trạng ngộ độc thuốc lá điện tử đang tăng mạnh và gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe.

Tác hại của thuốc lá điện tử

Báo cáo từ các trung tâm kiểm soát ngộ độc và khoa cấp cứu tại Việt Nam cho thấy số ca nhập viện do sử dụng thuốc lá điện tử và sản phẩm tương tự gia tăng rõ rệt, với nhiều bệnh nhân là người trẻ, thanh thiếu niên.

Tác hại chính của thuốc lá điện tử:

• Tổn thương phổi cấp (EVALI): Gây viêm phế quản mạn tính, hen suyễn, và tổn thương phổi nghiêm trọng.
• Bệnh tim mạch và đột quỵ: Nicotine tăng huyết áp , nhịp tim , gây xơ vữa động mạch và nguy cơ đau tim gấp đôi người không sử dụng.
• Nghiện Nicotine và ảnh hưởng não bộ: Gây rối loạn tâm trạng, suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung, đặc biệt ở thanh thiếu niên.
• Nhiễm độc và chấn thương : Nguy cơ nhiễm độc Nicotine cấp tính và cháy nổ thiết bị gây thương tích mặt, miệng.
• Ung thư và nhiễm độc kim loại: Khói thuốc lá điện tử chứa kim loại nặng (chì, bạc, thủy ngân) và các chất gây ung thư.

Thuốc lá điện tử tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng.

Ai đang đối mặt nhiều nhất?

Không chỉ người lớn, trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Các nghiên cứu quốc tế cũng ghi nhận số vụ gọi đến trung tâm kiểm soát ngộ độc ở Mỹ do trẻ tiếp xúc với nicotine từ vape hoặc túi nicotine đã tăng đột biến trong vài năm qua, với hàng trăm nghìn báo cáo, phần lớn là trẻ dưới 6 tuổi. Đặc biệt, nicotine pouches và vape dễ gây ngộ độc hơn các sản phẩm chứa nicotine khác do hàm lượng cao và giải phóng nhanh.

Tại một số nghiên cứu, lượng báo cáo ngộ độc liên quan đến sản phẩm nicotine tăng đến hơn 700% trong giai đoạn gần đây, phản ánh mức độ rủi ro tiềm ẩn khi các sản phẩm này nằm ngoài tầm với của trẻ nhỏ và dễ bị nhầm lẫn với kẹo hay đồ chơi.

Vì sao thuốc lá điện tử gây ngộ độc?

Không giống với hình dung ban đầu rằng vape chỉ chứa “hơi nước và nicotine”, các chuyên gia y tế nhấn mạnh rằng thuốc lá điện tử có thể chứa nhiều chất hóa học độc hại. Các dung dịch vape thường gồm nicotine, chất tạo hương vị, propylene glycol/glycerin và đôi khi cả các hợp chất không kiểm soát khác. Khi bị đun nóng, các thành phần này có thể tạo ra những chất gây tổn hại cho đường hô hấp, tim mạch và hệ thần kinh.

Hơn nữa, có bằng chứng cho thấy nhiều sản phẩm vape được làm giả hoặc trộn lẫn với các chất cấm, bao gồm hợp chất ma túy tổng hợp. Một khảo sát các mẫu thuốc lá điện tử từ bệnh nhân ngộ độc ở Việt Nam phát hiện một tỷ lệ đáng kể mẫu chứa các thành phần bất thường như THC và các chất tương tự. Điều này làm tăng mức độ nguy hiểm và khó lường của việc sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Khi bị ngộ độc vape, người bệnh có thể gặp các triệu chứng cấp tính như co giật, hôn mê, suy hô hấp, rối loạn chức năng thận và tổn thương đa cơ quan. Khi nhiễm độc nặng, thậm chí có thể đe dọa đến tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Các chuyên gia y tế cũng cảnh báo rằng nicotine là chất cực kỳ gây nghiện, ảnh hưởng nghiêm trọng đến phát triển não bộ ở thanh thiếu niên, làm tăng nguy cơ lệ thuộc, rối loạn hành vi và có thể là “cửa ngõ” dẫn tới việc sử dụng các chất gây nghiện khác.

Nhân viên y tế cấp cứu bệnh nhân ngộ độc vape – số ca nhập viện liên quan đến thuốc lá điện tử đang tăng mạnh. Hình minh họa

Nguyên nhân khiến số ca ngộ độc tăng

Sự gia tăng của ngộ độc thuốc lá điện tử có nhiều nguyên nhân đan xen:

• Quảng cáo sai lệch khiến nhiều người, đặc biệt là thanh thiếu niên, tin vào việc vape “an toàn hơn” so với thuốc lá truyền thống.
• Thiếu kiểm soát sản phẩm và thị trường chợ đen, cho phép sản phẩm bị làm giả hoặc trộn tạp chất độc hại dễ dàng lưu thông.
• Thiếu nhận thức về nguy cơ ngộ độc, khiến người dùng chủ quan với việc thử nghiệm các loại tinh dầu, hương liệu chưa kiểm định chất lượng.

Giải pháp và khuyến nghị từ chuyên gia

Để hạn chế ngộ độc thuốc lá điện tử, các chuyên gia sức khỏe đề nghị:

• Tăng cường quản lý và kiểm định chất lượng sản phẩm để ngăn lọt hàng không rõ nguồn gốc, chứa chất cấm..
• Tuyên truyền mạnh mẽ về rủi ro đối với thanh thiếu niên và phụ huynh, giúp mọi người hiểu rõ rằng vape không an toàn như quảng cáo.
• Giám sát và phản ứng nhanh với các trường hợp ngộ độc, đồng thời thiết lập hệ thống báo cáo để theo dõi xu hướng.
• Hỗ trợ cai nghiện nicotine cho người nghiện để giảm nhu cầu sử dụng các sản phẩm này.

Ngộ độc thuốc lá điện tử không chỉ là vấn đề y tế từng cá nhân, mà đang trở thành thách thức sức khỏe cộng đồng cần được quan tâm và hành động quyết liệt.