Khám phá những làng nghề thủ công truyền thống ở Cao Bằng

Cao Bằng không chỉ có thác Bản Giốc hùng vĩ hay đèo Mã Phục uốn lượn. Hồn cốt của vùng đất biên viễn này còn nằm trong tiếng búa đe chan chát, mùi thơm ngai ngái của chàm và sự tỉ mẩn trên từng đầu ngón tay của các nghệ nhân .

Mời bạn cùng tôi “zoom-in” vào 10 làng nghề truyền thống, nơi thời gian như ngưng đọng trên những sản phẩm thủ công tinh xảo .

1. Bản hòa ca của Lửa và Thép (Làng rèn Phúc Sen)

Không có công thức trên giấy, bí quyết luyện kim của người Nùng An nằm trong đôi mắt nhìn màu lửa và đôi tai nghe tiếng thép. Tại Phúc Sen, mỗi con dao sắc lẹm không chỉ là nông cụ mà là kết tinh của sức mạnh, sự tôi luyện và ngọn lửa nghề cháy rực suốt hàng trăm năm qua.

2. Nhuộm màu thời gian (Làng Nhuộm chàm)

“Màu của đá núi, hương của cây rừng”. Đó là cách người Nùng An định nghĩa về màu chàm. Đôi bàn tay của các bà, các mẹ nơi đây hiếm khi nào sạch màu mực, nhưng chính màu xanh đen ấy lại là biểu tượng của sự bền bỉ, thủy chung gìn giữ nét văn hóa mặc độc đáo giữa dòng chảy “ thời trang nhanh” hối hả.

3. Lưu giữ hồn chữ trên “giấy của người Nùng An” (Làng giấy bản Dìa Trên)

Từ vỏ cây dướng thô ráp, qua bàn tay khéo léo và dòng nước suối mát lành, những tờ giấy bản mỏng tang nhưng dai bền ra đời. Đây không chỉ là giấy, đây là nơi lưu giữ văn tự, sắc phong và tâm linh của người Nùng An qua bao thế hệ. Một sự kết nối mộc mạc giữa rừng già và tri thức.

4. Nghệ thuật trong làn khói hương Phja Thắp (Làng hương Phja Thắp)

Quy trình tạo ra một nén hương sạch ở Phja Thắp lặp đi lặp lại như một vũ điệu thôi miên thị giác. Giữa làn bụi bột hương bay lãng đãng trong nắng, đôi tay người Nùng không chỉ khéo léo mà còn đầy nhịp điệu, biến những thân tre vô tri thành vật phẩm tâm linh kết nối đất trời.

5. Gói ghém nắng mưa trong nón Hoàng Diệu (Làng làm nón lá Hoàng Diệu)

Không chỉ là vật che nắng, che mưa, chiếc nón Hoàng Diệu là một “di sản bỏ túi” của người Tày, Nùng. Từng lớp lá nón được tuyển chọn kỹ lưỡng, ép phẳng và khâu thủ công chính xác đến từng milimet. Nhìn từ xa, chiếc nón trông đơn giản, nhưng nhìn gần mới thấy cả một sự kiên nhẫn vô biên ẩn sau lớp lá trắng thanh tao ấy.

6. Màu ngói âm dương bên sườn núi (Làng làm ngói máng Lũng Rì)

Những mái nhà sàn lợp ngói âm dương rêu phong là “đặc sản” thị giác của Cao Bằng. Và Lũng Rì chính là nơi khởi nguồn của vẻ đẹp ấy. Từ đất sét thô, qua lửa đỏ, những viên ngói máng ra đời, che chở cho biết bao thế hệ người dân biên giới trước mưa nắng khắc nghiệt của vùng cao.

7. Vị ngọt thiên nhiên (Làng Đường phên Bó Tờ)

Một chút ngọt ngào giữa núi rừng. Đường phên Bó Tờ không dùng hóa chất tẩy trắng, nó giữ nguyên màu vàng nâu của mật mía và vị ngọt thanh tao. Nhìn những tảng đường vàng rộm xếp chồng lên nhau, ta như thấy được cả sự trù phú và tấm lòng thơm thảo của người dân nơi đây.

8. Dệt những giấc mơ thổ cẩm (Làng dệt thổ cẩm Luống Nọi)

Tiếng thoi đưa lách cách là nhịp điệu quen thuộc ở Luống Nọi. Mỗi tấm thổ cẩm là một tác phẩm nghệ thuật với hoa văn mô phỏng thiên nhiên, chim muông, hoa lá. Người Tày không chỉ dệt vải, họ dệt cả văn hóa và quan niệm thẩm mỹ của mình vào từng đường kim mũi chỉ.

9. Vẽ bằng sáp, in bằng tâm (In hoa văn sáp ong người Dao Tiền)

Không cần thước kẻ hay bản phác thảo, phụ nữ Dao Tiền vẽ hoa văn hoàn toàn bằng trí nhớ và cảm quan. Sáp ong nóng chảy khi vẽ lên vải sẽ ngăn màu chàm ngấm vào, tạo nên những hoa văn trắng xanh độc đáo. Một kỹ thuật “in ấn” thủ công đầy trí tuệ của người xưa.

10. Sắc đỏ rực rỡ trên non cao (Thêu hoa văn người Dao Đỏ)

Nếu người Tày, Nùng ưa sự trầm mặc của màu chàm, người Dao Đỏ lại thắp lửa núi rừng bằng sắc đỏ rực rỡ trên trang phục. Từng mũi thêu, từng quả bông len đỏ là lời khẳng định về bản sắc, sự tự tin và niềm tin vào sự may mắn, sung túc của tộc người này.