Mộc mạc mâm cỗ lá

Mỗi khi phải chạnh lòng nhắc đến một giá trị đạo đức bị sa sút, người Việt thường nói với nhau một câu cũ, từ ông bà xưa truyền lại: “Lời chào cao hơn mâm cỗ”.

Hẳn vậy. Và nếu nói theo một hướng khác, có cả những mâm cỗ không cao mà vẫn sang, mộc mạc mà thanh lịch mà giàu sức triết lí.

Thuở còn là sinh viên, tôi đã từng được đọc những cuốn sách về các món ăn và cách thức quan niệmẩm thực của các dân tộc. Điều chung nhất và có lẽ trí tuệ, trải nghiệm nhất là món ăn nào cũng tích hợp trong đó bí quyết y học và bản sắc văn hoá dân tộc, vùng miền. Nói một cách khác là nết ăn ở, ứng xử, lòng hiếu khách thơm thảo hay ước vọng phồn thực đều được kí thác vào trong đó.

Ấy thế mà một ngày đầu Thu, tôi đã gặp lại một mâm cỗ lá. Nói là gặp lại bởi mấy năm trước đã có lần tôi được thưởng thức một bữa cơm mang đậm hương vị sơn cước. Cô chủ quán còn rất trẻ tự giới thiệu là tốt nghiệp trung cấp nấu ăn, tuy là người đường xuôi nhưng rất thạo các món ăn đồng rừng. Ông cậu tôi khi đó rất tự hào với các thực khách bởi mình đã tìm ra độc chiêu này giữa lòng thành phố.

Trên mặt kính sáng bong, rượu tây rót đầy các ly đặt xung quanh, mấy tàu lá chuối khum thành hình tròn bày mấy món đồ nướng. Nào là những thịt lợn lửng, gà đồi, các loại gia vị… Quả thật, sau lần thưởng thức ấy cảm nhận về các món ăn và mâm cỗ bầy trên lá chuối trong tôi mới dừng ở mức tín hiệu chứ chưa thể cảm nhận rõ nét được.

Mộc mạc mâm cỗ lá - Hình 1

Mâm cỗ không cao mà vẫn sang

Lần này, khi ghé qua mảnh đất Kim Bôi cổ kính tôi lại bắt gặp mâm cỗ lá đó. Dòng sông Bôi hiền hoà phía xa nơi những xóm Bôi trù phú, bên này là những vùng đất Kim mộc mạc nhưng cảnh vật say đắm lòng người. Khách bước vào khuôn viên của mảnh vườn nhà đã bắt gặp một không gian rất cổ xưa. Trên nền đất cỏ vẫn mọc xanh, mấy chiếc bàn ghế cũ được bày biện. Chủ nhà chắc phải dạy từ mờ sáng mổ lợn nên đôi mắt còn thâm quầng, nhưng ánh lên khí sắc tươi vui, hồ hởi mời khách:

- Hôm nay mời các bạn thưởng thức mâm cỗ lá thực sự. Không phải kiểu cách điệu như ngày trước các ông mời tôi giữa phố đâu.

Quả tình câu nói ấy làm tôi nhận ra điều thật ý nhị. Giữa chốn núi đồi hoang sơ, thanh đạm này, sang trọng và độc đáo nhất phải là sự phát huy thế mạnh của chính cỏ cây hoa lá. Tàu lá chuối xanh mướt như “tình thư” trong thơ cụ Nguyễn Trãi được hơ lửa cho gãy sống lá và đậm màu hơn, lót dưới làm chiếc mâm xanh biếc.

Cái giống lá chuối hễ cứ bén lửa là toả mùi thơm rất lạ. Lá chuối được hơ xong lót dưới cơm xôi càng quyện hượng thơm phức. Thuỳ lá vừa bóng vừa róc dễ bày biện lại có màu sắc đặc trưng làm nổi bật các món ăn. Thớ thịt lợn lửng săn chắc, đỏ như thơ gỗ chỉ cần gơc xuống từ ninh đồ đã thơm nức.

