Cù Lao Chàm và những ‘dấu ấn xanh’
Tại buổi lễ kỷ niệm 15 năm Cù Lao Chàm – Hội An được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới, những câu chuyện về việc phát triển cù lao này theo hướng xanh, bền vững đã được kể.
Những câu chuyện này được “dệt” nên bởi chính người dân Cù Lao Chàm, dưới sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế và chính quyền địa phương suốt 15 năm qua trong nỗ lực biến nơi đây thành một “cù lao xanh”.
Người dân trên Cù Lao Chàm cam kết không có rác thải từ trên bờ xuống dưới biển. Trong ảnh là một góc trên Cù Lao Chàm. Ảnh: Nhân Tâm
Không túi ni lông và tuần hoàn rác thải
Năm 2009, Cù Lao Chàm trở thành địa phương đầu tiên trên cả nước phát động chiến dịch “Nói không với túi ni lông”. Đến năm 2018, Cù Lao Chàm tiếp tục là địa phương đi đầu trong việc triển khai cam kết cộng đồng “Nói không với ống hút nhựa”.
Hàng loạt các chương trình truyền thông, giáo dục kết hợp với sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan và sự đồng thuận của người dân nhằm giảm thiểu rác thải nhựa đã được triển khai đều đặn trong suốt 15 năm qua.
Theo đại diện Ban Quản lý Khu Dự trữ Sinh quyển Thế giới Cù Lao Chàm – Hội An, việc triển khai thực hiện thành công các chương trình, chiến dịch không sử dụng túi ni lông, nhựa dùng một lần và tuần hoàn rác thải đã góp phần làm cho môi trường xanh, sạch, đẹp. Từ đó, tạo tiếng vang và lôi cuốn sự tò mò của các du khách đến tham quan, học tập, tạo nên một điểm nhấn đẩy mạnh hoạt động du lịch sinh thái ở Cù Lao Chàm.
Từ những bước đầu tiên của chiến dịch nói không túi ni lông còn có rất nhiều nỗ lực, sáng kiến cho những giải pháp xử lý, quản lý rác thải bền vững. Trong đó, mô hình tuần hoàn rác thải được biết đến trong thời gian gần đây là “Cơ sở phục hồi tài nguyên MRF”. Đây là nơi thu gom, xử lý tại chỗ rác thải hữu cơ, tạo các sản phẩm tái chế phục vụ đời sống nhân dân như phân bón, nước tẩy rửa… đã tạo nên một vòng tuần hoàn của rác, hướng đến bảo vệ môi trường, bảo vệ nguồn nước và tiêu dùng xanh.
Người dân cùng tham gia quản lý tài nguyên
Tiểu khu đồng quản lý bảo tồn biển Bãi Hương là đơn vị đầu tiên trên cả nước được UBND tỉnh Quảng Nam trao quyền quản lý và sử dụng mặt nước biển với khoảng 19,05km. Qua 13 năm hình thành, môi trường và nguồn lợi của tiểu khu ngày càng được giữ gìn, bảo vệ, cảnh quan sạch đẹp nhờ vào sự đồng thuận của người dân.
Khu vực bãi Hương trên Cù Lao Chàm nhìn từ trên cao. Ảnh: Nhân Tâm
Theo đó, thu nhập người dân được nâng cao đáng kể, đời sống được cải thiện. Hoạt động khai thác thuỷ sản trong phạm vi tiểu khu đã được kiểm soát chặt chẽ từ số lượng phương tiện cho đến công suất tàu thuyền, chủng loại ngư cụ, kích thước mắt lưới, đối tượng khai thác…
Video đang HOT
Từ thành công của tiểu khu Bãi Hương, mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại khu vực biển Rạn Bà Đậu, xã Tam Tiến, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam được ra đời. Việc nhân rộng mô hình này thể hiện tinh thần tự chủ của địa phương và cộng đồng, chia sẻ trách nhiệm và phối hợp cơ quan quản lý trong việc gắn với hệ thống bảo vệ nguồn lợi thủy sản quốc gia.
