Khi bộ mặt của showbiz Việt bị phơi bày trước mắt công chúng

2021 là một năm, có vẻ buồn với giới nghệ sĩ. Nhưng đối với khán giả, còn buồn hơn biết bao nhiêu khi niềm tin dành cho người từng là “thần tượng”, dần sụp đổ.

Nối tiếp 2020, những tháng đầu 2021 tiếp tục là thời gian có vẻ buồn với giới nghệ sĩ. Một năm trì trệ hoạt động vì COVID-19 vẫn chưa kết thúc, lại tiếp nối biết bao sự vụ ồn ào. Thế nhưng có lẽ đối với khán giả còn buồn hơn nhiều khi hàng triệu niềm tin dành cho những người từng là “thần tượng”, dần sụp đổ.

Và có lẽ chỉ có năm 2021 mới là năm mà khán giả đối diện liên tục nhiều cú sốc không ai muốn nhưng cũng đầy tổn thương khó tha thứ.

“Làm văn hóa nhưng lại hành xử kém văn hóa”

Nghệ sĩ và sự nổi tiếng là hai khái niệm mà nhiều người nhận xét là đứng rất gần nhau.

Thập kỷ của thời đại 4.0, với sự nổi tiếng, các nghệ sĩ xây dựng hệ thống trang mạng xã hội và thu hút đông đảo khán giả, người hâm mộ theo dõi. Tại nền tảng này, họ xây dựng hình ảnh, cập nhật hoạt động thường nhật và quảng bá sản phẩm. Cũng có nghệ sĩ dùng trang cá nhân để thể hiện quan điểm về một vấn đề mà họ quan tâm.

Và những ngày này, thật đáng tiếc vì liên tục có nhiều trường hợp nghệ sĩ không kiểm soát được cảm xúc của bản thân, dẫn đến ăn nói buông tuồng, phát ngôn ngông cuồng và thậm chí còn nói tục, chửi thề trên chính bộ mặt họ trưng diện với khán giả. Sự giận dữ của khán giả là điều tất yếu, vì thật khó để có thể chấp nhận người làm văn hóa mà lại có những hành xử kém văn hóa, dù là online hay offline.

Đức Hải là cái tên được nhắc đến nhiều nhất hiện nay về các phát ngôn trên mạng xã hội.

Điển hình và ầm ĩ nhất phải nói đến vụ việc của nghệ sĩ Đức Hải.

Sau khi xảy ra ồn ào về tài khoản Facebook Đức Hải đăng tải dòng trạng thái với lời lẽ thô tục, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Văn hóa nghệ thuật và du lịch Sài Gòn đã ký quyết định miễn nhiệm chức vụ phó hiệu trưởng đối với nghệ sĩ này. Từ trên cả cương vị nghệ sĩ hay thầy giáo, Đức Hải đều không thể đưa ra những phát ngôn kém văn minh như vậy trên mạng xã hội. Thậm chí phải đợi vài ngày sau, nghệ sĩ mới chịu lên tiếng giải thích vì sức ép từ dư luận. Nhưng lý do lúc thì tài khoản bị hack, lúc lại vì đứa con nuôi nghịch dại. Đôi chối thì nhiều nhưng khán giả vẫn chưa nhận được một lời xin lỗi thỏa đáng của một nghệ sĩ được hàng trăm ngàn sinh viên gọi là “thầy”.

Nếu không dùng Facebook để “chửi đời, chửi người” thì lại có nghệ sĩ khác dùng để “chửi nhau”. Mùa dịch, sân khấu đóng cửa. “Nhàn cư vi bất thiện”, phải chăng vì vậy mà thời gian qua khán giả phải chứng kiến bao trận “ẩu đả” trên bàn phím và mạng xã hội của các nghệ sĩ? Trong đó, phổ biến nhất chắc chắn là chiêu… đưa thông tin không kiểm chứng để xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác.

Phi Nhung, Hồ Văn Cường và Duy Mạnh cũng đang trở thành đề tài mà dân tình quan tâm.

Nào là anh ca sĩ A bị khui ra quá khứ từng làm trai bao, lừa tiền thiên hạ, chị ca sĩ B đi đẻ mướn, tiểu tam giật chồng… đủ thứ lý do để có thể bóp nát danh dự của một con người. Hay như mới đây, giữa lúc dầu sôi lửa bỏng, Phi Nhung bị chỉ trích vì thông tin đối xử tệ bạc với Hồ Văn Cường – ca sĩ Kiếp Đỏ Đen Duy Mạnh không quên cơ hội quẳng vào một “trái bom” khi phát ngôn Phi Nhung là người đã “xúi” anh ta chửi bới bà Nguyễn Phương Hằng trên mạng xã hội. Sau khi Phi Nhung giận dữ khẳng định mình là con nhà Phật, không làm điều đó bao giờ, Duy Mạnh lại bất ngờ… rút lui.

