Kỳ vĩ di sản bazan trên cao nguyên M’nông

Được UNESCO công nhận là Công viên địa chất toàn cầu lần thứ hai vào năm 2024, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, thuộc khu vực phía Tây tỉnh Lâm Đồng, nổi bật với hệ thống hang động núi lửa độc đáo, dấu tích cư dân tiền sử và không gian văn hóa đa dạng của hơn 40 dân tộc.

Kỳ quan hang động núi lửa

Hình thành từ những đợt phun trào núi lửa hàng triệu năm trước, vùng cao nguyên M’nông sở hữu hệ thống gần 50 hang động núi lửa tại khu vực Chư B’Luk, trải dài khoảng 25km. Tổng chiều dài các đường hầm dung nham đã được đo đạc hơn 10.000m.

Toàn cảnh miệng hang C7 nhìn từ bên trong. (Ảnh tư liệu)

Nổi bật là hang C7 dài 1.266m, gồm 3 tầng địa mạo, được ghi nhận là hang dung nham dạng ống dài nhất Đông Nam Á. Bên trong hang là hệ thống các khối đá bazan xếp chồng tự nhiên, những vòm hang cao vút cùng dấu tích thực vật bị nung chảy, hóa đá. Những giá trị địa chất độc đáo này không chỉ tạo nên cảnh quan kỳ thú mà còn thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học trong nước và quốc tế.

Dấu tích người tiền sử

Không chỉ có giá trị địa chất, các hang động núi lửa còn lưu giữ dấu tích cư trú của người tiền sử. Tại các hang C6, C1…, các nhà khảo cổ Việt Nam và Nhật Bản phát hiện công cụ đá, mảnh gốm, xương hóa thạch và di cốt người thuộc Văn hóa Hòa Bình, có niên đại khoảng 6.000 – 7.000 năm.

Khai quật khảo cổ tại hang C6, hé lộ dấu tích cư trú của người tiền sử. (Ảnh tư liệu)

Việc phát hiện dấu tích cư trú của con người tiền sử trong các hang động núi lửa cổ được đánh giá là rất hiếm trên thế giới. Những bằng chứng này góp phần mở rộng nhận thức về quá trình cư trú, sinh tồn và khả năng thích ứng của con người cổ đại trước điều kiện tự nhiên khắc nghiệt.

Không gian văn hóa giữa đại ngàn

Nếu lòng đất kể câu chuyện về lịch sử hình thành của vùng cao nguyên, thì trên mặt đất, một không gian văn hóa đa dạng lại đang được cộng đồng các dân tộc gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Được ví như “xứ sở của những âm điệu”, vùng di sản Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông là nơi hội tụ bản sắc văn hóa của hơn 40 dân tộc như M’nông, Ê Đê, Mạ, Kinh, Tày, Nùng…

Nổi bật trong đời sống văn hóa nơi đây là Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Cùng với đó là những trường ca, sử thi Ót N’Drông và nghệ thuật trình diễn dân gian Nau M’Pring, nghề dệt thổ cẩm tạo nên bức tranh văn hóa giàu bản sắc giữa đại ngàn.

Bảo tồn, phát huy nghề dệt truyền thống của dân tộc Ê đê trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. (Ảnh tư liệu)

Đáng chú ý, Bảo tàng Âm thanh được xây dựng như một điểm đến trải nghiệm mới với 8 phòng tương tác đa giác quan, kết nối âm thanh tự nhiên của rừng núi, sông suối với các loại nhạc cụ truyền thống. Đây là hướng tiếp cận hiện đại nhằm đưa di sản văn hóa đến gần hơn với du khách, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Đưa di sản thành điểm đến

Không chỉ dừng ở bảo tồn, phát huy giá trị di sản đang được xác định là hướng đi quan trọng để tạo động lực phát triển du lịch và sinh kế cho cộng đồng địa phương.

Tỉnh Lâm Đồng đã xây dựng 3 tuyến du lịch chuyên đề, kết nối 13 điểm di sản địa chất, 10 điểm di sản văn hóa vật thể, 6 điểm cảnh quan thiên nhiên và 3 di sản văn hóa phi vật thể.

Các mô hình du lịch cộng đồng, OCOP và homestay giúp người dân trực tiếp tham gia chuỗi giá trị du lịch, vừa bảo tồn di sản vừa tạo sinh kế bền vững.

Toàn cảnh Cánh đồng lúa dưới chân núi lửa đèo 25, xã Nâm Nung, tỉnh Lâm Đồng. (Ảnh tư liệu)

Từ những dòng dung nham cổ, hệ thống hang động kỳ vĩ đến dấu tích cư dân tiền sử và không gian văn hóa cồng chiêng, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông đang từng bước hình thành một điểm đến đặc sắc về địa chất, sinh thái và văn hóa, đưa giá trị vùng đất bazan đến gần hơn với du khách trong nước và quốc tế.