Khánh Hòa – không gian biển và trầm tích văn hóa hội tụ

Sở hữu những vịnh biển đẹp bậc nhất thế giới, hệ thống di sản văn hóa Chăm đặc sắc cùng các cộng đồng cư dân biển giàu bản sắc, Khánh Hòa sau khi mở rộng không gian phát triển đang trở thành một trong những vùng du lịch biển đảo quy mô và đa dạng bậc nhất Việt Nam.

Trải dài từ Đại Lãnh đến Cà Ná, dải bờ biển này không chỉ hội tụ những cảnh quan thiên nhiên nổi bật mà còn tích tụ nhiều lớp trầm tích văn hóa của vùng duyên hải Nam Trung Bộ.

Không gian văn hóa đa tầng

Khánh Hòa trước sáp nhập có 1.089 di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh, hàng nghìn di sản văn hóa phi vật thể, có 5 di chỉ khảo cổ học có niên đại khoảng trên 3.000 năm và trên 12 địa điểm có dấu hiệu di chỉ khảo cổ học. Ninh Thuận trước hợp nhất cũng sở hữu 65 di sản văn hóa đã được xếp hạng. Hai vùng đất khá tương đồng về địa hình và các vùng văn hóa miền biển, bán sơn địa, đồng bằng.

Ông Cung Quỳnh Anh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa cho biết, Khánh Hòa sở hữu nhiều di sản, di tích, danh lam thắng cảnh bậc nhất cả nước, trong đó có 4 di sản thế giới được UNESCO ghi danh: Khu dự trữ sinh quyển thế giới Vườn quốc gia Núi Chúa, nghệ thuật làm gốm Chăm Bàu Trúc, nghệ thuật bài chòi, nghệ thuật đờn ca tài tử; 1 di tích quốc gia đặc biệt, 20 di sản văn hóa cấp quốc gia, 175 di sản văn hóa cấp tỉnh.

Vịnh Nha Trang – một trong những vịnh biển đẹp nhất thế giới.

Các vùng đất của Khánh Hòa sở hữu nhiều loại hình văn hóa vật thể và phi vật thể, đó là các đình chùa, miếu, tháp bà, nhà sàn, cồng chiêng, nghệ thuật kiến trúc đặc sắc cho đến loại hình diễn xướng dân gian như bài chòi, múa bóng, cầu ngư, hò vè, dân ca, lễ hội, hò Bá trạo, hát Ayray,…

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch chỉ ra sự giàu có của các tầng văn hóa tại Khánh Hòa: Văn hóa biển đảo gắn liền với tín ngưỡng thờ cá Ông và lễ hội Cầu Ngư, tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu Thiên Y Ana, nghề biển truyền thống. Văn hóa đồng bằng gắn liền với các di tích lịch sử như đình, miếu, chùa, lăng… và các lễ hội, sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Văn hóa miền núi gắn với tín ngưỡng đa thần, vạn vật hữu linh; nghi lễ và lễ hội nông nghiệp; nghi lễ vòng đời của các dân tộc ít người.

Tháp Bà Ponagar – dấu ấn nghìn năm văn hóa Chăm giữa lòng Nha Trang

Vườn quốc gia Núi Chúa – nơi được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Trước khi trở thành một trung tâm du lịch biển nổi tiếng, Khánh Hòa -Ninh Thuận từng là vùng đất quan trọng của vương quốc Chăm Pa. Dấu ấn của nền văn minh này vẫn còn hiện diện rõ nét qua hệ thống đền tháp cổ kính như Tháp Bà Ponagar, tháp Po Klong Garai, tháp Po Rome. Những công trình có niên đại hàng trăm đến hàng nghìn năm này không chỉ là di tích kiến trúc đặc sắc mà còn là không gian tín ngưỡng và văn hóa của cộng đồng người Chăm. Chính những lớp trầm tích văn hóa ấy đã tạo nên chiều sâu cho du lịch Khánh Hòa.