Khoanh dồi lợn, miếng tiết, miếng gan cũng nhỏ nhắn mà đậm đà hương vị. Tất cả quen như đã gặp ở đâu chợt nổi bật hẳn lên trên nền của chiếc mâm lá chuối. Ở một góc kia là nhúm muối trắng khiêm tốn mà thuần khiết không loè loẹt như trăm loại nước chấm hay dậy mùi như mắm tôm, mắm tép.

Điều đặc biệt phải kế đến là mâm cỗ ấy hình như vừa có nét gì hoang sơ như thủa tổ tiên người Việt còn chưa chế tác được đồ kim khí, vừa có vẻ cầu kì của một thú chơi tao nhã. Đôi đũa đặt giữa mâm cỗ là đôi đũa chung để từng người gắp riêng vào bát mình. Anh bạn cùng đi với tôi phải thốt lên:

- Lịch lãm quá. Bao nhiêu mâm cao cỗ đầy mà người ta cứ lấy đũa mình gắp cho người khác hơi mất vệ sinh chả nghĩ ra được như thế này.

Câu nói buột miệng khiến nhiều thực khách thấy thẹn trước nét văn hoá đơn sơ mà chu đáo của đồng bào Mường từ xa xưa. Đôi đũa ấy như một biểu tượng đại diện cho gia chủ đặt giữa các đôi đũa của khách mà mời mọc, chăm sóc cho mọi người từ cọng rau, lát thịt.

Mâm cơm không bị khuôn vào những gờ mâm hay thành bát dựng đứng mà phẳng phiu mở ra tứ phía. Bất giác tôi có cảm giác mâm cỗ như những gò đồi, lá chuối xanh như những thửa ruộng xanh mát bao bọc xung quanh. Mâm cỗ đấy mà cũng là bức tranh đấy.

Nhắm ngụm rượu cất lâu trong chum, nếm vị ngọt của thịt và đậm đà của muối trắng mà cứ thấy có cái gì đó rất lạ. Chẳng cầu kì chế biến, chẳng phải kiếm tìm xa. Mâm cỗ xạch sẽ mà hài hoa hương vị vườn nhà gợi lên một bản sắc Việt. Một bản sắc không lai căng, không tô vẽ cầu kì mà đậm đà thanh nhã.

Dân dã như bữa cơm rừng của một toán thợ săn, của những người lính biên thuỳ mà cũng sang, cũng đẹp như một nét ẩm thực cao quý. Có lẽ khi ai đó đang bận bịu kiếm tìm những sản vật nơi núi cao, biển sâu, thịt thú rừng, hàng độc… họ đã quên lãng một mâm cỗ thanh tao và giàu triết lí như thế này chăng?

