Đã đến lúc xử phạt nghiêm khắc nghệ sĩ lệch chuẩn

Khi sở hữu hàng trăm nghìn người theo dõi, trang cá nhân của nghệ sĩ thực chất là kênh truyền thông đại chúng.

Mọi phát ngôn thiếu kiểm soát không thể được xem là quyền biểu đạt tâm lý riêng tư đơn thuần. Để tránh tình trạng thả nổi, chuyên gia cho rằng đã đến lúc đặt thêm những hàng rào cảnh báo, hình thức xử phạt nghiêm khắc.

Hậu quả từ tranh cãi bốc đồng

Sau những ngày ầm ĩ, chuyện ca sĩ Lệ Quyên đôi co với người dùng mạng xã hội bằng từ ngữ thô tục không dừng lại ở vấn đề văn hóa ứng xử thông thường. Dưới ánh hào quang của sự nổi tiếng, ranh giới giữa biểu đạt cảm xúc cá nhân và ứng xử kém văn minh trên không gian mạng càng trở nên mong manh.

Những cuộc cãi vã qua lại khắp các nền tảng mạng xã hội của Lệ Quyên vượt qua giới hạn một phút bốc đồng vì bị công kích.

Trong kỷ nguyên số, khái niệm đời tư đối với một người có sức ảnh hưởng (KOLs/nghệ sĩ) là lằn ranh mờ, thậm chí đã bị xóa bỏ. PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long – Phó chủ nhiệm bộ môn Truyền thông chuyên nghiệp (Đại học RMIT Việt Nam) nhìn nhận vụ việc dưới góc độ quản trị thương hiệu. Khi nghệ sĩ sở hữu hàng trăm nghìn người theo dõi, trang cá nhân của họ thực chất là một kênh truyền thông đại chúng. Do đó, mọi phát ngôn thiếu kiểm soát không thể được xem là quyền biểu đạt tâm lý riêng tư đơn thuần.

Những cuộc cãi vã qua lại khắp các nền tảng mạng xã hội của Lệ Quyên vượt qua giới hạn một phút bốc đồng vì bị công kích.

Nghệ sĩ chính là thương hiệu sống. Khán giả không chỉ tiêu thụ sản phẩm âm nhạc mà họ tiêu thụ cả nhân sinh quan và hành vi của người nghệ sĩ đó. Việc đôi co thô tục không chỉ làm ô nhiễm môi trường mạng mà còn là sự tự hủy hoại giá trị nhân hiệu. Khi nghệ sĩ hành xử thiếu chuẩn mực, họ gửi đi thông điệp sai lệch rằng sự nổi tiếng cho phép họ đứng trên các quy tắc ứng xử văn minh tối thiểu của cộng đồng.

Cãi vã trên mạng xã hội thực chất là cuộc đôi co không bên nào thắng. Những từ ngữ kém văn minh suy đến cùng chỉ để thỏa mãn cơn giận. Còn sau đó, nghệ sĩ là người thiệt đơn, thiệt kép.

Hệ quả đầu tiên là rủi ro về mặt kinh tế. Trong bối cảnh các nhãn hàng chú trọng vào chỉ số an toàn thương hiệu, nghệ sĩ có tài nhưng phát ngôn lệch chuẩn có khả năng bị liệt vào danh sách đen vì rủi ro truyền thông quá cao. Thực tế đã có nhiều trường hợp nghệ sĩ bị cắt hợp đồng quảng cáo hay gỡ bỏ hình ảnh đại diện ngay sau những lùm xùm phát ngôn.

Nhiều nghệ sĩ “trả giá” vì vạ miệng trên mạng xã hội.

Nhìn rộng hơn, đó là sự quay lưng, nghi ngại từ công chúng và gây ảnh hưởng xấu đến môi trường nghệ thuật. Việc những nghệ sĩ tên tuổi hành xử thiếu đẳng cấp tạo ra hiệu ứng tâm lý tiêu cực cho thế hệ kế cận. Các bạn trẻ có năng khiếu và tư duy văn minh sẽ cảm thấy lo ngại, thậm chí chùn bước khi muốn tham gia vào một ngành công nghiệp vốn đã bị dán nhãn là quá nhiều drama. Điều này tạo áp lực cực lớn cho các cơ sở đào tạo trong việc định hướng đạo đức nghề nghiệp và làm nản lòng những tài năng thực thụ – những người mong muốn một môi trường sáng tạo chuyên nghiệp hơn là một chiến trường đầy thị phi.

Cần nhiều hơn một bản cam kết

Không hào quang nào được trùm lên những nguyên tắc ứng xử văn minh tối thiểu. Sau khi Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TPHCM gửi công văn đề nghị định hướng, chấn chỉnh hoạt động âm nhạc có biểu hiện lệch chuẩn văn hóa vào tháng 10/2025, dư luận bày tỏ sự đồng tình, ủng hộ, cho rằng đây là bước đi cần thiết để hướng đến một môi trường văn hóa lành mạnh và chuẩn mực hơn.

Việc cân nhắc không mời các nghệ sĩ lệch chuẩn tham gia các sự kiện trọng đại của thành phố là hình thức chế tài đánh trực tiếp vào uy tín và quyền lợi kinh tế – biện pháp răn đe đủ mạnh để nghệ sĩ phải tự nhìn nhận lại trách nhiệm xã hội của mình.

Sở Văn hóa – Thể thao TPHCM đã tiếp nhận thông tin liên quan đến những ồn ào của Lệ Quyên.