Trên một môi trường lật lọng như mạng xã hội, niềm tin mà nhiều khán giả dành cho các “thần tượng” (cũng chỉ là con người) trở nên mong manh như một canh bạc. Và suy cho cùng, nhiều người đều kết luận rằng: sự hung hãn, khắt khe của cộng đồng mạng hôm nay cũng chính là hệ quả từ thực trạng đạo đức của một bộ phận giới nghệ sĩ đang đi xuống.

Hoặc, là một bộ phận nghệ sĩ quá coi thường khán giả.

Niềm tin khán giả đánh đổi lại bằng những hợp đồng quảng cáo bạc tỉ?

Nói ở một khía cạnh mang tính riêng tư thì trang cá nhân mỗi người, thích làm gì là quyền của họ. Nhưng là người của công chúng, liệu nó có thuần túy chỉ là một “tài sản cá nhân”?

Câu trả lời là không. Nghệ sĩ có đông đảo người theo dõi và trang cá nhân của họ là những kênh truyền thông tiếp cận được nhiều người. Nguồn tài nguyên khổng lồ từ hàng triệu người theo dõi chắc chắn là điều mà ngành influencer marketing (tiếp thị thông qua người có tầm ảnh hưởng) không thể bỏ qua để quảng cáo cho các nhãn hàng. Một bài đăng cũng có thể mang về hàng chục triệu tiền quảng cáo. Nhưng còn một nguồn tài nguyên quý giá hơn, đó là niềm tin của người theo dõi đặt vào nghệ sĩ mà họ quý mến.

Chưa bao giờ, showbiz có một chuỗi những ngày “thiên hạ” đại loạn như thời gian gần đây. Quá nhiều sự ầm ĩ, quá nhiều điều không thật và cả những lời xin lỗi vụng về.

Hồng Vân cũng từng gặp ồn ào về việc quảng cáo hàng kém chất lượng.

Đầu tháng 6, NSND Hồng Vân gửi lời xin lỗi đến khán giả và thừa nhận đã thiếu sót trong việc kiểm tra sản phẩm khi quảng cáo lố lăng trên mạng xã hội khiến khán giả hiểu nhầm thực phẩm chức năng là thuốc chữa bệnh. Nối gót đàn chị, vài hôm sau Diệu Nhi lại xin lỗi cũng vì quảng cáo một loại thực phẩm chức năng giảm cân từng bị Cục Quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA) khuyến cáo không nên sử dụng.

Nghệ sĩ quảng cáo trên mọi mặt trận. Từ hàng tiêu dùng, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, phụ kiện cho tới cả… tiền ảo! Ngày 11-5, hàng loạt cái tên như Lê Dương Bảo Lâm, Kiều Minh Tuấn, Trần Nam Thư… đăng quảng cáo đồng tiền mã hóa FXT, bị cho là liên quan đến tổ chức lừa đảo. Sau đó, một số nghệ sĩ đã lên tiếng xin lỗi khán giả vì sự bất cẩn đáng trách này.

Nam Thư thừa nhận lỗi sai do quản lý đăng quảng cáo thiếu kiểm chứng.

Một người làm công việc quản lý nghệ sĩ cho biết, nhiều nghệ sĩ khi nhận lời quảng cáo chỉ cần bên nhãn hàng có đầy đủ các giấy tờ cấp phép theo đúng quy định của pháp luật. Không nhiều người trực tiếp sử dụng sản phẩm, nếu thấy hiệu quả thì mới quảng cáo cho mọi người. Như lời NSND Trần Ngọc Giàu – chủ tịch Hội Sân khấu TP.HCM – kể: “Có lần thấy một bạn nghệ sĩ quảng cáo thuốc trị tiểu đường trên trang cá nhân, tôi cũng có bệnh nên gọi điện hỏi xem hiệu quả như thế nào để sử dụng. Bạn trả lời: Em quảng cáo thôi chứ em đâu có bệnh, đâu có dùng thuốc gì mà biết!”.

Từ thiện – hành động vốn thiêng liêng nhưng đã bị lấm bẩn

Nếu những hành động trên chỉ ảnh hưởng đến hình ảnh người nghệ sĩ thì câu chuyện tiền từ thiện lại nhiều điều để nói hơn thế. Không có văn bản nào quy định phải làm từ thiện nhưng từ xưa đến nay, đó luôn là một hoạt động mang giá trị nhân văn cao cả, nói lên tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái của người Việt. Khi nghệ sĩ đứng ra nhận tiền quyên góp từ khán giả, đồng nghĩa với được tôn vinh là trách nhiệm trên vai cũng nặng nề hơn.

