Một tháng xung đột Iran: Dầu mỏ, AI và túi tiền người dân biến động ra sao?

Tròn một tháng căng thẳng tại Trung Đông, kinh tế toàn cầu đang trải qua bài kiểm tra sức chịu đựng lịch sử từ giá dầu, hàng không đến chuỗi cung ứng lõi.

Sau khoảng 30 ngày kể từ khi xung đột tại Iran bùng phát, tác động từ khu vực vùng Vịnh đã lan tới hoạt động tiêu dùng và sản xuất trên phạm vi toàn cầu. Chi phí điện tăng, giá vé máy bay điều chỉnh và nhiều kế hoạch kinh doanh phải tính toán lại. Các thị trường và chính phủ đang chuyển sang giai đoạn thích ứng, trong bối cảnh chuỗi cung ứng, năng lượng và tài chính có nhiều thay đổi.

Chỉ trong 30 ngày, cuộc chiến đã tác động đến mọi trụ cột của kinh tế thế giới, từ giá dầu, lạm phát cho đến ngành hàng không và người tiêu dùng (Ảnh: FT).

Năng lượng thiết lập mặt bằng mới và bài toán tiêu dùng

Tâm điểm của biến động là eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu. Việc gián đoạn lưu thông tại đây đã tác động trực tiếp đến giá năng lượng.

Theo The Guardian, giá dầu Brent đạt 112,57 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ ở mức 99,64 USD/thùng. Thị trường đang dần điều chỉnh theo mức giá mới.

Tại Mỹ, giá xăng trung bình tiến gần 4 USD/gallon. Ông Mark Zandi từ Moody’s Analytics cho rằng chi phí nhiên liệu là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý tiêu dùng.

Ở châu Á, khu vực phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu năng lượng qua Hormuz, nhiều quốc gia đã triển khai các biện pháp tiết giảm chi phí. Philippines áp dụng tuần làm việc 4 ngày với công chức và điều chỉnh sử dụng điện; Thái Lan khuyến khích tiết kiệm năng lượng trong sinh hoạt.

Tại Ấn Độ, chính phủ triển khai hỗ trợ giá nhiên liệu và ưu tiên phân bổ khí đốt cho hộ gia đình. Một số doanh nghiệp dịch vụ điều chỉnh hoạt động để kiểm soát chi phí.

Trong bối cảnh đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã đưa ra thị trường khoảng 400 triệu thùng dầu dự trữ nhằm hỗ trợ nguồn cung và ổn định thị trường trong giai đoạn biến động.

Eo biển Hormuz bị siết khiến giá dầu hiện đã vượt ngưỡng 100 USD/thùng, tăng mạnh so với khoảng 70 USD trước xung đột (Minh họa: News18).

Cú sốc chuỗi cung ứng: Lực cản hay “cú hích” định hình lại?

Không chỉ tác động đến thị trường năng lượng, xung đột còn làm lộ ra các điểm hạn chế trong chuỗi cung ứng công nghệ cao, đồng thời buộc doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược nguồn cung.

Theo Business Insider, nguồn cung lưu huỳnh – sản phẩm phụ của lọc hóa dầu – đang bị thu hẹp. Đây là nguyên liệu cần thiết trong quá trình khai thác đồng và lithium, hai đầu vào quan trọng của ngành xe điện và trung tâm dữ liệu. Chi phí tăng khiến các doanh nghiệp công nghệ phải điều chỉnh quy trình sản xuất.

Nguồn cung helium cũng bị ảnh hưởng khi cơ sở Ras Laffan tại Qatar gián đoạn, làm giảm khoảng 1/3 nguồn cung toàn cầu. Helium là khí sử dụng trong sản xuất chip bán dẫn, có liên quan đến hoạt động của ngành công nghệ và trí tuệ nhân tạo.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, khoảng 40% lượng phân bón nitơ xuất khẩu đi qua eo biển Hormuz. Khi giá urê tăng, các nước sản xuất nông nghiệp như Brazil phải điều chỉnh chi phí và tìm nguồn cung thay thế.

Ở góc độ khác, một số đánh giá cho rằng các biến động hiện tại cũng thúc đẩy điều chỉnh chính sách. Tại hội nghị Ambrosetti (Italy), ông Valerio De Molli nhận định các diễn biến này tạo động lực để các nền kinh tế thay đổi.

