Đô thị ngầm chống khủng hoảng khí hậu

Nguyễn Thị Mẫn21:59 11/12/2019

Các đô thị ngầm từ lâu đã là nguồn cảm hứng hấp dẫn cho các bộ phim giả tưởng, còn giờ đây có thể sẽ trở thành một ý tưởng nghiêm túc.

Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn nhất của đô thị ngầm đó là thuyết phục người dân chui xuống dưới đất để sống. Các đô thị ngầm trong tương lai sẽ như thế nào?

Bài học ở Thủ đô Helsinki

Trở lại năm 1800 trước Công nguyên (TCN), người dân sống ở vùng Cappadocia (ngày nay thuộc về Thổ Nhĩ Kỳ) cho rằng môi trường của họ đang trở nên thù địch do thời tiết cực đoan và mối họa chiến tranh liên tục, thế là họ bắt tay đào hẳn một thành phố ngầm.

Derinkuyu, phố ngầm lâu đời nhất thế giới vẫn còn tồn tại đến tận ngày nay, đây là nơi sống của 2 vạn người, nó có đầy đủ trường học, nhà ở, khu mua sắm và nơi cầu nguyện. Cả thành phố ngầm được bảo vệ bởi những khung cửa đá lớn cho phép mỗi sàn nhà được đóng cửa riêng biệt.

Năm 2010, thủ đô Helsinki (Phần Lan) cũng bắt chước xu hướng ngầm hóa đô thị. Hội đồng thành phố Helsinki phê chuẩn Kế hoạch tổng thể ngầm năm 2019 với diện tích thực thi bao phủ khoảng 214km2 có kết hợp bảo tồn năng lượng, các khu trú ẩn cho những mùa đông dài và lạnh lẽo cùng cả một hầm trú ẩn khổng lồ nếu bị xâm lược.

Chính quyền Helsinki đề xuất Kế hoạch tổng thể ngầm, chính thức xây dựng đô thị ngầm cho thủ đô Helsinki.

Mục đích chính để xây dựng các đô thị ngầm là chúng cung cấp một sự lựa chọn thay thế cho các khối tháp nhà chọc trời và dân số đang bùng nổ.

Ông Asmo Jaaksi, một đối tác kiến trúc JKMM ở Helsinki và đồng thời là kiến trúc sư trưởng của Bảo tàng Amos Rex thuộc đô thị ngầm mới, cho hay rằng các khu nhà ngầm sẽ là một trong những nơi an toàn nhất phòng khi biến đổi khí hậu đang leo thang.

Từ lâu thủ đô Helsinki đã đi tiên phong trong cuộc sống lòng đất, đáng lưu ý là nhà thờ Temppeliaukio (năm 1969) được thiết kế bởi 2 kiến trúc sư Timo và Tuomo Suomalainen nằm chìm trong lòng quận Toolo của Helsinki; hay năm 1993 là ra đời Itakeskus Swimming Hall, nó là một trung tâm giải trí khá lớn có thể phục vụ cho 1.000 khách/ngày, và nó được cải tạo để thành khu khẩn cấp cho 3.800 người sinh sống.

Kiến trúc sư Asmo Jaaksi giải thích: “Helsinki ngày càng đông đúc, trong khi mùa đông thường dài và trời tối như mực. Đô thị ngầm giúp người dân sống thoải mái trong thời tiết khắc nghiệt”. Ông Ilkka Vahaaho, người đứng đầu bộ phận địa kỹ thuật của thủ đô Helsinki, phát biểu: “Người Phần Lan cần không gian mở ở trung tâm thành phố, vì thế khi sống trong lòng đất thì trên bề mặt sẽ rộng rãi hơn”.

Theo quan điểm này thì kế hoạch của Helsinki có thể là dự án tiên phong trong sinh sống ngầm. Với 60% dân số thế giới dự kiến sẽ sống ở thành phố vào thời điểm năm 2050, đồng nghĩa nhu cầu nhà ở phải đáp ứng cho khoảng 2,5 tỷ người, kẹt nỗi là đất đô thị ngày càng chật chội.

Mặt khác, do hạn chế về không gian nên mới phát sinh khuynh hướng xây nhà cao tầng, và nó đang gây ngột ngạt cho các siêu đô thị như Paris, Mexico City và Singapore.

Năm 2017, Paris phát động cuộc thi Reinvent Paris 2, kêu gọi các nhà thiết kế đưa ra ý tưởng về việc sử dụng các lô đất bỏ hoang hoặc chưa sử dụng trong nội thành Paris, và kết quả hầu hết đều liên quan đến xây dựng ngầm.