Cụ thể, người dân từ chỗ bắt rùa, thu trứng rùa để ăn thì đến nay tất cả đã chung tay, góp sức trong công cuộc bảo vệ, tái phục hồi loài bò sát cổ quý hiếm này. Tương tự, san hô từ chỗ bị khai thác để làm cảnh, làm vật liệu xây dựng thì đến nay được nâng niu, bảo vệ bởi chính người dân xã đảo trong sự hỗ trợ của khu bảo tồn, các nhà khoa học và chính quyền thành phố Hội An. Từ chỗ cua đá bị khai thác không kiểm soát, thì đến nay nguồn lợi này đã được quản lý, khai thác, bảo tồn một cách hiệu quả, văn minh với sự vào cuộc của nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân địa phương.
Chăm sóc rạn san hô dưới biển tại Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An. Ảnh: Quốc Tuấn
Được biết, ngoài việc phục hồi san hô cứng với hàng chục ngàn nhóm san hô, trong 5 năm qua, có 600 cấu trúc rạn san hô nhân tạo đã được thiết lập tại 5 khu vực, trong đó 4 khu vực bao xung quanh Rạn Mành và một khu vực tại Bãi Xếp. Mô hình này giúp tạo tính kết nối sinh thái giữa sinh cảnh tự nhiên là các rạn san hô và thảm rong biển với khu vực rạn nhân tạo, góp phần tạo thêm môi trường sống, các bãi đẻ và ương giống các loài sinh vật biển, thúc đẩy quá trình phục hồi nguồn lợi tự nhiên tại vùng.
Đặc biệt, 50 khối rạn được bố trí tại Bãi Xếp tạo thành phức hợp san hô – rong nhằm gia tăng khả năng tái tạo nguồn lợi. Đồng thời hỗ trợ cộng đồng phát triển dịch vụ du lịch sinh thái, giảm áp lực lên các hệ sinh thái tự nhiên trong khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm.
Những “ dấu ấn xanh” khác
Nghề đan võng ngô đồng được coi là một nghề thủ công đặc biệt, đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ, kiên trì của người đan, đồng thời tiêu biểu cho đời sống văn hóa đặc sắc của người dân Cù Lao Chàm. Cách đây hơn 300 năm về trước, các cư dân sinh sống tại đây đã biết dùng thân cây ngô đồng tước thành sợi mỏng, quay tròn rồi đan thành võng. Tạo ra những chiếc võng ngô đồng mềm mại, ấm vào mùa đông và mát về mùa hè. Trong thời gian gần đây, nghề đan võng ngô đồng đã thu hút nhiều khách đến trải nghiệm và mua sản phẩm.
Ngoài ra, trồng thêm được hơn 20 héc-ta rừng dừa nước tại khu vực hạ lưu sông Thu Bồn (vùng đệm của khu sinh quyển), xây dựng được lực lượng tình nguyện viên bảo vệ rùa biển tại Cù Lao Chàm, thiết lập và vận hành nhiều mô hình đong đầy (tái sử dụng – tái nạp đầy) và xây dựng và vận hành mô hình phục hồi tài nguyên rác thải… là những “dấu ấn xanh” khác của khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm trong nhiều năm qua.
Có thể nói, cộng đồng chính là người tư vấn cho Cù Lao Chàm trong việc liệt kê, định danh và xác định các giá trị tài nguyên thiên nhiên từ các loài động, thực vật trên rừng, dưới biển.
Các cá nhân và tập thể được vinh danh vì có đóng góp vào phát triển bền vững của Cù Lao Chàm tại buổi lễ kỷ niệm 15 năm Cù Lao Chàm – Hội An được UNESCO công nhận là dự trữ sinh quyển thế giới tối ngày 23-5. Ảnh: Nhân Tâm
Từ hiểu biết của mình về tài nguyên, người dân đã tham gia thảo luận, đề xuất phân vùng chức năng của khu bảo tồn biển tại Cù Lao Chàm và ba phân vùng chức năng của khu sinh quyển. Trong quá trình vận hành, cộng đồng chính là người làm bảo tồn hiệu quả nhất vì họ nhận thức được rằng tài nguyên chính là nguồn sống của họ.
Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm Hội An hướng đến phát triển bền vững
Khu Dự trữ Sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An là một minh chứng điển hình, rõ nét nhất về sự kết nối, hài hòa giữa thiên nhiên và con người, đúng như sứ mệnh và tên gọi Ủy ban Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB) của UNESCO công nhận...
Khu trung tâm xã đảo Tân Hiệp-Cù Lao Chàm.
Nhằm ghi nhận, tôn vinh những nỗ lực gìn giữ, bảo tồn đa dạng sinh học vừa phát huy giá trị tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên nhân văn của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An vừa phục vụ phát triển kinh tế bền vững và nâng cao thu nhập đời sống người dân, tối ngày 23/5, UBND TP. Hội An đã tổ chức Chương trình kỷ niệm 15 năm Cù Lao Chàm - Hội An được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới (26/5/2009 - 26/5/2024).
NHỮNG GIÁ TRỊ ĐẶC TRƯNG
Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An được Ủy ban điều phối quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển thế giới của UNESCO công nhận vào ngày 26/5/2009, tại đảo Jeju (Hàn Quốc) bởi những giá trị độc đáo, đặc trưng và duy nhất trong hệ thống 11 khu dự trữ sinh quyển thế giới tại Việt Nam hiện nay.
Các giá trị đặc trưng, nổi trội đó là: Khu Bảo tồn Biển Cù Lao Chàm được thiết lập năm 2006 thuộc Hệ thống các các khu bảo tồn cấp quốc gia; Phố cổ Hội An - Di sản văn hóa của UNESCO được công nhận năm 1999; Rừng ngập mặn với đặc trưng là Hệ sinh thái rừng dừa nước tại vùng cửa sông Thu Bồn; Rừng đặc dụng trên đảo Cù Lao Chàm; Hệ thống rừng phòng hộ ven biển; Các làng nghề truyền thống cùng với những giá trị nổi trội về văn hóa vật thể và phi vật thể gắn với mảnh đất và con người Hội An qua bao thời kỳ lịch sử.
Theo nhận định của UNESCO, Khu Dự trữ Sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An là một minh chứng điển hình, rõ nét nhất về sự kết nối, hài hòa giữa thiên nhiên và con người, đúng như sứ mệnh và tên gọi Ủy ban Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB) của UNESCO.
Năm 2024 là năm đánh dấu cột mốc 15 năm Cù Lao Chàm - Hội An được công nhận Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Có thể nói, danh hiệu Khu dự trữ Sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An là sự ghi nhận của cộng đồng thế giới về những nỗ lực vượt bậc của thành phố Hội An nói chung và người dân xã đảo Cù Lao Chàm nói riêng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên nhân văn, hướng tới sự phát triển bền vững.
Phát biểu tại lễ kỷ niệm 15 năm Cù Lao Chàm - Hội An được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, ông Nguyễn Thế Hùng, Phó Chủ tịch UBND TP. Hội An, Trưởng Ban quản lý Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm, khẳng định: "Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An ra đời năm 2009 đã đóng vai trò sứ mệnh bảo tồn và phát huy các giá trị tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên nhân văn trong mối liên kết giữa rừng và biển, giữa đảo với đất liền, giữa lục địa với đại dương, đặc biệt giữa con người với thiên nhiên".
Ông Hùng cho rằng danh hiệu Khu sinh quyển đã thôi thúc chính quyền và người dân Hội An nỗ lực hết mình để bảo vệ môi trường, bảo tồn tài nguyên sinh vật cả trên rừng, dưới biển và từng bước chuyển đổi sinh kế người dân xã đảo Cù Lao Chàm từ khai thác thủy sản bấp bênh sang dịch vụ du lịch sinh thái một cách bền vững, hiệu quả kinh tế cao...
