Giám đốc an ninh Ukraine rời ghế: Điều gì đang diễn ra trong SBU?

Việc Giám đốc Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) Vasyl Maliuk rời ghế lãnh đạo đang làm dấy lên nhiều câu hỏi về những điều chỉnh chiến lược và nội bộ trong bộ máy an ninh của Kiev.

Tổng thống Volodymyr Zelensky gặp Giám đốc Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) Vasyl Maliuk tại Kiev ngày 5/1/2025. Ảnh: Telegram

Theo báo Kyiv Independent, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 5/1 thông báo ông Vasyl Maliuk sẽ rời ghế Giám đốc Cơ quan An ninh Ukraine (SBU), song vẫn tiếp tục ở lại trong cơ quan này để tập trung vào các chiến dịch bất đối xứng với Nga.

“Ông Maliuk là người làm việc này tốt nhất và sẽ tiếp tục đảm nhiệm vai trò đó trong hệ thống SBU”, Tổng thống Zelensky nói. “Chúng tôi cũng đã cùng nhau thảo luận về các ứng viên cho vị trí Giám đốc SBU mới”.

Trong tuyên bố của mình, ông Maliuk cho biết sẽ tiếp tục công tác trong ngành an ninh, tập trung thực hiện các chiến dịch bất đối xứng ở đẳng cấp quốc tế nhằm gây “tổn thất tối đa” cho Moskva.

Dù là người đứng sau nhiều chiến dịch quan trọng nhất của Ukraine nhằm vào Nga, nhiệm kỳ của ông Maliuk cũng vướng phải nhiều tranh cãi, đặc biệt liên quan đến vai trò của ông trong các động thái nhắm vào các cơ quan chống tham nhũng .

Việc ông rời vị trí diễn ra sau nhiều ngày xuất hiện đồn đoán rằng Tổng thống Zelensky đang chuẩn bị cách chức ông.

Đây là một trong hàng loạt quyết định miễn nhiệm và bổ nhiệm nhân sự cấp cao được Tổng thống Zelensky công bố trong tuần đầu của năm 2026. Phần lớn các quan chức bị miễn nhiệm sau đó đều được bổ nhiệm lại vào những vị trí có cấp bậc tương đương.

Chiến dịch chống tham nhũng gây phản tác dụng

Theo báo Ukrainian Pravda, việc ông Maliuk từ chức diễn ra sau sức ép trực tiếp từ Tổng thống Zelensky.

Nhóm cố vấn của Tổng thống được cho là coi ông Maliuk là một trong những nhân vật then chốt liên quan đến động thái phối hợp nhằm vào các cơ quan chống tham nhũng của Ukraine, và hiện đang tìm cách kiểm soát hậu quả cũng như giảm nhẹ trách nhiệm chính trị của vụ việc.

Tranh cãi bắt nguồn từ tháng 7/2025, khi Quốc hội Ukraine thông qua luật làm suy giảm đáng kể tính độc lập của Cục Chống tham nhũng Quốc gia (NABU) và Văn phòng Công tố Chuyên trách Chống tham nhũng (SAPO).

Dưới sự lãnh đạo của ông Maliuk, SBU – cơ quan được coi là trung thành với Văn phòng Tổng thống – đã bắt giữ một số nhân viên NABU, cáo buộc họ có liên hệ với Nga.

SBU mô tả động thái này là một nỗ lực phản gián nhằm vô hiệu hóa ảnh hưởng của Nga trong nội bộ NABU. Tuy nhiên, các nhà hoạt động chống tham nhũng và các tổ chức xã hội dân sự bác bỏ lập luận đó, cho rằng các vụ bắt giữ nhằm vào những điều tra viên đang làm rõ các nhân vật thân cận với Tổng thống Zelensky. Sau đó, các điều tra viên này đã được trả tự do.

Thành tích nổi bật thời chiến

Làn sóng chỉ trích chính trị trái ngược với hồ sơ hoạt động quân sự của ông Maliuk trong thời chiến.

Ông được Quốc hội Ukraine bổ nhiệm làm Giám đốc SBU ngày 7/2/2023, sau khi giữ cương vị quyền Giám đốc từ tháng 7/2022. Trước đó, Tổng thống Zelensky đã cách chức người tiền nhiệm Ivan Bakanov, với lý do tình trạng phản bội lan rộng trong cơ quan này sau khi xung đột với Nga leo thang.

