Nga hợp tác với Sudan mở căn cứ hải quân đầu tiên tại châu Phi

Công Thuận04:04 03/12/2025

Đề xuất của Sudan cho phép Nga triển khai quân và tàu chiến tại Biển Đỏ, giám sát tuyến đường biển chiến lược, tạo áp lực lớn với Mỹ và mở rộng ảnh hưởng của Moskva ở châu Phi.

Tàu khu trục Nga neo đậu tại cảng Sudan. Ảnh: Sputnik

Wall Street Journal (WSJ) ngày 2/12 đưa tin, chính quyền quân sự Sudan đã đề xuất với Nga một thỏa thuận về căn cứ hải quân kéo dài 25 năm tại Cảng Biển Đỏ. Đề xuất này, nếu được thực hiện, sẽ là một lợi thế chiến lược chưa từng có cho Moskva tại châu Phi, đồng thời mang lại một vị trí hướng ra các tuyến đường thương mại hàng hải quan trọng nhất thế giới .

Theo các quan chức Sudan, chính quyền quân sự nước này đã đề nghị cung cấp cho Nga căn cứ hải quân đầu tiên tại châu Phi. Đây được xem là một diễn biến đáng lo ngại đối với Mỹ, quốc gia đang tìm cách kiềm chế Nga và Trung Quốc kiểm soát các cảng châu Phi – nơi họ có thể tiếp tế tàu chiến và có khả năng thách thức các tuyến đường biển huyết mạch.

Lợi ích chiến lược và thỏa thuận kéo dài 25 năm

Đề xuất được chính quyền quân sự Sudan gửi đến các quan chức Nga hồi tháng 10 năm nay có thời hạn 25 năm. Theo đó, Moskva sẽ được quyền triển khai tối đa 300 quân và neo đậu tối đa 4 tàu chiến – bao gồm cả tàu chạy bằng năng lượng hạt nhân – tại Cảng Sudan hoặc một cơ sở khác trên Biển Đỏ.

Từ Cảng Sudan, Moskva sẽ có vị trí thuận lợi để giám sát lưu lượng hàng hải ra vào Kênh đào Suez, tuyến đường tắt chiến lược giữa châu Âu và châu Á, nơi vận chuyển khoảng 12% thương mại toàn cầu. Ngoài ra, Điện Kremlin cũng sẽ nắm được thông tin chi tiết về các hợp đồng khai thác mỏ béo bở ở Sudan, quốc gia sản xuất vàng lớn thứ ba ở châu Phi.

Đổi lại, các quan chức Sudan cho biết chính quyền quân sự đang bị bao vây của nước này sẽ nhận được các hệ thống phòng không tiên tiến và các loại vũ khí khác của Nga với giá ưu đãi để phục vụ cuộc nội chiến với Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF).

Tuy nhiên, một quan chức quân sự Sudan bày tỏ quan ngại rằng việc ký kết thỏa thuận với Nga, dù giúp Sudan có nguồn cung cấp vũ khí mới, có thể gây ra vấn đề với Mỹ và Liên minh châu Âu (EU).

Nỗi lo của phương Tây và ảnh hưởng toàn cầu

Video đang HOT

WSJ lưu ý, viễn cảnh về một căn cứ của Nga trên Biển Đỏ khiến các quan chức an ninh Mỹ lo ngại. Hoạt động hải quân của Nga hiện đang bị hạn chế do thiếu các cảng nước ấm để tiếp tế hoặc sửa chữa. Một căn cứ ở Cảng Sudan hoặc Libya sẽ cho phép tàu thuyền Nga di chuyển trên Địa Trung Hải và Ấn Độ Dương trong thời gian dài hơn.

Một quan chức cấp cao của Mỹ nhận định căn cứ như vậy có thể mở rộng khả năng thể hiện sức mạnh của Nga và cho phép nước này hoạt động mà “không bị trừng phạt”. Thiếu tướng Không quân Mỹ đã nghỉ hưu Mark Hicks, người từng chỉ huy các đơn vị tác chiến đặc biệt của Mỹ tại châu Phi, nhấn mạnh: một căn cứ ở châu Phi “làm tăng đòn bẩy của Nga bằng cách mang lại cho họ uy tín và ảnh hưởng quốc tế lớn hơn”.

Sự tham gia của Nga đã rải rác khắp châu lục, từ Guinea Xích Đạo đến Cộng hòa Trung Phi. Điện Kremlin đã tìm cách tiếp cận lâu dài với Cảng Sudan trong 5 năm qua. Ông Hicks cho biết một thỏa thuận căn cứ “chắc chắn có lợi” cho Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh các cường quốc toàn cầu đang tranh giành ảnh hưởng tại châu Phi. Trung Quốc đã hoàn thành căn cứ hải quân nước ngoài đầu tiên tại Djibouti vào năm 2017, nằm trên eo biển Bab al-Mandab nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương. Căn cứ này chỉ cách Trại Lemonnier, căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ tại châu Phi, 10 km.