Theo PNO

Bạn thấy bài viết này có hữu ích không?
Có
Không

Tin liên quan

Tiêu điểm

Cách nấu bún cá Hà Nội ngon chuẩn vị lại dễ làm, cuối tuần tha hồ đãi cả nhà thưởng thứcCách nấu bún cá Hà Nội ngon chuẩn vị lại dễ làm, cuối tuần tha hồ đãi cả nhà thưởng thức
13:01:55 14/11/2026
Loại rau có vitamin C cao ngất, sống cay, chín ngọt, dưỡng dạ dày, thêm sức khoẻ, phơi khô hầm thịt thơm nứcLoại rau có vitamin C cao ngất, sống cay, chín ngọt, dưỡng dạ dày, thêm sức khoẻ, phơi khô hầm thịt thơm nức
23:40:18 14/11/2026
Cách làm bò nhúng giấm chua ngọt, thịt mềm ngon, nóng hổi, vừa ăn vừa thổi, chấm mắm nêm cực cuốnCách làm bò nhúng giấm chua ngọt, thịt mềm ngon, nóng hổi, vừa ăn vừa thổi, chấm mắm nêm cực cuốn
23:42:17 14/11/2026
Cách làm bánh giò Hà Nội mềm mịn, nhân thịt đậm đà, thơm ngon chuẩn vị đón gió mùa vềCách làm bánh giò Hà Nội mềm mịn, nhân thịt đậm đà, thơm ngon chuẩn vị đón gió mùa về
23:44:44 14/11/2026
Toàn rau củ nhưng làm được món ngon thơm phức, thanh ngọt, không sợ ngán cũng chẳng ngại béoToàn rau củ nhưng làm được món ngon thơm phức, thanh ngọt, không sợ ngán cũng chẳng ngại béo
23:47:43 14/11/2026
Gợi ý 6 món bún, phở, cháo nóng hổi lại siêu ngon, giàu dinh dưỡng cho cuối tuầnGợi ý 6 món bún, phở, cháo nóng hổi lại siêu ngon, giàu dinh dưỡng cho cuối tuần
05:45:48 15/11/2026
5 món xào đơn giản, rẻ tiền mà trôi cơm cho những ngày chớm đông se lạnh5 món xào đơn giản, rẻ tiền mà trôi cơm cho những ngày chớm đông se lạnh
14:39:19 15/11/2026
Trời lạnh làm dê hấp bia đãi cả nhà, thêm vài mẹo ít người biết này thịt thơm nức, ngọt ngon không còn mùi gâyTrời lạnh làm dê hấp bia đãi cả nhà, thêm vài mẹo ít người biết này thịt thơm nức, ngọt ngon không còn mùi gây
17:21:09 15/11/2026

Tin đang nóng

Bắt gặp thủ môn Trung Kiên uống cà phê vỉa hè ở Gia Lai, nhả thoại câu nào choáng câu đóBắt gặp thủ môn Trung Kiên uống cà phê vỉa hè ở Gia Lai, nhả thoại câu nào choáng câu đó
04:45:22 16/11/2026
Cây hạnh phúc hợp mệnh nào? Vì sao mệnh Mộc và Thủy thường được gợi ý trồng?Cây hạnh phúc hợp mệnh nào? Vì sao mệnh Mộc và Thủy thường được gợi ý trồng?
05:45:23 16/11/2026
KIA lập kỷ lục doanh số xe điện hóa, vượt mốc 300.000 chiếc trong năm 2026KIA lập kỷ lục doanh số xe điện hóa, vượt mốc 300.000 chiếc trong năm 2026
06:29:24 16/11/2026
4 nhược điểm gây phiền toái của nắp thùng xe bán tải4 nhược điểm gây phiền toái của nắp thùng xe bán tải
07:05:27 16/11/2026
Cập nhật bảng giá xe Honda Vario mới nhất tháng 11/2026Cập nhật bảng giá xe Honda Vario mới nhất tháng 11/2026
07:25:27 16/11/2026
BMW tắt máy vẫn có thể cháy, Mỹ yêu cầu triệu hồi hơn nửa triệu xeBMW tắt máy vẫn có thể cháy, Mỹ yêu cầu triệu hồi hơn nửa triệu xe
07:15:26 16/11/2026
Yamaha trình làng xe máy điện Xenter E: Thiết kế 'đã mắt', đi 108 km/lần sạcYamaha trình làng xe máy điện Xenter E: Thiết kế 'đã mắt', đi 108 km/lần sạc
07:35:24 16/11/2026
Môtô 3 xi lanh mạnh 134 mã lực, trang bị tiên tiến, giá hơn 250 triệu đồngMôtô 3 xi lanh mạnh 134 mã lực, trang bị tiên tiến, giá hơn 250 triệu đồng
07:45:25 16/11/2026

Tin mới nhất

1 thứ trên con gà được ví như "tổ yến của người nghèo", cực giàu collagen: Nhiều người chê vì... sợ bẩn

1 thứ trên con gà được ví như "tổ yến của người nghèo", cực giàu collagen: Nhiều người chê vì... sợ bẩn