Trong thời gian ông Maliuk đứng đầu, SBU đã tiến hành nhiều chiến dịch gây tiếng vang sâu trong lãnh thổ Nga và tại các vùng lãnh thổ ở miền đông Ukraine.

Ngày 1/6/2025, SBU triển khai Chiến dịch Spiderweb (Mạng nhện), sử dụng thiết bị bay không người lái được giấu trong xe tải để tấn công các căn cứ không quân của Nga, cách biên giới Ukraine hàng nghìn km.

Ngày 15/12, SBU thông báo các tàu không người lái Sea Baby của cơ quan này đã tấn công một tàu ngầm lớp Varshavyanka của Nga tại cảng Novorossiysk – được coi là cuộc tấn công bằng UAV dưới nước đầu tiên được công khai thừa nhận.

Dưới thời ông Maliuk, SBU cũng tổ chức nhiều vụ tấn công nhằm vào cầu Crimea, tuyến hậu cần chiến lược quan trọng của Nga.

Ukrainian Pravda cho biết ông Maliuk ban đầu phản đối quyết định miễn nhiệm, cảnh báo rằng một số chiến dịch quy mô lớn, tương tự Spiderweb, đang ở giai đoạn cuối và việc dừng lại sẽ là hành động mạo hiểm.

Tướng lĩnh quân đội lên tiếng

Khi áp lực xoay quanh tương lai của ông Maliuk gia tăng, một số chỉ huy quân sự cấp cao của Ukraine đã công khai cảnh báo rằng việc cách chức ông trong lúc giao tranh ác liệt có thể làm suy yếu một trong những cơ quan an ninh hiệu quả nhất của Ukraine.

Tư lệnh Lực lượng Hệ thống Không người lái Robert “Madyar” Brovdi và Tư lệnh Lực lượng Liên hợp Mykhailo Drapatyi kêu gọi thận trọng, nhấn mạnh vai trò của SBU trên chiến trường.

“Dù ông Maliuk có thể phát huy hiệu quả ở bất kỳ cấu trúc an ninh nào trong thời gian tới, việc thay Giám đốc SBU vào thời điểm này vẫn là một rủi ro”, một chỉ huy nhận định.

Sự can thiệp công khai này được xem là bất thường, phản ánh mức độ nghiêm trọng của quyết định, trong bối cảnh các tướng lĩnh thường tránh bình luận chính trị.

Diễn biến tiếp theo

Việc ông Maliuk từ chức hiện chuyển sang giai đoạn chính trị. Quốc hội Ukraine, nơi đảng của Tổng thống Zelensky chiếm đa số, sẽ phải bỏ phiếu thông qua quyết định này.

Ngày 5/1, Tổng thống Zelensky đã ký sắc lệnh bổ nhiệm hai Phó Giám đốc SBU, trong đó có ông Oleksandr Poklad giữ chức Phó Giám đốc thứ nhất, song vẫn để ngỏ khả năng lựa chọn người đứng đầu mới.

Truyền thông Ukraine cho biết ông Yevhenii Khmara, chỉ huy đơn vị đặc nhiệm Alpha của SBU, là ứng viên hàng đầu.

Ông Yevhenii Khmara, chỉ huy đơn vị đặc nhiệm Alpha của SBU, đang là ứng cử viên hàng đầu cho vị trí lãnh đạo cơ quan này. Ảnh: SBU

Ông Khmara là sĩ quan đặc nhiệm kỳ cựu, phục vụ trong đơn vị Alpha từ năm 2011 và được bổ nhiệm làm chỉ huy năm 2023. Đơn vị này được đánh giá là một trong những lực lượng hiệu quả nhất của Ukraine, ghi nhận nhiều chiến công lớn nhờ sự hỗ trợ của UAV.

Ngay sau khi thông báo việc ông Maliuk từ chức, Tổng thống Zelensky đã ký sắc lệnh bổ nhiệm ông Khmara làm quyền Giám đốc Cơ quan An ninh Ukraine.

Việc ông Maliuk rời vị trí diễn ra không lâu sau khi Tổng thống Zelensky bổ nhiệm Giám đốc Tình báo Quân sự Kyrylo Budanov làm người đứng đầu Văn phòng Tổng thống, khiến ông Maliuk trở thành nhân vật an ninh cấp cao thứ hai rời ghế trong thời gian ngắn.