Mô hình mới trong phòng ngừa virus Nipah

Bằng cách áp dụng mô hình “Sức khỏe toàn diện” (One Health) và khai thác dữ liệu theo thời gian thực, các nghiên cứu trong tương lai có thể lấp đầy những khoảng trống kiến thức hiện nay về virus Nipah.

Nhóm các nhà nghiên cứu y học và dịch tễ của Italy đưa ra nhận định trên trong bài nghiên cứu đăng tải trên tạp chí khoa học Microorganism.

Các nhà nghiên cứu cho biết việc phân tích dữ liệu theo thời gian thực, sử dụng các thuật toán, giám sát hệ gene tiên tiến và theo dõi môi trường “có thể giúp xác định sớm các dấu hiệu cảnh báo của những ổ dịch tiềm tàng” do virus Nipah gây ra. Những công cụ dự báo này có thể định hướng các biện pháp can thiệp có mục tiêu và tăng cường khả năng sẵn sàng ứng phó với đại dịch.

Theo ông Massimo Ciccozzi – nhà nghiên cứu dịch tễ thuộc Đại học Campus Bio Medico ở thủ đô Rome của Italy, đồng thời là thành viên nhóm nghiên cứu – cho biết dịch bệnh Nipah là một minh chứng rõ ràng cho thấy vì sao ngày nay nhiều người nói đến “Sức khỏe toàn cầu” (Global Health) và “Sức khỏe toàn diện” như những khái niệm không thể tách rời. Từ góc độ “Sức khỏe toàn cầu”, vụ việc liên quan đến virus Nipah cho thấy một bệnh mới nổi, dù ban đầu chỉ khu trú ở một khu vực, vẫn có thể trở thành mối đe dọa toàn cầu.

Tỷ lệ tử vong cao, khả năng lây truyền từ người sang người, cùng việc thiếu các liệu pháp điều trị đặc hiệu khiến virus Nipah trở thành nguy cơ vượt qua ranh giới quốc gia. Trong một thế giới kết nối chặt chẽ bởi du lịch, thương mại và di cư, việc kiểm soát dịch bệnh đòi hỏi phải có sự hợp tác quốc tế, các hệ thống giám sát chung và đầu tư toàn cầu vào công tác chuẩn bị y tế.

Trong khi đó, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ, mô hình “Sức khỏe toàn diện” là cách tiếp cận sức khỏe con người có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe động vật và môi trường chung. Mô hình này là giải pháp phối hợp đa ngành: y tế, thú y và môi trường để đạt được sức khỏe tốt nhất.

Ông Massimo Ciccozzi cho rằng mối liên hệ về cách tiếp cận “Sức khỏe toàn diện” trong trường hợp bùng phát virus Nipah là đặc biệt rõ ràng. Đây là bệnh lây truyền từ động vật do virus lưu hành tự nhiên ở các loài dơi ăn quả và có thể truyền sang người thông qua vật chủ trung gian như lợn hoặc trực tiếp qua thực phẩm bị ô nhiễm. Theo ông, các hoạt động như phá rừng, mở rộng nông nghiệp, chăn nuôi thâm canh, cùng với tác động của biến đổi khí hậu đã làm gia tăng tiếp xúc giữa động vật hoang dã, vật nuôi và con người, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây truyền chéo từ động vật sang người.

Từ thực tế trên cho thấy sức khỏe con người không thể tách rời sức khỏe động vật và sự cân bằng của các hệ sinh thái. Ông Massimo Ciccozzi kết luận: “Virus Nipah nhắc nhở chúng ta rằng phòng ngừa các đại dịch trong tương lai không chỉ dừng lại ở việc tăng cường năng lực bệnh viện và chăm sóc y tế, mà còn đòi hỏi bảo vệ các hệ sinh thái, giám sát sức khỏe động vật và lồng ghép các chính sách y tế, môi trường và nông nghiệp”. Đây chính là logic của cách tiếp cận “Sức khỏe toàn diện” khi áp dụng cho các thách thức y tế toàn cầu.