07:19:06 16/11/2026
Giá rẻ đến ngỡ ngàng, chợ hay siêu thị Việt chẳng bao giờ lo thiếu, bộ phận này của con gà cực quý với sức khỏe và làn da nhưng bấy lâu nay toàn bị bỏ quên!
Mâm cơm nhà 3 người chỉ hết 65 nghìn đồng, có một món nhìn lạ mắt nhưng ăn rồi ai cũng hỏi cách làm

Mâm cơm nhà 3 người chỉ hết 65 nghìn đồng, có một món nhìn lạ mắt nhưng ăn rồi ai cũng hỏi cách làm

06:05:38 16/11/2026
Không cần mua những thực phẩm đắt tiền, một mâm cơm gia đình vẫn có thể đầy đặn và hấp dẫn nếu biết chọn nguyên liệu, kết hợp món ăn khéo léo.
Một món kho nấu dễ mà nhanh, hương vị mới lạ, tươi ngon và vô cùng đưa cơm

Một món kho nấu dễ mà nhanh, hương vị mới lạ, tươi ngon và vô cùng đưa cơm

06:04:37 16/11/2026
Món ăn này là kết hợp nguyên liệu khá mới lạ. Bạn nhất định phải nấu món kho này cho gia đình thưởng thức trong bữa cơm mùa đông.
Mâm cơm nhà nóng hổi thấm đẫm nước sốt: Bí quyết "đổi gió" bữa tối cực bắt mắt với cơm 1 tô

Mâm cơm nhà nóng hổi thấm đẫm nước sốt: Bí quyết "đổi gió" bữa tối cực bắt mắt với cơm 1 tô

05:46:34 16/11/2026
Nếu bạn là một người nội trợ chính trong gia đình, bạn có biết tại sao cùng là một bát cơm nóng rưới sốt, có khi khiến chúng ta nhớ hương vị khôn nguôi, có lúc lại bùng nhùng, nhạt nhẽo và ướt nhẹp?
Chỉ dùng nồi cơm điện nấu 6 "bữa cơm" tuyệt ngon có đủ thịt và rau củ, mỗi ngày ăn 1 món khác nhau

Chỉ dùng nồi cơm điện nấu 6 "bữa cơm" tuyệt ngon có đủ thịt và rau củ, mỗi ngày ăn 1 món khác nhau

05:45:30 16/11/2026
Hãy lưu lại công thức này ngay bây giờ; bất cứ khi nào bạn không biết nấu món gì, chỉ cần lấy công thức này ra và bạn sẽ không bao giờ thất bại!
Thịt băm nấu theo công thức này thơm ngon và đưa cơm vô cùng

Thịt băm nấu theo công thức này thơm ngon và đưa cơm vô cùng

05:44:46 16/11/2026
Thịt băm nấu theo công thức này sẽ ngọt mềm, không bị khô xác nhờ kết hợp tỷ lệ thịt nạc và mỡ hợp lý, thấm vị mặn mặn, ngọt thanh của nước sốt sau khi kho...
Bữa cơm ngày lạnh nấu "hai món thịt ba món rau" ngon miệng, giúp bổ sung khí huyết và giữ ấm cơ thể

Bữa cơm ngày lạnh nấu "hai món thịt ba món rau" ngon miệng, giúp bổ sung khí huyết và giữ ấm cơ thể

05:42:59 16/11/2026
Đây là những món ăn giúp bữa ăn cân bằng, bổ dưỡng mà không gây gánh nặng cho cơ thể, giúp chúng ta thoải mái đón chào mùa đông.
Mâm cơm ngày lạnh chỉ vẻn vẹn 55k mà ngon nhức nhối

Mâm cơm ngày lạnh chỉ vẻn vẹn 55k mà ngon nhức nhối

23:59:34 15/11/2026
Không cần mua thịt cá đắt tiền, chỉ với vài nguyên liệu quen thuộc ngoài chợ, vẫn có thể chuẩn bị một mâm cơm 3 món vừa đẹp mắt vừa đủ vị mà lại không hề tốn kém.
Cuối tuần trời lạnh, thử nấu ngay món miến gà nấm: cả nhà tấm tắc khen ngon

