Mộc mạc mâm cỗ lá
Mỗi khi phải chạnh lòng nhắc đến một giá trị đạo đức bị sa sút, người Việt thường nói với nhau một câu cũ, từ ông bà xưa truyền lại: “Lời chào cao hơn mâm cỗ”.
Hẳn vậy. Và nếu nói theo một hướng khác, có cả những mâm cỗ không cao mà vẫn sang, mộc mạc mà thanh lịch mà giàu sức triết lí.
Thuở còn là sinh viên, tôi đã từng được đọc những cuốn sách về các món ăn và cách thức quan niệmẩm thực của các dân tộc. Điều chung nhất và có lẽ trí tuệ, trải nghiệm nhất là món ăn nào cũng tích hợp trong đó bí quyết y học và bản sắc văn hoá dân tộc, vùng miền. Nói một cách khác là nết ăn ở, ứng xử, lòng hiếu khách thơm thảo hay ước vọng phồn thực đều được kí thác vào trong đó.
Ấy thế mà một ngày đầu Thu, tôi đã gặp lại một mâm cỗ lá. Nói là gặp lại bởi mấy năm trước đã có lần tôi được thưởng thức một bữa cơm mang đậm hương vị sơn cước. Cô chủ quán còn rất trẻ tự giới thiệu là tốt nghiệp trung cấp nấu ăn, tuy là người đường xuôi nhưng rất thạo các món ăn đồng rừng. Ông cậu tôi khi đó rất tự hào với các thực khách bởi mình đã tìm ra độc chiêu này giữa lòng thành phố.
Trên mặt kính sáng bong, rượu tây rót đầy các ly đặt xung quanh, mấy tàu lá chuối khum thành hình tròn bày mấy món đồ nướng. Nào là những thịt lợn lửng, gà đồi, các loại gia vị… Quả thật, sau lần thưởng thức ấy cảm nhận về các món ăn và mâm cỗ bầy trên lá chuối trong tôi mới dừng ở mức tín hiệu chứ chưa thể cảm nhận rõ nét được.
Mâm cỗ không cao mà vẫn sang
Lần này, khi ghé qua mảnh đất Kim Bôi cổ kính tôi lại bắt gặp mâm cỗ lá đó. Dòng sông Bôi hiền hoà phía xa nơi những xóm Bôi trù phú, bên này là những vùng đất Kim mộc mạc nhưng cảnh vật say đắm lòng người. Khách bước vào khuôn viên của mảnh vườn nhà đã bắt gặp một không gian rất cổ xưa. Trên nền đất cỏ vẫn mọc xanh, mấy chiếc bàn ghế cũ được bày biện. Chủ nhà chắc phải dạy từ mờ sáng mổ lợn nên đôi mắt còn thâm quầng, nhưng ánh lên khí sắc tươi vui, hồ hởi mời khách:
- Hôm nay mời các bạn thưởng thức mâm cỗ lá thực sự. Không phải kiểu cách điệu như ngày trước các ông mời tôi giữa phố đâu.
Quả tình câu nói ấy làm tôi nhận ra điều thật ý nhị. Giữa chốn núi đồi hoang sơ, thanh đạm này, sang trọng và độc đáo nhất phải là sự phát huy thế mạnh của chính cỏ cây hoa lá. Tàu lá chuối xanh mướt như “tình thư” trong thơ cụ Nguyễn Trãi được hơ lửa cho gãy sống lá và đậm màu hơn, lót dưới làm chiếc mâm xanh biếc.
Cái giống lá chuối hễ cứ bén lửa là toả mùi thơm rất lạ. Lá chuối được hơ xong lót dưới cơm xôi càng quyện hượng thơm phức. Thuỳ lá vừa bóng vừa róc dễ bày biện lại có màu sắc đặc trưng làm nổi bật các món ăn. Thớ thịt lợn lửng săn chắc, đỏ như thơ gỗ chỉ cần gơc xuống từ ninh đồ đã thơm nức.
Khoanh dồi lợn, miếng tiết, miếng gan cũng nhỏ nhắn mà đậm đà hương vị. Tất cả quen như đã gặp ở đâu chợt nổi bật hẳn lên trên nền của chiếc mâm lá chuối. Ở một góc kia là nhúm muối trắng khiêm tốn mà thuần khiết không loè loẹt như trăm loại nước chấm hay dậy mùi như mắm tôm, mắm tép.
Điều đặc biệt phải kế đến là mâm cỗ ấy hình như vừa có nét gì hoang sơ như thủa tổ tiên người Việt còn chưa chế tác được đồ kim khí, vừa có vẻ cầu kì của một thú chơi tao nhã. Đôi đũa đặt giữa mâm cỗ là đôi đũa chung để từng người gắp riêng vào bát mình. Anh bạn cùng đi với tôi phải thốt lên:
- Lịch lãm quá. Bao nhiêu mâm cao cỗ đầy mà người ta cứ lấy đũa mình gắp cho người khác hơi mất vệ sinh chả nghĩ ra được như thế này.
Câu nói buột miệng khiến nhiều thực khách thấy thẹn trước nét văn hoá đơn sơ mà chu đáo của đồng bào Mường từ xa xưa. Đôi đũa ấy như một biểu tượng đại diện cho gia chủ đặt giữa các đôi đũa của khách mà mời mọc, chăm sóc cho mọi người từ cọng rau, lát thịt.
Mâm cơm không bị khuôn vào những gờ mâm hay thành bát dựng đứng mà phẳng phiu mở ra tứ phía. Bất giác tôi có cảm giác mâm cỗ như những gò đồi, lá chuối xanh như những thửa ruộng xanh mát bao bọc xung quanh. Mâm cỗ đấy mà cũng là bức tranh đấy.
Nhắm ngụm rượu cất lâu trong chum, nếm vị ngọt của thịt và đậm đà của muối trắng mà cứ thấy có cái gì đó rất lạ. Chẳng cầu kì chế biến, chẳng phải kiếm tìm xa. Mâm cỗ xạch sẽ mà hài hoa hương vị vườn nhà gợi lên một bản sắc Việt. Một bản sắc không lai căng, không tô vẽ cầu kì mà đậm đà thanh nhã.
Dân dã như bữa cơm rừng của một toán thợ săn, của những người lính biên thuỳ mà cũng sang, cũng đẹp như một nét ẩm thực cao quý. Có lẽ khi ai đó đang bận bịu kiếm tìm những sản vật nơi núi cao, biển sâu, thịt thú rừng, hàng độc… họ đã quên lãng một mâm cỗ thanh tao và giàu triết lí như thế này chăng?
Theo PNO
Ấm cúng với mâm cỗ đầu xuân
Cũng giống như mâm cỗ giao thừa, ngày đầu năm mới, chẳng thể nào thiếu được mâm cỗ cúng gia tiên với những món ăn mang màu sắc truyền thống. Mâm cỗ đầu năm được người Việt dâng lên để thể hiện tấm thành kính tổ tiên thường được cúng vào buổi sáng ngày mùng 1 tháng 1 âm lịch. Thông thường vào...
Tiêu điểm
Tin đang nóng
Tin mới nhất