Trung tâm du lịch biển đảo hàng đầu

Khánh Hòa sau hợp nhất có nhiều sân bay nhất cả nước, 4 sân bay: Cam Ranh, Thành Sơn, Trường Sa, sân bay Vân Phong đã được thông qua chủ trương nghiên cứu, bổ sung vào quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc; có nhiều cảng biển quốc tế nước sâu nhất cả nước và khu vực, trải đều Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh, Cà Ná. Hạ tầng giao thông huyết mạch quốc gia tạo ra khả năng kết nối đa dạng. Khánh Hòa cũng sở hữu bờ biển dài bậc nhất cả nước với tổng chiều dài gần 500km và nhiều bãi tắm đẹp nổi tiếng: Nha Trang, Dốc Lết, Hòn Chồng, Bãi Dài, Vân Phong, Cà Ná, Mũi Dinh, Bình Sơn, Ninh Chử, Vĩnh Hy, Bình Tiên,…

Nha Trang từ lâu đã ghi tên trên bản đồ du lịch quốc gia và khu vực, sở hữu hệ thống vịnh và đảo đa dạng, trong đó nổi bật nhất là Vịnh Nha Trang – một trong những vịnh biển đẹp nhất thế giới, với hệ sinh thái san hô phong phú và nhiều hòn đảo đẹp nằm rải rác ngoài khơi.

CÁC HOẠT ỘNG CHÍNH TẠI TIỀN PHONG MARATHON 2026

* Lễ Thượng cờ “Vạn dặm Trường Sa – Trong tim Tổ quốc”: Nghi thức thiêng liêng khẳng định chủ quyền biển đảo diễn ra lúc 07h00 ngày 28/03/2026 tại Khu Tưởng niệm Chiến sĩ Gạc Ma.

* Marathon Expo: Hoạt động từ ngày 27-29/3 tại Quảng trường 2/4 với không gian triển lãm di sản, gian hàng ẩm thực OCOP, các buổi Workshop chuyên sâu và nhận Race-kit.

* êm nhạc nghệ thuật “ón ánh bình minh”: Chương trình trình diễn áo dài di sản, âm nhạc EDM và ánh sáng hiện đại diễn ra tối 28/3/2026 tại Quảng trường 2/4.

* Chiến dịch CSR “Sát cánh cùng ngư dân bám biển”: 28/3/2026, thực hiện trao tặng 10 căn nhà tình nghĩa và 300 bồn nước sinh hoạt cho ngư dân tỉnh Khánh Hòa.

* Ngày thi đấu chính thức (Race Day): Diễn ra ngày 29/3/2026, các vận động viên xuất phát từ 03h30 sáng ở 04 cự ly: 42,195km; 21,1km; 10km và 5km.

* Lễ trao giải và Bế mạc: Vinh danh các vận động viên đạt thành tích và thực hiện nghi thức trao cờ đăng cai cho mùa giải tiếp theo vào sáng ngày 29/3/2026.

Trên nền tảng cảnh quan tự nhiên đặc sắc, Nha Trang đã hình thành hệ thống hạ tầng du lịch hiện đại với hàng trăm khách sạn, khu nghỉ dưỡng và tổ hợp giải trí quy mô lớn. Quần thể Vinpearl trên đảo Hòn Tre cùng tuyến cáp treo vượt biển dài hàng đầu thế giới đã trở thành biểu tượng của du lịch biển đảo Việt Nam.

Không chỉ có biển đẹp, Nha Trang còn là nơi hội tụ nhiều công trình văn hóa – lịch sử quan trọng, góp phần tạo nên bản sắc riêng cho du lịch địa phương. Tiêu biểu nhất là Tháp Bà Ponagar, quần thể kiến trúc Chăm Pa có lịch sử hơn một nghìn năm. Nơi đây không chỉ là điểm tham quan nổi tiếng mà còn là địa điểm hành hương linh thiêng của người dân địa phương và du khách. Nhờ sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên và di sản văn hóa, Nha Trang từ lâu đã trở thành điểm đến quen thuộc của du khách quốc tế đến từ Hàn Quốc, Trung Quốc, Nga, châu Âu và nhiều quốc gia khác.

