Iran cân nhắc cho phép châu Âu rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz

Iran cân nhắc cho phép châu Âu rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz, một nhượng bộ tiềm năng có thể có trong thỏa thuận nhằm bình thường hóa hoạt động qua eo biển và khơi thông đàm phán với Mỹ.

Eo biển Hormuz là một trong những tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới (Ảnh: Reuters).

Theo Bloomberg, về mặt công khai, Iran đã nhiều lần tuyên bố không cho phép nước ngoài tham gia vào nỗ lực rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, theo các nhà ngoại giao am hiểu vấn đề trong các cuộc họp kín vào những tuần gần đây, Tehran đã mềm mỏng hơn trong lập trường đó.

Bất kỳ sứ mệnh rà phá thủy lôi nào của châu Âu cũng sẽ phụ thuộc vào việc Iran cung cấp các đảm bảo an ninh cho các tàu hải quân tham gia và bất kỳ lệnh ngừng bắn nào chứng minh được tính bền vững.

Điều đó cũng đòi hỏi sự đồng ý của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) – nhánh quân đội đã dẫn đầu các cuộc tấn công vào tàu thuyền bị cáo buộc đi qua Hormuz mà chưa được sự đồng ý của Tehran.

Tehran trước đây từng phản đối các sáng kiến rà phá thủy lôi do châu Âu dẫn đầu.

“Việc rà phá thủy lôi được thực hiện duy nhất bởi Iran và không có quốc gia nào khác”, Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi viết trên X vào tháng 6.

Một số thành viên của IRGC nhấn mạnh, Iran, chứ không phải các quốc gia khác, mới là bên chịu trách nhiệm tháo gỡ thủy lôi.

Theo một số nguồn tin, hiện vẫn còn sự bất đồng giữa các nhà lãnh đạo Iran. Bộ Ngoại giao Iran chưa đưa ra bình luận.

Nếu được xác nhận, động thái này sẽ mang lại cho ngành hàng hải và bảo hiểm sự đảm bảo cần thiết từ bên thứ ba rằng eo biển này đã an toàn sau hơn 5 tháng xung đột quân sự, đồng thời có thể giúp thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao rộng lớn hơn nhằm chấm dứt chiến sự.

Cả Qatar và Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hôm qua đều cho biết một loại thỏa thuận nào đó, nhiều khả năng liên quan đến eo biển Hormuz, sắp xảy ra.

Eo biển Hormuz là một trong những vấn đề chính trong các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran.

Tehran về cơ bản đã phong tỏa tuyến hàng hải chiến lược này kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích Iran hồi cuối tháng 2. Iran coi đó là đòn bẩy trong bất cứ cuộc đàm phán nào hiện nay với Mỹ.

Vấn đề quản trị hậu chiến của eo biển cũng sẽ vẫn là một điểm nghẽn. Iran đang yêu cầu quyền kiểm soát tuyến đường thủy và thu phí sử dụng – điều mà Mỹ kiên quyết phản đối.

Tổng thống Donald Trump đầu tuần tuyên bố, Iran có “cơ hội cuối cùng” để đạt được thỏa thuận, đồng thời đe dọa sẽ nối lại các cuộc không kích nếu không đạt được thỏa thuận nào. Một thỏa thuận như vậy có thể phụ thuộc vào kết quả của các cuộc đàm phán giữa Iran và Oman – hai quốc gia kiểm soát bờ biển phía nam của eo biển.

Các cuộc đàm phán giữa Iran và Oman tập trung vào việc thiết lập một luồng hàng hải trung tâm mới qua eo biển, nhưng tuyến đường này được cho là đã bị gài thủy lôi, có nghĩa là thành công của nó sẽ phụ thuộc vào công việc rà phá khu vực sau đó.

Mỹ cũng đang ra sức ép lên các đồng minh nhằm xác nhận rằng eo biển đã an toàn để sử dụng nhằm đưa các nguồn cung năng lượng lưu thông trở lại.

Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã và đang hối thúc Anh và Pháp chủ trì một hội nghị quốc tế về vận tải biển qua Hormuz, nhưng điều đó hiện không diễn ra cho đến khi một lệnh ngừng bắn khác được thiết lập và có thể chứng minh là bền vững.

Sự ủng hộ của Mỹ đối với sứ mệnh rà phá thủy lôi cũng thể hiện một sự thay đổi, vì trước đây ông Trump từng xem nhẹ sự hỗ trợ của châu Âu.