“Lúa chín cao mà chẳng hề cúi đầu”: Ca khúc mới của Cẩm Ly – Hoà Minzy gây tranh cãi

Ca khúc Người Việt Mình Thương Nhau sử dụng câu hát “lúa chín cao mà chẳng hề cúi đầu” gây tranh cãi trái chiều trên nhiều nền tảng.

Ca khúc mới của Cẩm Ly – Hoà Minzy gây tranh cãi

Ngày 23/4, Cẩm Ly và Hoà Minzy chính thức ra mắt MV Người Việt Mình Thương Nhau, đánh dấu màn kết hợp nhận được nhiều kỳ vọng từ khán giả. Ca khúc do Châu Đăng Khoa chấp bút, mang thông điệp tôn vinh những nét đẹp văn hoá cùng tinh thần đoàn kết, yêu thương của người Việt.

Chỉ sau 2 ngày lên sóng, MV nhanh chóng thu hút lượng lớn người xem và tạo ra nhiều luồng thảo luận trên các nền tảng mạng xã hội. Sự cộng hưởng giữa một giọng ca gạo cội như Cẩm Ly và một nghệ sĩ trẻ giàu năng lượng như Hoà Minzy vốn là yếu tố bảo chứng cho sức hút truyền thông. Tuy nhiên, bên cạnh những phản hồi tích cực về giai điệu và hình ảnh, ca khúc lại vấp phải tranh cãi xoay quanh một câu hát – “lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu”.

Trên các diễn đàn, nhiều ý kiến bày tỏ sự khó hiểu trước cách sử dụng hình ảnh này. Một bộ phận khán giả cho rằng câu hát đã đi ngược lại ý nghĩa quen thuộc của thành ngữ “lúa chín cúi đầu” – vốn được xem là biểu tượng cho sự khiêm nhường. Thậm chí, một số bình luận còn chỉ ra rằng xét ở góc độ tự nhiên, chi tiết “chín mà không cúi” là thiếu hợp lý, bởi trái với quy luật phát triển của cây lúa. Lúa chín mà không trĩu xuống là hiện tượng hạt lép, không đậu thành hạt gạo chất lượng.

Hoà Minzy lần đầu kết hợp cùng giọng ca gạo cội Cẩm Ly

Câu hát “lúa chín cao mà chẳng hề cúi đầu” gây tranh cãi

Nhiều ý kiến gay gắt xuất hiện, cho rằng việc đảo ngược hình ảnh quen thuộc này khiến thông điệp trở nên lệch nghĩa, thậm chí gây phản cảm. Có người nhận định: câu hát không chỉ làm sai lệch một thành ngữ phổ biến mà còn tạo cảm giác thiếu tìm hiểu khi khai thác chất liệu văn hoá.

Một số quan điểm khác lại cố gắng lý giải theo hướng tích cực, cho rằng đây có thể là dụng ý ẩn dụ cho tinh thần không khuất phục, không ngừng vươn lên. Tuy nhiên, ngay cả những cách diễn giải này cũng thừa nhận cách dùng từ dễ gây hiểu nhầm và nhạy cảm.

Từ tranh luận này, ca khúc Người Việt Mình Thương Nhau trở thành tâm điểm chú ý, cách xử lý chất liệu ngôn ngữ thu về bình luận tiêu cực. Nhiều ý kiến cho rằng, trong bối cảnh các sản phẩm âm nhạc mang màu sắc quê hương, đất nước đang ngày càng phổ biến, việc sử dụng hình ảnh mang tính biểu tượng cần được cân nhắc kỹ lưỡng hơn để tránh tạo ra những tranh cãi không đáng có.

Một số bình luận/bài đăng gây chú ý:

- “Lúa chín cúi đầu” nói về người tài cao học rộng nhưng vẫn khiêm nhường, thâm trần không kiêu ngạo. Chứ “lúa chín nhưng chẳng cúi đầu” là cái gì? Vừa sai kiến thức sinh học, vật lý lại chả có gì hay ho?

- Tui hiểu câu này theo ý này: “Lúa chín cao” là khi mình có đủ tri thức, kinh nghiệm,… – trưởng thành. “Nhưng chẳng hề cúi đầu” là ý chỉ không ngừng nỗ lực, hay chịu thua trước thất bại,… – học mãi.
Nhưng mà câu này cũng hơi nhạy cảm thiệt, tại nó làm sai thành ngữ ban đầu nếu người khác hiểu sai ý.

- Lúa chín cúi đầu là người tài giỏi và khiêm tốn, còn lúa chín mà ngẩng cao đầu là lúa lép, nhìn thì chín mà bên trong không có hạt, như người học cao mà bên trong không có tí kiến thức nào = thùng rỗng kêu to.

- Biểu hiện của việc lạm dụng xu hướng làm nhạc về đất nước mà không tìm hiểu kỹ.

