Hé lộ thỏa thuận khung 1 trang có thể chấm dứt xung đột Mỹ – Iran

Mỹ và Iran được cho là đang đàm phán và tiến tới hoàn tất một thỏa thuận giúp chấm dứt cuộc xung đột kéo dài gần 3 tháng.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đến Pakistan để hội đàm với các quan chức Iran vào ngày 11/4 (Ảnh: AFP).

Phóng viên Barak Ravid của hãng tin Axios dẫn nguồn tin cho biết các nhà đàm phán dự định hoàn tất thỏa thuận khung dài 1 trang giữa Mỹ – Iran và công bố vào ngày hôm nay 24/5.

“Theo nguồn tin khu vực, các cuộc đàm phán đang diễn ra tốt đẹp và các bên trung gian hy vọng sẽ hoàn tất thỏa thuận khung 1 trang vào ngày mai và công bố thỏa thuận”, ông Ravid viết trên mạng xã hội X ngày 23/5.

Nguồn tin cho biết thêm, “các bên trung gian muốn bắt đầu đàm phán về một thỏa thuận chi tiết vài ngày sau đó”.

Báo New York Times ngày 23/5 dẫn lời 3 quan chức cấp cao của Iran cho biết, Tehran đã đồng ý với “một bản ghi nhớ sẽ chấm dứt giao tranh và mở cửa trở lại eo biển Hormuz”.

Thỏa thuận này sẽ cam kết giải phóng 25 tỷ USD tài sản của Iran bị đóng băng ở nước ngoài, các quan chức cho biết thêm.

New York Times dẫn lời các quan chức nói rằng thỏa thuận này “sẽ chấm dứt giao tranh trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả ở Li Băng”.

Các quan chức tuyên bố các điều khoản của thỏa thuận tập trung vào “việc mở cửa eo biển Hormuz, bao gồm dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với Iran và cho phép giao thông thương mại tự do mà không cần Iran thu bất kỳ khoản phí nào”.

Các quan chức tiết lộ các vấn đề liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran sẽ được hoãn lại và đàm phán trong vòng 30-60 ngày.

New York Times cũng dẫn lời các quan chức Trung Đông xác nhận các nhà lãnh đạo của các quốc gia Ả Rập và Hồi giáo mà Tổng thống Donald Trump đã trao đổi trong một hội nghị trước đó đã nói với ông rằng họ ủng hộ đề xuất này và kêu gọi ông chấp thuận.

2 quan chức Mỹ nói với báo Mỹ rằng Iran đã đồng ý từ bỏ kho dự trữ uranium được làm giàu cao của nước này như một phần của thỏa thuận với Mỹ để chấm dứt xung đột.

Theo các quan chức Mỹ, Iran đã cam kết trong một tuyên bố chung về việc từ bỏ uranium, thay vì đạt được thỏa thuận với Mỹ về cách thức cụ thể để từ bỏ vật liệu hạt nhân này. Thay vào đó, các chi tiết cụ thể sẽ được thống nhất trong các cuộc đàm phán sau khi đạt được thỏa thuận.

Thông tin này được đưa ra vài ngày sau khi các nguồn tin Iran tuyên bố Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã ban hành chỉ thị rằng uranium làm giàu cao của Tehran không được gửi ra nước ngoài.

Iran đang sở hữu kho dự trữ hơn 400 kg uranium được làm giàu cao. Các quan chức Israel cho rằng số vật liệu này đủ để chế tạo 11 quả bom hạt nhân nếu được làm giàu ở cấp độ cao hơn.

Lập trường khác biệt của Mỹ – Iran

Vị trí eo biển Hormuz (Ảnh: BBC).

Tổng thống Trump ngày 23/5 cho biết một thỏa thuận hòa bình với Iran đã được “đàm phán gần như hoàn tất” và đang được hoàn thiện.

Tổng thống Trump cho biết ông đã có cuộc điện đàm mà ông mô tả là “rất tốt” từ Phòng Bầu dục với các nhà lãnh đạo và quan chức từ Ả rập Xê út, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất, Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Jordan và Bahrain liên quan đến Iran và “tất cả những vấn đề liên quan đến bản ghi nhớ về hòa bình”.

“Một thỏa thuận về cơ bản đã được đàm phán, đang chờ được hoàn thiện giữa Mỹ, Iran và các quốc gia khác”, ông Trump viết trên mạng xã hội.

Ông Trump cho biết “các khía cạnh và chi tiết cuối cùng” của thỏa thuận đang được thảo luận và sẽ được công bố trong thời gian ngắn. Ông cũng tuyên bố một trong những điều khoản của thỏa thuận là eo biển Hormuz “sẽ được mở cửa”.

Tuy nhiên, truyền thông Iran đã bác bỏ tuyên bố của Tổng thống Trump về eo biển Hormuz. Hãng thông tấn bán chính thức Fars cho biết tuyến đường thủy chiến lược này sẽ vẫn “nằm dưới sự quản lý của Iran”, với việc Tehran giữ quyền kiểm soát các lộ trình, thời gian, thủ tục đi lại và giấy phép.

Mặc dù Iran được cho là đã đồng ý khôi phục hoạt động giao thông của tàu thuyền ở eo biển Hormuz về mức trước xung đột, nhưng Fars cho biết điều này không có nghĩa là trở lại “quyền tự do đi lại”. Truyền thông Iran gọi tuyên bố của ông Trump là “không đầy đủ” và “xa rời thực tế”.

Trong những ngày gần đây, ông Trump đã nhiều lần cảnh báo Mỹ sẵn sàng nối lại các cuộc tấn công nếu Iran không chấp nhận thỏa thuận chấm dứt xung đột.

Hai bên phần lớn đã kiềm chế các cuộc giao tranh trực tiếp kể từ khi một thỏa thuận ngừng bắn được thiết lập vào đầu tháng 4.

Eo biển Hormuz, một trong những điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất thế giới, là vấn đề trọng tâm trong các cuộc đàm phán. Iran đã hạn chế giao thông qua tuyến đường thủy này trong suốt cuộc xung đột, trong khi Washington áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.

Trước đó, Tehran tuyên bố trọng tâm của các cuộc đàm phán vẫn là chấm dứt xung đột và “các chi tiết liên quan đến vấn đề hạt nhân không được thảo luận ở giai đoạn này”. Tehran nhấn mạnh bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bảo vệ chủ quyền của Iran và chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các tàu của Iran.