Cụ Rùa Hồ Gươm “quê” ở Thanh Hóa?

Thời Lý, sử sách đã nhiều lần nhắc tới sự xuất hiện của rùa khổng lồ ở Thăng Long. Riêng cuốn Việt sử lược đã hơn 20 lần nhắc tới rùa. Sớm nhất là chuyện người dân vùng Gia Lâm dâng con rùa lớn có 6 mắt 3 chân lên vua Lý.

Sau đó, các triều vua Lý đều được dâng rùa khổng lồ, có cả rùa mang hình Hà đồ lạc thư trên lưng, có chữ Thiên Đế trên ngực. Những con rùa khổng lồ, kỳ quái, có những thứ chữ “nịnh” vua được dâng lên rất nhiều, mang hơi hướng truyền thuyết hơn là thực tế. Nhưng dù là truyền thuyết, thì nó cũng phản ánh rằng, từng có rùa vào thời Lý ở Thăng Long.

Con rua băt đươc ơ hô Quynh Lâm (TP. Hoa Binh) hiên trưng bay ơ bao tang tinh. Theo chu thich cua bao tang thi đây la con ba ba 300 tuôi!

Ngoai viêc tranh cai cu rua la rua, giai, hay ba ba không lô, thi viêc tranh cai cu rua Hô Gươm đên tư đâu cung chưa nga ngu va các giả thuyết mà các nhà nghiên cứu đưa ra cũng chưa thưc sư thoa đang. Trong thơi điêm nay, viêc tim cach cưu chưa cu rua la quan trong nhât, song viêc tim hiêu thâu đao vê lai lịch cu rua cung la viêc quan trong, đê co phương hương tim kiêm, nhân giông, bao tôn cho sau nay.

Trong tâm thưc ngươi Viêt, cu rua la linh vât, la thanh thân, song xet vê goc đô khoa hoc, thi cu rua cung la sinh vât, không thê đưng ngoai quy luât sinh tư. PGS. Ha Đinh Đưc tin răng, cu rua Hô Gươm đa co tuôi nhiêu trăm năm, song cung co y kiên bac bo điêu đo, răng tuôi tho cua rua mai mêm nươc ngot chi 150 năm. Du cu đã 700 tuôi, hay mơi hơn 100 tuôi, thi co ve như cu rua Hô Gươm đang ơ đoan cuôi cua cuôc đơi rôi. Chung ta se phai châp nhân quy luât thưc tê, răng môt ngay nao đo, cu rua thân yêu cua chung ta se tư Hô Gươm lên… lông kinh.

Theo PGS. Ha Đinh Đưc thi rua Hô Gươm co xuât xư tư Thanh Hoa

Điêu quan trong không kem gi viêc cưu chưa cu rua, đo la nhanh chong tim ra đông hương cua cu. Đê tim đươc hâu thê, nhằm bảo tồn loài rùa đặc biệt ở Hô Gươm, nhât thiêt chung ta phai xac đinh đươc nơi tưng co nhiêu giông rua nay. Xac xuât tim đươc rât it, nhưng không phai không co hy vong. Trong khi các nhà khoa học trong nước chỉ giỏi tranh cãi loanh quanh trên diễn đàn, trong các cuộc hội họp, thì các nhà khoa học phương Tây rất tích cực đi thực địa.

Rua Hô Gươm trong đên Ngoc Sơn

Những ngày lang thang ở các đầm, hồ ven sông Hồng, tôi nghe người dân kể nhiều về mấy ông Tây tóc vàng, mũi lõ hàng ngày ngồi ven hồ nhai bánh mì, dán ống nhòm vào mắt tìm tăm hơi rùa. Như anh chàng Nguyễn Xuân Thuận, cán bộ của một tổ chức nghiên cứu rùa quốc tế, đã từng bỏ 3 năm trời ăn nằm bên đầm Minh Quân để tìm rùa. Sư kiên tri cua cac nha khoa hoc phương Tây suôt mây năm qua, đa mang lai hiêu qua vô cung lơn lao, đo la tim kiêm, bao tôn đươc môt cu rua năng ngot ta ơ hô Đông Mô, hiện là cá thể rùa nước ngọt khổng lồ thứ 4 của thế giới.

PGS. Ha Đinh Đưc, nha rua hoc hang đâu Viêt Nam cho răng, rua Hô Gươm cung loai vơi rua không lô co ơ vung Tho Xuân (Thanh Hoa). Theo suy đoan cua ông, co thê Lê Lơi đa đem rua tư Thanh Hoa ra tha ơ hô Luc Thuy. Lý do PGS. Đức tin như thế là vì, vào thời Lý Công Uẩn dời đô về Thăng Long, không thấy ai nói ở Lục Thủy, tức Hoàn Kiếm có rùa to. Rùa Hồ Gươm chỉ xuất hiện khi Lê Lợi lên ngôi.