Thỏa thuận Sudan – Nga được ký kết trong bối cảnh Moskva đã mất đi một phần thế chủ động ở châu Phi, đặc biệt sau khi Tập đoàn quân sự tư nhân Wagner sụp đổ kể từ năm 2023. Tuy nhiên, xung đột Sudan nổ ra vào năm 2023 giữa Tổng tư lệnh quân đội Sudan, Trung tướng Abdel Fattah al-Burhan, lãnh đạo thực tế của nước này, và Trung tướng Muhammad Hamdan Dagalo, lãnh đạo của RSF, đã mở ra một cơ hội mới.

Ban đầu, Moskva ủng hộ lực lượng RSF để tiếp cận các mỏ vàng. Nhưng khi lực lượng nhận thấy sự hỗ trợ của Nga không đủ, họ đã bắt đầu liên lạc với Ukraine. Sự đảo ngược này khiến Nga chuyển hướng sang chính quyền Sudan.

Sự háo hức của chính quyền Sudan trong việc đạt được thỏa thuận với Moskva phản ánh vị thế ngày càng suy yếu của nước này trên chiến trường. Mặc dù đã giành được quyền kiểm soát thủ đô Khartoum, RSF đã chiếm toàn bộ Darfur vào tháng 10 vừa qua và đang gây ra các vụ bạo lực. Trên toàn quốc, các nhà ngoại giao ước tính có tới 150.000 người đã chết và 12 triệu người buộc phải rời bỏ nhà cửa.

Trong bối cảnh đó, WSJ kết luận, các cường quốc khu vực và toàn cầu đang tận dụng cuộc xung đột này để theo đuổi lợi ích riêng, tạo ra một mớ bòng bong các liên minh đang thay đổi, bao gồm việc Iran, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp thiết bị bay không người lái cho quân đội Sudan.

EU đẩy mạnh hợp tác và đầu tư tại châu Phi

EU đẩy mạnh hợp tác, đầu tư và chiến lược hạ tầng mới tại châu Phi để cạnh tranh ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc, hướng tới củng cố vị thế địa chính trị và kinh tế tại lục địa quan trọng này.

Trước làn sóng đầu tư mạnh mẽ của Trung Quốc, EU đang triển khai chiến lược mới tập trung vào thương mại, hạ tầng và phát triển bền vững để giữ chân châu Phi và củng cố vai trò tại khu vực chiến lược. Ảnh: THX/TTXVN

Theo đài phát thanh quốc tế DW (dw.com) của Đức, tại hội nghị thượng đỉnh AU-EU lần thứ 7 ở Angola tuần trước, châu Âu đã tăng cường nỗ lực thúc đẩy thương mại và hợp tác với các quốc gia châu Phi. Trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng mở rộng ảnh hưởng tại lục địa này, EU đang tìm kiếm những cách thức mới để khẳng định vị thế và đối trọng với sức mạnh kinh tế của Bắc Kinh.

Bối cảnh khủng hoảng toàn cầu

Liên minh châu Phi (AU) và Liên minh châu Âu (EU) đã tổ chức hội nghị thượng đỉnh với chủ đề thúc đẩy hòa bình và thịnh vượng thông qua chủ nghĩa đa phương hiệu quả. Hai tổ chức này đại diện cho 82 quốc gia với dân số gần 2 tỷ người.

Ông Mahmoud Youssouf, Chủ tịch Ủy ban AU, nhấn mạnh sự bất ổn đang diễn ra trên trường quốc tế và các chuẩn mực địa chính trị quốc tế đang bị thách thức. Xung đột Nga - Ukraine vẫn tiếp diễn ở châu Âu, Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt thuế quan "cực đoan và vi phạm các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới". Trung Quốc đang tích cực xâm nhập thị trường toàn cầu, trong khi xung đột ở châu Phi đang leo thang với cuộc chiến tàn khốc ở Sudan và chủ nghĩa cực đoan thánh chiến lan rộng khắp khu vực Sahel.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz chỉ ra một số vùng ở châu Phi đang phải gánh chịu hậu quả nặng nề từ biến đổi khí hậu. Hạn hán hủy hoại sinh kế, buộc mọi người phải di chuyển trên những tuyến đường nguy hiểm qua Đại Tây Dương và Địa Trung Hải.

Vị thế của EU và sự cạnh tranh

EU là đối tác thương mại và nhà đầu tư lớn nhất của châu Phi. Theo Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, một phần ba tổng kim ngạch xuất khẩu của châu Phi là sang châu Âu.

Nhiều quốc gia châu Phi sở hữu những nguyên liệu thô quan trọng mà châu Âu cần cho quá trình chuyển đổi năng lượng và công nghiệp: đất hiếm, đồng, coban và lithium. Tuy nhiên, sự cạnh tranh đang diễn ra gay gắt, và châu Phi muốn tránh sự phụ thuộc đơn phương.