Cuối tuần trời lạnh, thử nấu ngay món miến gà nấm: cả nhà tấm tắc khen ngon

18:44:52 15/11/2026
Một bát miến gà nóng hổi với nước dùng trong, thịt gà mềm, nấm thơm và hành rau xanh là lựa chọn đơn giản cho những ngày trời lạnh.
Gà hấp muối sả: Món ngon cuối tuần ít công đoạn, thịt thơm ngọt, da vàng óng

Gà hấp muối sả: Món ngon cuối tuần ít công đoạn, thịt thơm ngọt, da vàng óng

18:42:01 15/11/2026
Không cần tẩm ướp cầu kỳ hay sử dụng nhiều gia vị, gà hấp muối sả vẫn có thể trở thành món ngon hấp dẫn cho bữa cơm cuối tuần.
Hôm nay nấu gì: Bữa tối ngập tràn màu sắc, nhìn mà thèm

Hôm nay nấu gì: Bữa tối ngập tràn màu sắc, nhìn mà thèm

17:25:29 15/11/2026
Thực đơn cho bữa tối ngập tràn màu sắc, nhìn mà thèm. Mâm cơm không chỉ ngon mà còn bắt mắt bởi nhiều màu sắc hấp dẫn.
Chỉ cần thái nhỏ 2 nguyên liệu rẻ tiền rồi trộn đều là món ăn giòn thơm, giải ngán vị giác

Chỉ cần thái nhỏ 2 nguyên liệu rẻ tiền rồi trộn đều là món ăn giòn thơm, giải ngán vị giác

07:34:01 13/11/2026
Món ăn này được kết hợp bởi một nguyên liệu có độ mềm ngậy và một nguyên liệu giòn mát, tươi ngon. Sau khi nêm nếm gia vị và trộn đều là có thể sẵn sàng để thưởng thức.

Có thể bạn quan tâm

Cứu sống bé trai sơ sinh bị bỏ rơi trên đồi cây trong tình trạng suy kiệt

Cứu sống bé trai sơ sinh bị bỏ rơi trên đồi cây trong tình trạng suy kiệt

Tin nổi bật

08:38:33 16/11/2026
Công an xã Tằng Loỏng vừa kịp thời phát hiện, phối hợp với các y bác sĩ cứu sống một trẻ sơ sinh bị bỏ rơi trên đồi cây trong tình trạng sức khỏe suy kiệt, phần dây rốn cháu bé đã phân hủy.
Galaxy S27 Pro giá đồn đoán 1.399 USD: Cấu hình nhiều điểm cắt giảm có xứng đáng với mức giá?

Galaxy S27 Pro giá đồn đoán 1.399 USD: Cấu hình nhiều điểm cắt giảm có xứng đáng với mức giá?

Đồ 2-tek

08:35:25 16/11/2026
Galaxy S27 Pro được đồn có màn hình 6,5 inch, camera chính 200MP nhưng thiếu S Pen, tele chỉ 10MP, trong khi mức giá khởi điểm đồn đoán lên tới 1.399 USD
Những lời khai gây chú ý trước ngày tuyên án Mr Pips, Shark Bình

Những lời khai gây chú ý trước ngày tuyên án Mr Pips, Shark Bình

Pháp luật

08:35:13 16/11/2026
Tại tòa, Mr Pips thừa nhận nhà đầu tư không thể thắng, Mr Hunter khai về 142kg vàng được công ty trả lương, còn Shark Bình nói đi tù là chắc rồi.
Nhân viên bán ô tô giả tin nhắn kế toán, lừa khách hàng hơn 730 triệu đồng