1 thứ trên con gà được ví như "tổ yến của người nghèo", cực giàu collagen: Nhiều người chê vì... sợ bẩn

Mâm cơm nhà 3 người chỉ hết 65 nghìn đồng, có một món nhìn lạ mắt nhưng ăn rồi ai cũng hỏi cách làm

Một món kho nấu dễ mà nhanh, hương vị mới lạ, tươi ngon và vô cùng đưa cơm

Mâm cơm nhà nóng hổi thấm đẫm nước sốt: Bí quyết "đổi gió" bữa tối cực bắt mắt với cơm 1 tô

Chỉ dùng nồi cơm điện nấu 6 "bữa cơm" tuyệt ngon có đủ thịt và rau củ, mỗi ngày ăn 1 món khác nhau

Thịt băm nấu theo công thức này thơm ngon và đưa cơm vô cùng

Bữa cơm ngày lạnh nấu "hai món thịt ba món rau" ngon miệng, giúp bổ sung khí huyết và giữ ấm cơ thể

Mâm cơm ngày lạnh chỉ vẻn vẹn 55k mà ngon nhức nhối

Cuối tuần trời lạnh, thử nấu ngay món miến gà nấm: cả nhà tấm tắc khen ngon

Gà hấp muối sả: Món ngon cuối tuần ít công đoạn, thịt thơm ngọt, da vàng óng

Hôm nay nấu gì: Bữa tối ngập tràn màu sắc, nhìn mà thèm

Chỉ cần thái nhỏ 2 nguyên liệu rẻ tiền rồi trộn đều là món ăn giòn thơm, giải ngán vị giác
Có thể bạn quan tâm