Trước đó, năm 2021, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) ban hành bộ quy tắc ứng xử dành cho nghệ sĩ. Bộ quy tắc đưa ra mục tiêu xây dựng chuẩn mực hành vi ứng xử cho những người hoạt động nghệ thuật để “nhân cái đẹp, dẹp cái xấu”. Nội dung quy tắc nêu: Với công chúng, nghệ sĩ phải tôn trọng, lắng nghe, tiếp thu ý kiến đóng góp, ứng xử chân thành, đúng mực, thân thiện và xây dựng hình ảnh đẹp của người hoạt động nghệ thuật.

Đây có thể coi là bản cam kết của giới nghệ sĩ trước cuộc sống cũng như công chúng. Tuy nhiên, bộ quy tắc gần như chỉ kêu gọi tính tự giác, chưa đủ tính răn đe.

Để tránh tình trạng thả nổi, chuyên gia cho rằng đã đến lúc đặt thêm những hàng rào cảnh báo, hình thức xử phạt nghiêm khắc.

“Chúng ta cần những mức răn đe quyết liệt hơn, có thể là hạn chế sự hiện diện trong các chương trình giải trí, văn hoá, hay hạn chế trên các nền tảng truyền thông chính thống đối với các vi phạm mang tính hệ thống. Việc này không phải là triệt buộc con đường sự nghiệp, mà là để thanh lọc và nâng tầm giá trị cho những nghệ sĩ chân chính. Môi trường nghệ thuật chuẩn mực là lời khẳng định cho đẳng cấp của nghệ sĩ Việt, giúp họ nhận được sự tôn trọng thực sự từ công chúng trong nước và quốc tế”, chuyên gia nêu quan điểm.

Nhìn ra quốc tế, Cơ quan Nội dung sáng tạo Hàn Quốc có bộ quy tắc đạo đức nghiêm ngặt dành cho nghệ sĩ. Họ không chỉ xử phạt mà còn có các chương trình đào tạo về tâm lý và ứng xử để nghệ sĩ hiểu rằng đạo đức là một phần cốt lõi của nghề nghiệp. Tại Vương quốc Anh, các tổ chức chuyên ngành đều có tiêu chuẩn chuyên môn khắt khe về hành vi công cộng, chống quấy rối và bạo lực ngôn từ nhằm duy trì sự trong sạch cho ngành công nghiệp sáng tạo quốc gia.

Không ai được đứng ngoài chuẩn mực

Câu chuyện của Lệ Quyên không đơn giản kết thúc bằng “ai đúng – ai sai” mà là trách nhiệm của tất cả những người tham gia không gian mạng, cả nữ ca sĩ và những người đấu khẩu với Lệ Quyên. Luật sư Trần Minh Hùng (Đoàn Luật sư TPHCM) khẳng định vụ việc là bài học quen thuộc nhưng chưa bao giờ cũ. Mạng xã hội là nơi thể hiện cảm xúc, nhưng cũng là không gian của trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm xã hội.

Dưới góc độ pháp lý, với vai trò là người dùng mạng xã hội nói chung, rất nhiều các bình luận (từ cả hai phía) có dấu hiệu vi phạm Luật An ninh mạng 2025 với hành vi “xúc phạm danh dự, uy tín, nhân phẩm của người khác”.

Điểm a khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020 (được sửa đổi bởi Nghị định 14/2022) quy định phạt tiền 10-20 triệu đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để thực hiện hành vi: “Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân”.

Không chỉ có chế tài, pháp luật còn đặt ra những chuẩn mực ứng xử thông qua Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội ban hành kèm theo Quyết định 874/QĐ-BTTTT.

Theo đó, khoản 4 Điều 3 Quyết định 874/QĐ-BTTTT quy định nguyên tắc về trách nhiệm; yêu cầu mỗi cá nhân phải chịu trách nhiệm về hành vi, cách ứng xử của mình trên mạng xã hội và có trách nhiệm phối hợp với cơ quan chức năng trong việc xử lý các nội dung vi phạm pháp luật.

Đồng thời, khoản 5 Điều 5 Bộ Quy tắc này nhấn mạnh yêu cầu người sử dụng mạng xã hội phải có hành vi, lời nói phù hợp với các giá trị đạo đức, văn hóa và truyền thống của dân tộc Việt Nam; không được sử dụng ngôn từ gây thù hận, kích động bạo lực hoặc có nội dung mang tính phân biệt vùng miền, giới tính, tôn giáo.

“Những chuẩn mực ấy không dành riêng cho ai, mà áp dụng cho tất cả, từ người dùng bình thường đến người nổi tiếng. Mọi cá nhân khi tham gia mạng xã hội đều có nghĩa vụ giữ gìn ngôn từ, thái độ và chịu trách nhiệm về phát ngôn của mình”, luật sư Trần Minh Hùng nói.

NSƯT Đức Hải từng mất chức Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Sài Gòn vì đăng bài viết công kích cá nhân, sử dụng từ ngữ tục tĩu.

Nghệ sĩ còn chịu sự điều chỉnh của Bộ Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật ban hành kèm theo Quyết định 3196/QĐ-BVHTTDL.

Nghệ sĩ không chỉ là công dân bình thường mà còn là người của công chúng, có trách nhiệm nêu gương trong lời nói và hành vi, đặc biệt trên không gian mạng, nơi thông tin lan truyền nhanh và tác động xã hội rộng.

Ở chiều ngược lại, cộng đồng mạng cũng không thể đứng ngoài câu chuyện trách nhiệm. Việc nhiều tài khoản tham gia công kích nữ ca sĩ cho thấy văn hóa tranh luận trên mạng đang bị bào mòn. Tự do ngôn luận không đồng nghĩa với quyền xúc phạm người khác, và không ai, dù ẩn danh hay nổi tiếng được phép đứng ngoài khuôn khổ pháp luật.