- Nếu nghệ sĩ nước mình còn chưa hiểu nổi nghĩa đen của tục ngữ, kiến thức khoa học thì mù mờ, nhưng lại rất hăng nói ngược, thì tốt nhất ĐỪNG LÀM MV TIẾP CẬN ĐẠI CHÚNG Ạ!
“Lúa chín cúi đầu” trước hết là quy luật tự nhiên: hạt còn non thì nhẹ, khi chín chuyển thành tinh bột nên nặng, làm bông lúa trĩu xuống. Nếu hạt không tích đủ dinh dưỡng, nó sẽ lép, nhẹ, kém chất, nên không cúi được. Vì vậy, “chín mà không cúi” thường là dấu hiệu của hạt lép, thậm chí hạt bệnh đó ạ.
Làm ơn NGHỆ SĨ ƠI!

- Đầu tiên xin chúc mừng kho tàng nhạc Việt đã được thêm một sản phẩm về đậm nét tuyên truyền tinh thần dân tộc.
Song song đó, mình nghĩ có đôi điều nên cân nhắc về chất lượng của câu từ.
Ví dụ như ở đoạn 1:40 hoặc là “Sông sâu tĩnh lặng, lúa chín cúi đầu”, còn lúa chín cao mà không cúi đầu chỉ có “Cúi đầu là bông lúa, ngẩng đầu là cỏ dại”(Hoàng Phương Lan).
Nhồi nhét hình ảnh lúa chín và ghép cặp với hình ảnh không bao giờ luồn cúi “chẳng hề cúi đầu” nhưng thiếu logic, vô nghĩa
Tinh thần yêu nước thì ai cũng có, nghệ sĩ làm sản phẩm tuyên truyền tinh thần yêu nước của dân tộc ai cũng quý. Và sẽ đáng mừng hơn nếu có sự chỉn chu trong câu từ, vì là nhạc tuyên truyền tinh thần dân tộc mà lời cẩu thả vô nghĩa thì mất ý nghĩa.
Bởi “Sự cẩu thả trong bất cứ nghề gì cũng là một sự bất lương rồi” (tác phẩm “Đời thừa” của Nam Cao).

“Lúa chín cúi đầu” là gì?

Câu nói “lúa chín cúi đầu” từ lâu đã trở thành một hình ảnh quen thuộc trong đời sống văn hoá phương Đông, vừa phản ánh quy luật tự nhiên, vừa hàm chứa triết lý nhân sinh sâu sắc.

Ở góc độ khoa học, đây là hiện tượng bình thường. Trong quá trình phát triển, cây lúa tích luỹ dưỡng chất để nuôi hạt. Khi bước vào giai đoạn chín, lượng tinh bột trong hạt tăng lên khiến trọng lượng của cả bông lúa trở nên nặng hơn. Dưới tác động của trọng lực, phần cổ bông – vốn mảnh và có độ dẻo sẽ cong xuống, tạo nên hình ảnh “cúi đầu”. Ngược lại, những bông lúa lép, không tích đủ dinh dưỡng sẽ nhẹ hơn và đứng thẳng.

Lúa chín thường rũ xuống (ảnh: Internet)

Từ quan sát tự nhiên này, người xưa đúc kết thành một bài học về cách ứng xử. Câu “Lúa chín cúi đầu” (thường đi kèm “Sông sâu tĩnh lặng”) có nguồn gốc từ triết lý sống của người Nhật, thành ngữ Minoru hodo kobe o tareru inaho ni naru (実るほど頭を垂れる稲穂かな) – lúa chín càng nặng hạt càng cúi đầu thấp. Ý nghĩa hình ảnh lúa chín ở đây nhấn mạnh sự khiêm nhường. Càng hiểu biết, càng từng trải, con người càng ý thức được giới hạn của bản thân và chọn cách sống điềm đạm, không phô trương.

Ngược lại, hình ảnh bông lúa lép đứng thẳng thường được dùng để ám chỉ những người thiếu hụt nội lực nhưng lại thích thể hiện, khoe khoang. Chính vì “rỗng” nên họ dễ bị tác động và luôn cố gắng tạo ra vẻ ngoài nổi bật để thu hút sự chú ý.

Ở khía cạnh nhân sinh, “cúi đầu” không mang ý nghĩa yếu thế, mà là biểu hiện của bản lĩnh và sự tự tin nội tại. Đó là cách con người ứng xử khôn ngoan, biết tôn trọng người khác và luôn giữ tinh thần cầu thị.

Tranh cãi ca khúc Người Việt Mình Thương Nhau vẫn thu hút ý kiến trái chiều trên các nền tảng (ảnh: FBNV)

Từ cả hai góc độ – khoa học và văn hoá, có thể thấy hình ảnh “lúa chín cúi đầu” logic và nhất quán về ý nghĩa biểu tượng. Chính vì vậy, việc ca khúc Người Việt Mình Thương Nhau sử dụng câu hát “lúa chín cao mà chẳng hề cúi đầu” đã tạo nên sự bất hợp lý, khi vừa đi ngược quy luật tự nhiên, vừa làm lệch đi ý nghĩa vốn có của một thành ngữ quen thuộc.

Hiện tranh cãi này vẫn đang thu hút ý kiến trái chiều trên các nền tảng.