Cứu sống bé trai sơ sinh bị bỏ rơi trên đồi cây trong tình trạng suy kiệt
Tin nổi bật
08:38:33 16/11/2026
Galaxy S27 Pro giá đồn đoán 1.399 USD: Cấu hình nhiều điểm cắt giảm có xứng đáng với mức giá?
Đồ 2-tek
08:35:25 16/11/2026
Những lời khai gây chú ý trước ngày tuyên án Mr Pips, Shark Bình
Pháp luật
08:35:13 16/11/2026
Nhân viên bán ô tô giả tin nhắn kế toán, lừa khách hàng hơn 730 triệu đồng
Nhạc việt
08:29:46 16/11/2026
Hôn nhân 40 năm của tài tử "Người tình" và người vợ bên ông từ thuở cơ hàn
Sao châu á
08:20:32 16/11/2026
Đàm phán lập chính phủ tại Israel không đạt tiến triển
Thế giới
08:17:16 16/11/2026
Chị đẹp Đạp Gió 2026 gây bão với vai phản diện, lấn át cả dàn diễn viên chính
Phim châu á
07:51:36 16/11/2026
MC nổi tiếng VTV mắc đa nang buồng trứng: 40 tuổi bầu tự nhiên, chồng lo lắng đến stress nhưng cái kết đầy viên mãn
Sao việt
07:47:07 16/11/2026
MMA 2026: BTS thắng lớn, cõi mạng mỉa mai 5 Daesang ai cũng thuyết phục... trừ nhóm đại mỹ nhân
Nhạc quốc tế
07:39:08 16/11/2026
Căn nhà 50m có thiết kế "ôi giời", cặp đôi cải tạo một phen đẹp như trong truyện
Sáng tạo
06:27:34 16/11/2026
4 món nướng hấp dẫn
Khu ẩm thực độc đáo giữa lòng Thủ đô
Người Việt cúng gì trong đêm giao thừa?
Mâm cỗ Tết xưa của người Hà Nội
Cách làm mâm cỗ cúng Ông Táo đơn giản
Cách bày đĩa giò chả đẹp cho mâm cỗ ngày Tết
Mâm cỗ Trung thu đầy màu sắc trên toàn Châu Á
Mâm cỗ đón Trung thu của người Việt
Cách nấu bún cá Hà Nội ngon chuẩn vị lại dễ làm, cuối tuần tha hồ đãi cả nhà thưởng thức
Loại rau có vitamin C cao ngất, sống cay, chín ngọt, dưỡng dạ dày, thêm sức khoẻ, phơi khô hầm thịt thơm nức
Cách làm bò nhúng giấm chua ngọt, thịt mềm ngon, nóng hổi, vừa ăn vừa thổi, chấm mắm nêm cực cuốn
Cách làm bánh giò Hà Nội mềm mịn, nhân thịt đậm đà, thơm ngon chuẩn vị đón gió mùa về
Toàn rau củ nhưng làm được món ngon thơm phức, thanh ngọt, không sợ ngán cũng chẳng ngại béo
Gợi ý 6 món bún, phở, cháo nóng hổi lại siêu ngon, giàu dinh dưỡng cho cuối tuần
5 món xào đơn giản, rẻ tiền mà trôi cơm cho những ngày chớm đông se lạnh
Trời lạnh làm dê hấp bia đãi cả nhà, thêm vài mẹo ít người biết này thịt thơm nức, ngọt ngon không còn mùi gây
Bắt gặp thủ môn Trung Kiên uống cà phê vỉa hè ở Gia Lai, nhả thoại câu nào choáng câu đó
Cây hạnh phúc hợp mệnh nào? Vì sao mệnh Mộc và Thủy thường được gợi ý trồng?
KIA lập kỷ lục doanh số xe điện hóa, vượt mốc 300.000 chiếc trong năm 2026
4 nhược điểm gây phiền toái của nắp thùng xe bán tải
Cập nhật bảng giá xe Honda Vario mới nhất tháng 11/2026
BMW tắt máy vẫn có thể cháy, Mỹ yêu cầu triệu hồi hơn nửa triệu xe
Yamaha trình làng xe máy điện Xenter E: Thiết kế 'đã mắt', đi 108 km/lần sạc
Môtô 3 xi lanh mạnh 134 mã lực, trang bị tiên tiến, giá hơn 250 triệu đồng
Bộ Quốc phòng thông tin về việc 6 quân nhân hy sinh khi thực hiện nhiệm vụ
Phim Trung Quốc cấp S+ có nam chính thấp hơn nữ chính 1 cái đầu, mọi quy luật logic đều bị bẻ cong
Ngọc nữ showbiz gen Z sinh con cho đại gia yến sào hơn 17 tuổi có nhà 400 tỷ, đang nằm trong phòng VIP bệnh viện
Nửa đêm tưởng vợ đi công tác về sớm lên giường ngủ chung, hôm sau nhìn người nằm bên cạnh tôi hoảng hốt
Chuyện gì đang xảy ra với Lưu Diệc Phi sau khi giảm 8 kg?
Từ 15/11-25/11: 3 tuổi Vận Đỏ Lên Cao, Tiền Vào Như Nước
Sau ngày mai, thứ Hai 16/11/2026, 3 con giáp 'gánh bạc gánh vàng' về nhà, tiền tài quấn lấy thân, sung túc bất ngờ
Cặp danh hài một thời Tấn Beo, Tấn Bo: Người mắc bệnh nặng, kẻ vướng lao lý
Từ Trường Tương Tư đến Tàng Hải Truyện: 7 phim cổ trang Hoa ngữ không nên bỏ lỡ
Xếp hạng lộc kinh doanh 2 tháng cuối năm: 3 con giáp khách hàng tìm đến, 1 con giáp đề phòng tiền về chậm