Tầng hầm các tòa nhà lịch sử, các tuyến hầm ngầm bên cạnh sông Seine, các bể chứa, bãi đậu xe cũ và cả các lò mổ cũ… được cải tạo lại thành nhà hàng, cửa hàng và cả một trang trại nuôi côn trùng ăn được. Các kiến trúc sư ở Mexico City còn đề xuất xây dựng một kim tự tháp ngầm sâu 300m mang tên là Earthscraper, tuy nhiên với số tiền đầu tư tới 800 triệu USD nên dự án bị hoãn lại.

Và tham vọng ngầm hóa ở Singapore

Ở Singapore, chính quyền đảo quốc đã chi hơn 188 triệu USD trong nghiên cứu và kỹ thuật để xây dựng ngầm, đồng thời sửa luật sở hữu tài sản để bây giờ thì tất cả các tầng hầm đều tự động trở thành sở hữu nhà nước. Theo Bộ Thống kê Singapore thì dân số đảo quốc đã chạm mốc 5,53 triệu người sống chen chúc trên một diện tích 719km2, đạt tỷ lệ đông dân cư thứ 3 trên trái đất.

Singapore đã xây dựng hàng loạt các cao ốc chung cư từ 70 tầng trở lên, cũng như lấn biển để tăng diện tích lãnh thổ. Trong vòng 15 năm tới, dân số nơi đây sẽ thêm 1,5 triệu người, đất đã ít lại càng chật chội thêm. Hiện Singapore đang triển khai ý tưởng về Công viên khoa học ngầm nằm sâu 80m dưới lòng đất, nơi làm việc của 4.500 nhà khoa học và nhà nghiên cứu, đi kèm với các dự án phát triển ngầm như khu vực bán lẻ, hạ tầng cây xanh, xa lộ, đường sắt, và hệ thống điều hòa không khí.

Thiết kế hình trụ của Công viên khoa học ngầm sẽ giúp nó đứng vững trong các trận động đất. Marcos Martínez Euklidiadas từ khoa kỹ thuật của Đại học Carlos III (thủ đô Madrid, Tây Ban Nha) nhấn mạnh điều tiên quyết là các đô thị ngầm ngoài việc tránh các điều kiện thời tiết cực đoan thì cần phải đảm bảo yếu tố lấy sáng tự nhiên.

Vài năm gần đây Singapore đã di chuyển những thứ thiết yếu xuống lòng đất, bao gồm cả một hang động dùng làm nơi trữ đạn dược nằm ngay bên dưới đảo Jurong của Singapore, nơi đây cũng có một kho dầu ngầm khổng lồ.

Được xây dựng bởi Tập đoàn xây dựng và kỹ thuật Hyundai, cấu trúc ngầm dưới lòng đất ở đảo Jurong gồm có 5 cái hang khổng lồ và sâu tới 100m cùng một mạng lưới đường hầm ngầm dài 8km nhằm tích trữ hydrocarbon. Hồi tháng 3-2019, Singapore đã hé lộ giai đoạn 1 của Kế hoạch tổng thể ngầm đang triển khai ở 3 quận là Vịnh Marina, quận đổi mới Jurong và quận kỹ thuật số Punggol.

Phát biểu với giới truyền thông khi khởi động dự án ngầm hóa, Giám đốc Hwang Yu-Ning đã tiết lộ rằng hệ thống bơm nước lạnh kiểu mới sẽ giúp làm mát mặt tiền các tòa nhà quanh vịnh Marina, giảm nhu cầu xài năng lượng xuống 40%, giúp các tòa nhà giảm lượng xả thải carbon dioxide tới 34.500 tấn/năm (tương đương 1 vạn xe chạy trên đường).

Ở London có một khu trú tránh không kích nằm bên dưới công viên Clapham Common, nơi này được cải tạo để trở thành trang trại ngầm đầu tiên trên thế giới. Và có thể kể đến phòng thí nghiệm Lowline ở New York, nơi trồng cây cối dưới đất bằng cách dùng các tấm năng lượng mặt trời để đưa ánh sáng thiên nhiên xuống các đường hầm.

Với việc trồng hơn 100 giống cây, Lowline đang phấn đấu trở thành không gian xanh ngầm đầu tiên trên thế giới vào năm 2021.