Tổng thống Angola Joao Lourenco, hiện là Chủ tịch AU, khẳng định thế giới không chỉ bao gồm một hay hai quốc gia và châu Phi làm việc với tất cả những ai cởi mở với họ. Về phần mình, ông Merz cảnh báo châu Âu không muốn để lại lục địa này cho người khác, chủ yếu ám chỉ Trung Quốc.

Thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường, Trung Quốc đã và đang đầu tư vào cầu, cảng và đường sá ở châu Phi. Ngay cả sân bay mới ở Luanda cũng được Trung Quốc xây dựng và tài trợ.

Vandre Spellmeier, đại diện phái đoàn Công nghiệp và Thương mại Đức tại Angola, cho biết Trung Quốc đã giúp tái thiết Angola sau cuộc nội chiến năm 2002 bằng các khoản vay và dự án cơ sở hạ tầng. Theo quan điểm của ông, vẫn chưa quá muộn đối với EU.

Chiến lược mới: Tạo giá trị địa phương

Hermine Sam, Điều phối viên Chương trình phía Nam tại Quỹ Marshall của Đức, nhận định sự hợp tác giữa châu Phi và châu Âu trong tương lai sẽ nhấn mạnh vào việc trao đổi kiến thức và kỹ năng góp phần chuyển đổi nền kinh tế địa phương của châu Phi.

Nếu không, vòng xoáy cũ vẫn tiếp diễn với nguyên liệu thô ra đi với giá rẻ và trở về với chi phí xử lý đắt đỏ. Olaf Wientzek, người đứng đầu chương trình đối thoại phát triển đa quốc gia của Quỹ Konrad Adenauer Đức tại Brussels, coi việc tăng cường năng lực xử lý tại địa phương chính là điểm mà châu Âu có thể ghi điểm trước Trung Quốc. Chuyên gia Wientzek thừa nhận các thủ tục ở châu Âu thường nghiêm ngặt và chậm hơn, nhưng EU muốn nền kinh tế được tham gia nhiều hơn so với Trung Quốc.

Sáng kiến Cửa ngõ Toàn cầu

Sáng kiến Cửa ngõ Toàn cầu (Global Gateway) thường được xem là phản ứng của EU đối với Trung Quốc. Chương trình đầu tư này hỗ trợ các dự án cơ sở hạ tầng với nguồn tài chính từ EU và các nhà đầu tư tư nhân.

Một trong những dự án uy tín đang được xây dựng tại Angola là Hành lang Lobito, một tuyến đường sắt nối liền các vùng nguyên liệu thô của Angola, Cộng hòa Dân chủ Congo và Zambia với bờ biển Đại Tây Dương. Các doanh nghiệp sẽ được thành lập dọc theo tuyến đường, từ nông nghiệp đến hậu cần.

Bà Leyen tự hào tuyên bố EU kết nối châu Phi với thị trường toàn cầu, đồng thời hỗ trợ thương mại trong nội bộ lục địa, cho rằng đây là cách tốt nhất để các công ty châu Phi mở rộng quy mô và chuẩn bị cho cạnh tranh toàn cầu.

Thủ tướng Merz ủng hộ tuyên bố này bằng cách nhấn mạnh thị trường chung châu Âu là câu chuyện thành công lớn và dự án hòa bình lớn nhất mà châu Âu từng chứng kiến. Chính trong bối cảnh này, Đức đã ủng hộ Khu vực Thương mại Tự do Liên châu Phi ngay từ đầu.

Tuy nhiên, vẫn có những chỉ trích đáng kể. Chuyên gia Hermine Sam chỉ ra ngay từ khi hình thành, Cửa ngõ Toàn cầu đã không được xây dựng dựa trên sự tham vấn với các bên liên quan ở châu Phi và bỏ qua các ưu tiên của châu Phi. Chuyên gia này cho biết EU thường bị chỉ trích vì nói nhiều nhưng làm ít, đặc biệt là khi so sánh với Trung Quốc.

Châu Phi là một lục địa đặc biệt trẻ với 40% dân số dưới 15 tuổi, hoàn toàn trái ngược với châu Âu nơi chỉ có 16% trẻ em dưới 15 tuổi. Họ cần được giáo dục, việc làm và nhà ở. Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa nhấn mạnh thế hệ trẻ châu Phi, với sự sáng tạo, năng động và phát triển nhanh chóng, là một trong những tài sản lớn nhất cho tương lai chung. Đây chính là cơ hội mà EU cần nắm bắt để xây dựng mối quan hệ bền vững và đối trọng hiệu quả với ảnh hưởng của Trung Quốc tại châu Phi.

Trung Quốc thử nghiệm tuyến hàng hải mới sang châu Âu qua Bắc Cực Một công ty vận tải biển của Trung Quốc chuẩn bị đưa tàu container đi theo tuyến đường ven bờ phía Bắc của Nga để tới châu Âu, mở ra khả năng thiết lập một tuyến vận tải thường xuyên qua Bắc Cực trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm tan băng nhanh chóng. Tàu vận tải biển Trung Quốc thử nghiệm...