Hơn 10.000 tấn lợn dùng chất cấm tạo nạc: Vẫn nguy hiểm dù nấu chín

Salbutamol vốn là thuốc được sử dụng trong điều trị một số bệnh hô hấp, nhưng khi bị lạm dụng làm chất tạo nạc trong chăn nuôi, tồn dư trong thực phẩm có thể gây ảnh hưởng tới sức khỏe người sử dụng.

Lạm dụng thuốc điều trị thành chất tạo nạc cho lợn

Thông tin hơn 10.000 tấn lợn có sử dụng chất cấm tạo nạc được đưa ra thị trường từ đầu năm 2026 đang khiến nhiều người tiêu dùng lo ngại về nguy cơ đối với sức khỏe.

Theo thông tin Công an TPHCM công bố, cuối tháng 7, lực lượng chức năng kiểm tra 3 xe tải vận chuyển lợn và phát hiện 280 con dương tính với Salbutamol.

Mở rộng điều tra tại các cơ sở chăn nuôi, thu gom ở Đồng Nai, nhà chức trách tiếp tục phát hiện 3.909 con lợn, tổng trọng lượng hơn 500 tấn có kết quả xét nghiệm dương tính với chất này.

Chín đối tượng bị khởi tố, bắt tạm giam (Ảnh: Thuận Thiên).

Kết quả điều tra bước đầu xác định từ tháng 1, các đối tượng đã đưa hơn 10.000 tấn lợn có sử dụng chất cấm tạo nạc ra thị trường, giá trị ước tính trên 600 tỷ đồng.

Điều khiến nhiều người đặt câu hỏi là Salbutamol thực chất là chất gì và nếu tồn dư trong thịt lợn, nó có thể tác động tới cơ thể con người như thế nào?

Phân tích về vấn đề này, BSCKI Lê Văn Thiệu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết Salbutamol không phải một hóa chất hoàn toàn xa lạ với y học. Đây là thuốc thuộc nhóm chủ vận beta-2 adrenergic, có tác dụng làm giãn cơ trơn đường thở và được sử dụng trong điều trị các bệnh lý có co thắt phế quản như hen.

Điểm mấu chốt nằm ở mục đích và liều lượng sử dụng.

BSCKI Lê Văn Thiệu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương (Ảnh: Bác sĩ cung cấp).

“Khi bị lạm dụng với liều cao trong chăn nuôi, các chất chủ vận beta có thể làm thay đổi quá trình phân bố năng lượng trong cơ thể vật nuôi, thúc đẩy phát triển cơ, giảm tích tụ mỡ. Nhờ đó, lợn có tỷ lệ nạc cao hơn, tăng trọng nhanh và hình thức thịt có thể hấp dẫn hơn”, BS Thiệu phân tích.

Đây cũng là lý do Salbutamol từng bị lạm dụng như một loại “chất tạo nạc”.

Các nghiên cứu về nhóm beta-agonist cho thấy việc bổ sung những chất này có thể làm tăng tỷ lệ thịt nạc ở lợn, bò, cừu và một số vật nuôi khác. Tuy nhiên, tồn dư beta-agonist trong thực phẩm lại đặt ra nguy cơ đối với sức khỏe con người.

Tại Việt Nam, Salbutamol thuộc nhóm hóa chất bị cấm sử dụng trong thức ăn chăn nuôi.

Ăn thịt tồn dư chất tạo nạc nguy hiểm thế nào?

Nhân viên y tế lấy mẫu từ heo phục vụ công tác kiểm nghiệm (Ảnh: Thuận Thiên).

Theo BS Thiệu, để hiểu nguy cơ của Salbutamol, cần nhìn vào chính tác dụng dược lý của chất này.

Các thụ thể beta-adrenergic không chỉ liên quan tới đường hô hấp. Khi cơ thể tiếp xúc với lượng beta-agonist đủ lớn, nhiều cơ quan có thể bị tác động, đặc biệt là hệ tim mạch và thần kinh – cơ.

Biểu hiện đáng chú ý có thể gồm tim đập nhanh, hồi hộp, đánh trống ngực, run tay chân, đau đầu, chóng mặt, bồn chồn hoặc cảm giác yếu cơ.

Tim mạch là một trong những vấn đề cần đặc biệt lưu ý.

Việc kích thích hệ beta-adrenergic có thể khiến nhịp tim tăng. Với người khỏe mạnh, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc lượng chất tồn dư thực tế đi vào cơ thể. Nhưng với người có bệnh tim mạch, rối loạn nhịp tim hoặc các bệnh nền khác, cần đặc biệt thận trọng với những biến đổi này.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền cũng là những nhóm cần lưu ý khi xuất hiện triệu chứng bất thường sau ăn.

Nấu chín kỹ có loại bỏ được chất tạo nạc?

Một câu hỏi khác được nhiều người quan tâm là liệu luộc, rang hoặc nấu thịt thật kỹ có thể “giải độc” Salbutamol hay không.

Theo các dữ liệu hiện có, người tiêu dùng không nên coi việc nấu chín là biện pháp bảo đảm loại bỏ hoàn toàn tồn dư beta-agonist trong thực phẩm.

Một nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của nhiệt đối với Salbutamol trong mô thịt lợn cho thấy chất này vẫn ổn định sau khi luộc ở 70C và 100C trong 45 phút cũng như khi nướng ở 100C. Khi xử lý ở nhiệt độ 200C khoảng 10 phút, lượng tồn dư giảm khoảng một nửa nhưng không bị phá hủy hoàn toàn.

Các cơ quan an toàn thực phẩm quốc tế cũng từng cảnh báo đối với một số beta-agonist rằng các phương pháp nấu ăn thông thường không phải giải pháp đáng tin cậy để loại bỏ tồn dư hóa chất khỏi thực phẩm.

Vì vậy, giải pháp quan trọng nhất vẫn là kiểm soát chất cấm ngay từ quá trình chăn nuôi, giết mổ và lưu thông thực phẩm, thay vì trông chờ vào cách chế biến tại gia đình.

BS Thiệu khuyến cáo, thay vì cố nhận biết “thịt siêu nạc” bằng những dấu hiệu truyền miệng, người dân nên ưu tiên thực phẩm có nguồn gốc, hệ thống truy xuất và kiểm soát rõ ràng.

Nếu sau khi ăn thịt hoặc nội tạng nghi ngờ không bảo đảm an toàn mà xuất hiện các biểu hiện bất thường như tim đập nhanh, hồi hộp rõ rệt, run tay chân, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, khó thở hoặc mệt bất thường, người dân nên ngừng sử dụng thực phẩm nghi ngờ và đến cơ sở y tế để được đánh giá.