Văn Chương (tổng hợp)

Theo antg.cand.com.vn

Sóng nhiệt có nguy cơ ảnh hưởng nguồn lương thực toàn cầu

Trong một nghiên cứu mới được công bố ngày 9-12 trên tạp chí Biến đổi khí hậu tự nhiên, các nhà khoa học cho thấy các dòng tia đang làm tăng khả năng xảy ra sóng nhiệt trên các khu vực sản xuất thực phẩm chính ở Bắc Mỹ, Tây Âu và châu Á.

Hình ảnh các dòng tia đang luân chuyển ở Bắc Cực. Ảnh; NASA.

Nghiên cứu của họ phát hiện ra rằng các sóng nhiệt đồng thời này làm giảm đáng kể sản lượng cây trồng trên các khu vực đó, tạo ra nguy cơ mất mùa và các hậu quả xã hội sâu rộng khác, bao gồm cả bất ổn xã hội.

Tác giả chính là Tiến sĩ Kai Kornhuber, Khoa Vật lý Đại học Oxford và Viện Trái đất của Đại học Colombia, cho biết: "Sóng nhiệt xảy ra đồng thời sẽ trở nên nghiêm trọng hơn trong những thập kỷ tới nếu khí nhà kính không được giảm nhẹ. Trong một thế giới kết nối, điều này có thể dẫn đến giá thực phẩm tăng và tác động đến nguồn thức ăn ngay cả ở những vùng xa xôi không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi sóng nhiệt".

"Chúng tôi đã tìm thấy sự gia tăng gấp 20 lần nguy cơ sóng nhiệt đồng thời ở các vùng sản xuất cây trồng chính khi tìm hiểu các mô hình gió quy mô toàn cầu. Cho đến bây giờ đây là một lỗ hổng chưa được khám phá trong hệ thống thực phẩm. Chúng tôi đã phát hiện ra rằng, điều này có thể gây ra sự hỗn loạn trên toàn cầu, là tiếng chuông cảnh báo ở nhiều vùng cùng một lúc, và tác động của nó không thể đoán định được."

Tây Bắc Mỹ, Tây Âu và khu vực Biển Caspi đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi kiểu khí quyển này vì nhiệt và hạn hán xảy ra cùng một lúc làm giảm năng suất sản xuất cây trồng.

Đồng tác giả, Tiến sĩ Dim Coumou, Viện nghiên cứu môi trường, Đại học Vrije Amsterdam cho biết: "Thông thường thu hoạch thấp ở một khu vực dự kiến sẽ được cân bằng khi thu hoạch tốt ở những nơi khác, nhưng những đợt sóng này có thể làm giảm thu hoạch ở nhiều vùng quan trọng, tạo ra rủi ro cho sản xuất thực phẩm toàn cầu."

Còn theo một đồng tác giả khác, Tiến sĩ Elisabeth Vogel, Đại học Melbourne: "Trong những năm có hai hoặc nhiều tuần hè xảy ra sóng khuếch đại, sản lượng cây ngũ cốc đã giảm hơn 10% ở từng vùng và giảm 4% khi tính trung bình trên tất cả các vùng trồng trọt bị ảnh hưởng bởi mô hình này."

Đồng tác giả, Tiến sĩ Radley Horton, Đài quan sát trái đất Lamont-Doherty, Đại học Colombia nói: "Nếu các mô hình khí hậu không thể tái tạo các dạng sóng này, các nhà quản lý rủi ro có thể phải đối mặt với điểm mù khi đánh giá sóng nhiệt đồng thời và tác động của chúng có thể thay đổi trong điều kiện khí hậu ấm lên."

Các nhà khoa học kết luận rằng, sự hiểu biết thấu đáo về những gì thúc đẩy các dòng tia có thể cải thiện dự đoán theo mùa sản xuất nông nghiệp ở quy mô toàn cầu và thông báo đánh giá rủi ro về thất bại thu hoạch trên nhiều vùng sản xuất lương thực.

HẢI PHONG

Theo nhandan.com.vn/Scitechdaily

Biến đổi khí hậu khiến kích thước chim nhỏ dần điNghiên cứu cho thấy kích thước của chim nhỏ dần đi do khí hậu ngày càng ấm lên. Mới đây, Reuters dẫn một nghiên cứu gần 40 năm trên hàng chục ngàn con chim chết vì bay trúng các tòa nhà cao tầng ở Chicago (Mỹ) đã nhận thấy kích thước của chúng nhỏ dần theo thời gian vì biến đổi khí hậu....