Theo Bloomberg, châu Âu đã thúc đẩy các thỏa thuận thương mại như hiệp định Mercosur, mở rộng hợp tác với Ấn Độ và Indonesia, đồng thời tăng cường thu hút nguồn nhân lực quốc tế.

Nhịp đập phố Wall: Thận trọng, phân hóa thay vì hoảng loạn

Bức tranh tài chính toàn cầu sau một tháng xung đột cho thấy xu hướng thận trọng, khi dòng tiền có dấu hiệu dịch chuyển để tìm kiếm các kênh đầu tư phù hợp.

Theo The Guardian, các chỉ số chứng khoán lớn tại Mỹ như Dow Jones và Nasdaq 100 đã giảm hơn 10% so với đỉnh gần nhất, trong khi S&P 500 ghi nhận chuỗi 5 tuần giảm liên tiếp. Nhiều ý kiến cho rằng đây là nhịp điều chỉnh sau giai đoạn tăng mạnh trước đó.

Một diễn biến đáng chú ý là giá vàng giảm trong tháng 3, dù đây thường được coi là kênh trú ẩn. Theo các chuyên gia, nguyên nhân chủ yếu đến từ yếu tố kỹ thuật, khi nhà đầu tư phải bán tài sản để đáp ứng yêu cầu ký quỹ đối với các khoản đầu tư khác. Ngoài ra, việc ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ bán khoảng 50 tấn vàng dự trữ cũng tạo thêm áp lực lên thị trường.

Góc nhìn từ các định chế tài chính lớn cũng cho thấy sự bình tĩnh. Ông Karim Chedid, Giám đốc chiến lược đầu tư của BlackRock, nhận định trên Bloomberg rằng thị trường đang coi đây là một “cú sốc về biến động” thay vì một cú sốc nguồn cung mang tính hủy diệt.

“Nhìn chung, đây chưa phải là cú sốc mang tính địa chấn đối với lạm phát”, đại diện BlackRock nhấn mạnh. Sự phân hóa này cho thấy giới đầu tư đang đánh giá rủi ro một cách lý trí, dựa trên dữ liệu thực tế thay vì phản ứng thái quá trước các tin tức địa chính trị.

Một tháng xung đột, vàng bốc hơi gần 15% giá trị trong khi nhiều chỉ số chứng khoán bước vào vùng điều chỉnh (Ảnh: Turkiye Today).

Lằn ranh chính sách: Các ngân hàng Trung ương dò đường

Bài toán lớn hiện nay đặt ra với các ngân hàng Trung ương là cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và duy trì tăng trưởng.

Rủi ro “lạm phát đình trệ” đang được nhắc đến trở lại. Theo AP, bà Gita Gopinath, cựu kinh tế trưởng của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), dự báo tăng trưởng toàn cầu có thể giảm 0,3-0,4 điểm phần trăm nếu giá dầu duy trì quanh mức 85 USD/thùng.

Tại Mỹ, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ Jerome Powell cho rằng chưa có cơ sở để kịch bản kinh tế thập niên 1970 lặp lại, trong bối cảnh nền kinh tế hiện nay có nền tảng vững hơn.

Ở châu Âu, khu vực nhạy cảm với biến động năng lượng, Bloomberg cho biết nếu giá dầu tăng thêm 10 USD/thùng, lạm phát tại Eurozone có thể tăng khoảng 0,4%. Tuy vậy, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) vẫn chưa điều chỉnh định hướng chính sách.

Thị trường hiện dự báo khoảng 50% khả năng ECB sẽ giảm lãi suất trong năm nay, cho thấy kỳ vọng phục hồi kinh tế vẫn được duy trì.

Sau tháng đầu tiên của biến động, kinh tế toàn cầu đang dần thích ứng. Các chuỗi cung ứng được điều chỉnh, trong khi doanh nghiệp và nhà đầu tư tiếp tục theo dõi diễn biến địa chính trị để xây dựng kế hoạch phù hợp.

Theo ông Richard Koo từ Nomura Research chia sẻ bên lề hội thảo Ambrosetti: “Nếu tình hình lắng dịu, mọi người mới có thể bắt đầu lập kế hoạch”. Và trong lúc chờ đợi bức tranh địa chính trị rõ ràng hơn, các doanh nghiệp và nhà đầu tư toàn cầu vẫn đang bền bỉ tiến lên, học cách sống chung và tìm kiếm cơ hội ngay trong tâm bão biến động.