Nếu phía Bắc Khánh Hòa nổi bật với hệ thống vịnh biển và đảo đẹp, thì khu vực phía Nam (Ninh Thuận cũ) lại mang đến một không gian du lịch hoàn toàn khác biệt. Khác với những trung tâm du lịch đông đúc, nơi đây vẫn giữ được vẻ đẹp tự nhiên nguyên sơ, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng gắn với thiên nhiên và trải nghiệm văn hóa bản địa.

Du khách check-in tại Nhà thờ Núi Nha Trang.

Nổi bật trong số đó là Vịnh Vĩnh Hy – một trong những vịnh biển đẹp nhất Việt Nam với làn nước xanh ngọc bích và những dãy núi đá vôi hùng vĩ. Hang Rái gây ấn tượng với những bãi đá san hô cổ tạo nên cảnh quan độc đáo, trở thành điểm check-in nổi tiếng của nhiều du khách và nhiếp ảnh gia. Không xa đó là Bãi biển Ninh Chữ – bãi biển dài với không gian rộng mở, thích hợp cho các hoạt động nghỉ dưỡng và thể thao biển.

Một trong những điểm nhấn nổi bật của khu vực này là Vườn quốc gia Núi Chúa – nơi được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới. Vườn quốc gia này có hệ sinh thái rừng khô hạn hiếm gặp ở Đông Nam Á cùng hệ sinh thái biển phong phú với nhiều rạn san hô và sinh vật biển quý hiếm.

Vườn quốc gia Phước Bình với diện tích hơn 24.000 ha là nơi sinh sống của hàng trăm loài động thực vật quý hiếm. Những cánh rừng nguyên sinh, suối và thác nước tạo điều kiện lý tưởng để phát triển du lịch trekking, khám phá thiên nhiên.

PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch nhận định, Khánh Hòa nằm ở trung tâm vùng Nam Trung Bộ, có vị trí chiến lược về địa chính trị, kinh tế biển và văn hóa. Khánh Hòa được xác định là địa phương trọng điểm để phát triển lên thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030. “Khánh Hòa có hệ sinh thái văn hóa phong phú với nhiều lớp di sản: Chăm – Việt, nghề truyền thống như chế tác trầm hương, đánh bắt hải sản, yến sào; lễ hội biển đảo như Cầu Ngư, Am Chúa, và thiết chế văn hóa đang được nâng cấp như Trung tâm Văn hóa – Điện ảnh, Bảo tàng tỉnh, Quảng trường 2/4… Tập hợp các yếu tố này tạo điều kiện lý tưởng để Khánh Hòa phát triển mô hình đô thị văn hóa ven biển có bản sắc và sáng tạo, đồng thời là nơi thí điểm mô hình thể chế văn hóa mềm trong bối cảnh hành chính tinh gọn”, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương nhận định.

Không chỉ có thiên nhiên độc đáo, khu vực này còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa Chăm Pa đặc sắc. Công trình tiêu biểu là Tháp Po Klong Garai – quần thể tháp cổ kính gắn với lịch sử và tín ngưỡng của cộng đồng người Chăm. Du khách cũng có thể tìm hiểu đời sống văn hóa địa phương tại các làng nghề truyền thống như Làng gốm Bàu Trúc – một trong những làng gốm cổ nhất Đông Nam Á, hay Làng dệt Mỹ Nghiệp.

Ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch quốc gia Việt Nam nhận định, tuyến ven biển kéo dài từ Đại Lãnh đến Cà Ná được xem là một trong những dải bờ biển đẹp và giàu tiềm năng phát triển nhất Việt Nam. Với cấu trúc tài nguyên đa dạng từ biển đảo, rừng núi đến văn hóa bản địa, Khánh Hòa có nhiều điều kiện để phát triển hệ sinh thái du lịch phong phú.

Ông Cung Quỳnh Anh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa cho biết, trong chiến lược phát triển thời gian tới, địa phương đặt mục tiêu xây dựng du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, gắn với định hướng đưa Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Tỉnh đang tập trung xây dựng chiến lược phát triển du lịch dài hạn, thúc đẩy đầu tư hạ tầng giao thông, cảng biển và sân bay, đồng thời phát triển các sản phẩm du lịch đặc thù.