Nga tìm cách khiến Ukraine “đắp chiếu” loạt UAV đánh chặn

Nga không ngừng cải tiến vũ khí để vô hiệu hóa các biện pháp phòng thủ mà Ukraine đang sử dụng.

Nhà máy sản xuất UAV của Nga (Ảnh: Forbes).

Chiến dịch không kích của Nga hiện tập trung vào UAV Geran, thường được gọi là Shahed, do chúng được phát triển dựa trên các UAV Iran cùng tên. Được đưa vào sử dụng lần đầu năm 2022, các UAV này đã trải qua nhiều lần nâng cấp nhằm vượt mặt mạng lưới phòng không nhiều tầng đang liên tục phát triển của Ukraine.

Khi Ukraine tung ra UAV đánh chặn, Nga dự kiến sẽ tiếp tục nâng cấp Geran để khiến những vũ khí của đối thủ trở nên kém hiệu quả. Một quan chức Ukraine cảnh báo Nga sẽ phát triển các biến thể Geran dùng động cơ phản lực, có tốc độ vượt xa UAV đánh chặn, từ đó khiến cho các biện pháp trở nên không còn tác dụng.

Thuật ngữ “Geran” nói chung dùng để chỉ một lớp đạn lảng vảng giá rẻ của Nga được phát triển dựa trên thiết kế Shahed của Iran. Các hệ thống này tích hợp bo mạch lái tự động tương đối đơn giản, cảm biến dẫn đường quán tính và bộ thu định vị vệ tinh vào một khung thân giá rẻ, thường có cấu hình cánh tam giác.

Bộ điều khiển bay kết hợp dữ liệu từ hệ đo quán tính với tín hiệu GNSS để thực hiện điều hướng tự động theo các điểm mốc, cho phép UAV bay theo tuyến đường đã được lập trình sẵn tới mục tiêu được chỉ định.

Khi cuộc chiến diễn biến phức tạp hơn, Nga đã đưa vào nhiều nâng cấp cho Geran nhằm tăng xác suất đánh trúng mục tiêu. Các phiên bản Geran mới hơn được trang bị hệ thống Kometa đa kênh để bảo vệ bộ thu GNSS, giúp phân biệt tín hiệu vệ tinh thật với tín hiệu giả mạo. Một số biến thể cũng cho phép điều khiển từ xa hạn chế trong giai đoạn cuối, giúp UAV thực hiện các động tác né tránh.

Một số biến thể khác được tích hợp camera và xử lý AI ngay trên UAV, cho phép điều chỉnh đường bay để giảm khả năng bị hệ thống phòng không phát hiện và tiêu diệt. Song song với các nâng cấp kỹ thuật, Nga cũng thử nghiệm các chiến thuật mới, bao gồm triển khai UAV mồi nhử và cho UAV bay theo cặp để một chiếc che dấu hiệu tín hiệu của chiếc còn lại.

Để đối phó Nga, Ukraine đã sản xuất hàng nghìn UAV đánh chặn, với tốc độ tối đa tới 300km/h, sử dụng hệ thống theo dõi có hỗ trợ AI để khóa mục tiêu và hạ gục bằng va chạm động năng. Các hệ thống này tỏ ra tương đối hiệu quả, đạt tỷ lệ đánh chặn trên 60%.

Theo Sergiy “Flash”, cố vấn của Bộ Quốc phòng Ukraine, Nga giờ đây có 3 phương án để nâng cấp Geran nhằm đối phó UAV đánh chặn.

Thứ nhất, Nga có thể bổ sung khả năng né tránh, điều chỉnh đường bay khi phát hiện UAV đánh chặn. Thứ 2, Nga cho UAV bay ở độ cao rất thấp để giảm khả năng bị phát hiện bằng mắt thường. Thứ 3, Nga sẽ tăng tốc độ bay tổng thể của UAV.

Lựa chọn 3 dường như là khả thi nhất với Nga trong trường hợp này. Nga đã phát triển các biến thể Geran có thể bay nhanh hơn Geran-2 tiêu chuẩn.

Geran-3, một UAV tấn công dùng động cơ phản lực, bắt đầu xuất hiện trong các đợt tấn công của Nga vào Ukraine từ tháng 6/2025. Kể từ đó, nó đã được sử dụng trong nhiều đợt tấn công, mặc dù số lượng ít hơn nhiều so với Geran-2.

Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine đã phân tích Geran-3 và xác định rằng UAV này sử dụng động cơ turbojet Telefly, cho phép đạt tốc độ vượt quá 500km/h. Ngoài hệ thống động cơ thay đổi, Geran-3 tương tự Geran-2, vẫn giữ thiết kế cánh tam giác và kích thước tương đương, với sải cánh khoảng 3m. Hệ thống cũng mang các thiết bị điều khiển bay tương tự Geran-2.

Nga cũng đã phát triển Geran-5, một nền tảng dùng động cơ phản lực lớn hơn. Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine báo cáo lần đầu nó được sử dụng trong chiến đấu vào đầu tháng 1/2026.

Geran-5 dài khoảng 6m với sải cánh khoảng 5,5m và sử dụng động cơ phản lực mạnh hơn cùng họ với động cơ trên Geran-3. Khung thân lớn hơn cho phép UAV này mang đầu nổ khoảng 90kg, với tầm tấn công gần 1.000km ở tốc độ gần 600km/h.

Hai mẫu Geran-3 và Geran-5 của Nga (Ảnh: Forbes).

Cả hai biến thể dùng động cơ phản lực này bay nhanh hơn đáng kể so với UAV đánh chặn hiện tại của Ukraine, tạo cơ hội cho Nga vượt qua các hệ thống phòng thủ này.

Tuy nhiên, tốc độ cao hơn cũng đi kèm với chi phí. Việc tích hợp động cơ turbojet làm cho thiết kế UAV phức tạp hơn và đắt hơn. Điều này có thể làm hạn chế tốc độ sản xuất. Tuy nhiên, Nga là một cường quốc sản xuất quân sự, việc họ tối ưu hóa chi phí và tăng tốc guồng máy là điều không quá khó khăn.

Tốc độ cao hơn của Geran-3 và Geran-5 vốn dĩ làm giảm hiệu quả của các UAV đánh chặn hiện tại của Ukraine, thậm chí có thể khiến chúng không còn có khả năng ngăn chặn vì bay chậm hơn hẳn.

Vì vậy, khi Nga tăng cường sử dụng các biến thể phản lực này, Ukraine sẽ phải dựa nhiều hơn vào các lớp phòng không hiện có, bao gồm tác chiến điện tử, các hệ thống phòng không tầm ngắn, trực thăng và máy bay cánh cố định để bắn hạ UAV đang tiếp cận.

Ukraine cũng phải tìm cách phát triển các UAV đánh chặn nhanh hơn để đối phó tốt hơn với các mối đe dọa dùng động cơ phản lực