Măt trong mai giai không lô ơ xa Minh Quân (Yên Bai)

Trong một số sách cổ cũng có nói về loài rùa khổng lồ ở vùng Lam Kinh (Thanh Hóa), lưng to bằng chiếc chiếu đôi, quần nhau đục cả đoạn sông. Rồi có chuyện mai con rùa người dân bắt được ở Lam Kinh to đến nỗi 3 người chui vào trú mưa không ướt, rồi con rùa khổng lồ kéo cùng lúc cả 2 con trâu mộng xuống sông. Truyền thuyết Lê Lợi chạy giặc ở Lam Kinh có một con ba ba khổng lồ đi sau xóa dấu vết, rồi được Lê Lợi phong thần, cũng thêm khẳng định sự tồn tại của loài này ở Thanh Hóa…

Những con rùa đá cõng bia trong đền chùa đình miếu ở Thanh Hóa cũng rất giống với rùa Hồ Gươm. Điều này khẳng định rằng, nghệ nhân xưa đã rất quen thuộc với loài rùa này, nên mới tạo tác giống như thế. PGS. Hà Đình Đức cũng đã mang mẫu sọ rùa Hồ Gươm vào Thanh Hóa so sánh rồi, mới dám đưa ra nhận định như vậy.

Đâu giai ơ đâm Minh Quân

Ngoài ra, PGS. Hà Đình Đức cũng cho rằng, nếu rùa Hồ Gươm có gốc gác ở Hà Nội, thì những hồ khác, đặc biệt là Hồ Tây cũng phải có rùa chứ? Tại sao chỉ Hồ Gươm, không phải hồ lớn lắm mới có? Bản chất của các Hồ ở Hà Nội là do sông Hồng tạo thành, do quá trình bồi lấp, con người tác động, mới tạo thành những hồ nước khác nhau.

Phải công nhận, những phân tích, những cơ sở khoa học gồm cả thực tế lẫn truyền thuyết của PGS. Hà Đình Đức về nguồn gốc của rùa Hồ Gươm từ Thanh Hóa khá thuyết phục. Quan điểm của ông, rùa Hồ Gươm là loài mới, không liên quan đến loài rùa mà nơi khác gọi là con giải hoặc ba ba khổng lồ (ví như con rùa ở Đồng Mô).

Bô côt rua lưu giư 40 năm trong chua Hưng Ky

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình với ý kiến của ông Đức. Nhà nghiên cứu Bùi Thiết cho rằng, từ thời Lý, sử sách đã nhiều lần nhắc tới sự xuất hiện của rùa khổng lồ ở Thăng Long. Riêng cuốn Việt sử lược đã hơn 20 lần nhắc tới rùa. Sớm nhất là chuyện người dân vùng Gia Lâm dâng con rùa lớn có 6 mắt 3 chân lên vua Lý. Sau đó, các triều vua Lý đều được dâng rùa khổng lồ, có cả rùa mang hình Hà đồ lạc thư trên lưng, có chữ Thiên Đế trên ngực. Những con rùa khổng lồ, kỳ quái, có những thứ chữ “nịnh” vua được dâng lên rất nhiều, mang hơi hướng truyền thuyết hơn là thực tế. Nhưng dù là truyền thuyết, thì nó cũng phản ánh rằng, từng có rùa vào thời Lý ở Thăng Long.

Thậm chí, nhiều cổ sử còn nói rõ thời Lý vùng Thăng Long có nhiều ao đầm, các cụ rùa khổng lồ bò lổm ngổm. Rồi chuyện năm 1080, vua Lý cho đúc chuông Giác Thế, nhưng không treo được lên chùa Diên Hựu (Một Cột) vì nặng quá, tơi 7,3 tấn, đành phải để ở ruộng trũng sau chùa. Vùng ruộng có nhiều rùa khổng lồ sống, nên người dân gọi là Quy Điền Chung (chuông ruộng rùa).

Nhiều người cũng đặt giả thiết rằng, rùa khổng lồ cõng bia đá đã xuất hiện ở Thăng Long từ rất sớm, do đó, loài linh vật này cũng phải có mặt ở Thăng Long từ rất lâu rồi. Vậy rùa Hồ Gươm đến từ Thanh Hóa, hay rùa Thanh Hóa có nguồn gốc từ Thăng Long, hay rùa ở khắp nơi được đưa về Thăng Long, cũng như con người ở tứ xứ tụ về thủ đô từ hàng ngàn năm nay? Ta không thể trở về 500 năm, hay 1.000 năm trước để giải đáp chính xác được câu hỏi này. Chỉ có thể đưa ra bàn luận để thêm phần hiểu biết, thêm phần yêu quý cụ rùa Hồ Gươm mà thôi.

Còn nữa…

VGT(Theo VTC)