Những cái tên lớn như Hoài Linh, Thủy Tiên, Trấn Thành, Đàm Vĩnh Hưng, Phi Nhung… đều là những ngọn cờ tiên phong. Với tình yêu mến của khán giả, sự nổi tiếng trước dư luận, họ nhanh chóng vận động được hàng tỉ, thậm chí là trăm tỉ. Thế nhưng, cũng vì tinh thần tự nguyện ngay từ ban đầu ấy mà có nghệ sĩ tuyên bố bản thân không có nghĩa vụ phải giải trình quá trình dùng tiền quyên góp làm từ thiện. Có thể thấy hiện nay khán giả góp tiền theo niềm tin yêu với nghệ sĩ, không có một thỏa thuận nào về việc sử dụng.

Và rồi khán giả sau một thời gian tự hỏi tiền của mình đã đi đâu về đâu, liệu nó có được sử dụng đúng mục đích và đúng người? Tiền bạc chưa bao giờ là một vấn đề dễ. Một đồng cũng là tiền, vài chục ngàn cũng là công sức lao động kiếm được, vậy nên ai cũng mong mình trao đúng nơi, gửi đúng chỗ. Khi nghệ sĩ lên tiếng trả lời và công khai giấy tờ, vẫn có nhiều lỗ hổng và sai sót không thể chấp nhận. Khi khi tình huống tệ đi, những lời xin lỗi vụng về thốt ra lại càng khiến dư luận phẫn nộ. “Thiếu chuyên nghiệp” là cụm từ chính xác nhất để nói về hoạt động thiện nguyện của các nghệ sĩ suốt thời gian vừa qua.

Trấn Thành rất minh bạch trong chuyện tiền quyên góp, nhưng Hoài Linh thì đến nay vẫn bỏ ngỏ nhiều điều trong lòng khán giả.

Lẽ ra là một nghệ sĩ lớn, Hoài Linh không cần chờ công chúng yêu cầu, cộng đồng bức xúc và báo chí đặt dấu hỏi thì mới lên tiếng trả lời. Lẽ ra khi cầm số tiền 178 tỉ, lời giải trình của Thủy Tiên không nên có mặt những xấp giấy A4 thiếu tính xác thực. Làm như thế và giải thích như vậy, khác gì đang tự đánh mất uy tín của mình, điều hoàn toàn không đáng và không nên có với tình yêu mến, sự trông cậy mà khán giả dành cho họ, đồng bào miền Trung đặt vào họ.

Mong rằng sau này, nghệ sĩ sẽ hình dung đầy đủ về những tình huống họ có thể gặp phải khi làm việc tốt. Tất cả những đáng tiếc hiện tại, đều có thể là một lớp nền tốt cho những lần sau trọn vẹn hơn nếu chúng ta dũng cảm nhận lỗi và sữa lỗi.

2021 là một năm, có vẻ buồn với giới nghệ sĩ. Nhưng đối với khán giả, còn buồn hơn biết bao nhiêu khi niềm tin dành cho những người từng là “thần tượng”, dần sụp đổ. Vài tháng trước, chúng ta còn loay hoay hỏi nhau nghệ sĩ và khán giả, ai nuôi ai? Có lẽ giờ đây, câu trả lời đã rõ.

Tạm kết

Như nhà văn Nguyễn Nhật Ánh đã từng nói về “thương hiệu” của mình: “Tôi nghĩ một thương hiệu muốn tồn tại lâu dài, uy tín của nó phải luôn được đảm bảo bằng chất lượng sản phẩm”. Những lùm xùm nói trên khiến khán giả phải đặt câu hỏi về đạo đức của người trong giới. Một điểm chung xấu xí đó là… những người phạm lỗi lại tìm cách đổ lỗi cho người khác.

Đổ lỗi cho người viết, cho quản lý, cho bầu show, cho con nuôi, cho bất kỳ thứ gì có thể lấy ra làm khiên để bảo vệ được hình ảnh. “Ngán ngẩm” có lẽ là từ chính xác nhất để nói về cảm giác của khán giả lúc này. Và với quyền lực khán giả, họ sẵn sàng tẩy chay trên mọi mặt trận nếu nghệ sĩ có những hành động thiếu chuẩn mực với những tiêu chuẩn đạo đức mà xã hội đề ra.