Nhân viên bán ô tô giả tin nhắn kế toán, lừa khách hàng hơn 730 triệu đồng

Nhạc việt

08:29:46 16/11/2026
Sơn giả mạo tin nhắn kế toán, đưa ra nhiều lý do yêu cầu khách hàng chuyển tiền để sớm nhận ô tô hoặc hưởng khuyến mãi.
Hôn nhân 40 năm của tài tử "Người tình" và người vợ bên ông từ thuở cơ hàn

Hôn nhân 40 năm của tài tử "Người tình" và người vợ bên ông từ thuở cơ hàn

Sao châu á

08:20:32 16/11/2026
Trong làng giải trí Hong Kong (Trung Quốc), nam diễn viên Người tình Lương Gia Huy được ngưỡng mộ bởi tài năng và cuộc hôn nhân bền chặt gần 40 năm với người vợ gắn bó với ông từ thời gian khó.
Đàm phán lập chính phủ tại Israel không đạt tiến triển

Đàm phán lập chính phủ tại Israel không đạt tiến triển

Thế giới

08:17:16 16/11/2026
Vòng đàm phán đầu tiên giữa đại diện đảng Yashar do ứng viên Thủ tướng Gadi Eisenkot lãnh đạo và đảng Likud của Thủ tướng lâm thời Benjamin Netanyahu đã kết thúc hôm 15/11 mà không đạt được tiến triển.
Chị đẹp Đạp Gió 2026 gây bão với vai phản diện, lấn át cả dàn diễn viên chính

Chị đẹp Đạp Gió 2026 gây bão với vai phản diện, lấn át cả dàn diễn viên chính

Phim châu á

07:51:36 16/11/2026
Khán giả gọi cô là đóa hồng có gai, đồng thời còn khen đây là một trong những hình tượng chị đại ấn tượng nhất trên màn ảnh gần đây.
MC nổi tiếng VTV mắc đa nang buồng trứng: 40 tuổi bầu tự nhiên, chồng lo lắng đến stress nhưng cái kết đầy viên mãn

MC nổi tiếng VTV mắc đa nang buồng trứng: 40 tuổi bầu tự nhiên, chồng lo lắng đến stress nhưng cái kết đầy viên mãn

Sao việt

07:47:07 16/11/2026
Từng trải qua hành trình tìm con nhiều khó khăn vì mắc hội chứng buồng trứng đa nang, nữ MC nổi tiếng VTV bất ngờ mang thai tự nhiên ở tuổi 40.
MMA 2026: BTS thắng lớn, cõi mạng mỉa mai 5 Daesang ai cũng thuyết phục... trừ nhóm đại mỹ nhân

MMA 2026: BTS thắng lớn, cõi mạng mỉa mai 5 Daesang ai cũng thuyết phục... trừ nhóm đại mỹ nhân

Nhạc quốc tế

07:39:08 16/11/2026
Những cuộc thảo luận xoay quanh các chiến thắng tại MMA 2026 tiếp tục cho thấy sức hút của một trong những lễ trao giải âm nhạc nội địa được quan tâm hàng đầu Hàn Quốc.
Căn nhà 50m có thiết kế "ôi giời", cặp đôi cải tạo một phen đẹp như trong truyện

Căn nhà 50m có thiết kế "ôi giời", cặp đôi cải tạo một phen đẹp như trong truyện

Sáng tạo

06:27:34 16/11/2026
Một ngôi nhà đẹp không chỉ cần có nội thất bắt mắt mà quan trọng hơn cả là cách sắp xếp không gian sao cho hợp lý, thuận tiện với nhu cầu sinh hoạt của gia đình.
Nghi vấn Xạ Thủ số 1 khu vực LCP "cắm sừng" đồng đội cũ

Nghi vấn Xạ Thủ số 1 khu vực LCP "cắm sừng" đồng đội cũ

Mọt game

05:57:51 16/11/2026
Xuất hiện nhiều thông tin nghi vấn một drama tình ái rất căng giữa hai tuyển thủ từng là đồng đội cũ ở khu vực LCP. Nghi vấn Xạ Thủ số 1 LCP có động thái cho đồng đội cao thêm vài tấc