KIÊN TRÌ PHƯƠNG CHÂM "NÓI KHÔNG VỚI RÁC THẢI NHỰA"
Bà Trần Thị Hồng Thúy, Phó trưởng ban Thường trực Ban quản lý Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm - Hội An, cho biết từ khi Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm ra đời vào năm 2006 và đặc biệt là được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới năm 2009, Cù Lao Chàm là địa phương đầu tiên trên cả nước phát động chiến dịch "Nói không với túi ni lông". Đến năm 2018, nơi đây tiếp tục là địa phương đi đầu trong việc triển khai cam kết cộng đồng "Nói không với ống hút nhựa".
Kể từ đó đến nay, các chương trình truyền thông, giáo dục kết hợp với sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan và sự đồng thuận của người dân nhằm giảm thiểu rác thải nhựa đã luôn được triển khai đều đặn trong suốt 15 năm qua.
Việc triển khai thực hiện thành công các chương trình, chiến dịch không sử dụng túi ni-lông, nhựa dùng một lần và tuần hoàn rác thải đã góp phần làm cho môi trường ngày càng xanh, sạch, đẹp, làm cho Khu dự trữ sinh quyển thế giới thu hút sự quan tâm của người dân trong nước và sự nhìn nhận thiện cảm của các tổ chức quốc tế, tạo nên sức hút du khách đến tham quan học tập, trở thành "điểm đến" phát triển du lịch sinh thái ở Cù Lao Chàm - Hội An.
Bà Thúy cũng cho biết từ thành công của phương châm "nói không với rác thải nhựa", Cù Lao Chàm tiếp tục triển khai mô hình phục hồi san hô cứng từ năm 2018, là mô hình rạn nhân tạo được thiết lập tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm.
Qua 5 năm triển khai, đã có 600 cấu trúc rạn nhân tạo đã được thiết lập tại 5 khu vực, trong đó 4 khu vực bao xung quanh Rạn Mành và 1 khu vực tại Bãi Xếp, với hàng chục ngàn tập đoàn san hô được phục hồi. Mô hình này giúp tạo tính kết nối sinh thái giữa sinh cảnh tự nhiên là các rạn san hô và thảm rong biển với khu vực rạn nhân tạo, góp phần tạo thêm môi trường sống, các bãi đẻ và ươm giống các loài sinh vật biển, thúc đẩy quá trình phục hồi nguồn lợi tự nhiên tại vùng rạn san hô Cù Lao Chàm.
Hiện có 50 khối rạn được bố trí tại Bãi Xếp tạo thành phức hợp san hô - rong biển nhằm gia tăng khả năng tái tạo nguồn lợi hải sản. Đồng thời hỗ trợ cộng đồng phát triển dịch vụ du lịch sinh thái, giảm áp lực lên các hệ sinh thái tự nhiên trong khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm...
TỪ XÃ NGHÈO VƯƠN LÊN DẪN ĐẦU CỦA TỈNH VỀ MỨC THU NHẬP
Theo bà Phạm Thị Mỹ Hương, Chủ tịch UBND xã Tân Hiệp (xã đảo Cù Lao Chàm), thành công rất lớn của danh hiệu Khu dự trữ sinh quyển thế giới chính là bảo vệ môi trường. Trước những năm 2000, tại xã đảo này, rác thải khắp nơi, nhưng đến nay, Cù Lao Chàm đã và đang rất nổi tiếng là một xã đảo xinh đẹp, trong sạch, gắn liền với chương trình nói không với túi nilon, ống hút nhựa, chai nước nhựa, các sản phẩm nhựa dùng một lần.
Không những thế, Cù Lao Chàm còn là một trong những khu vực đầu tiên trên cả nước thực hiện việc kiểm soát rác thải trong khu dân cư, tại chợ, nơi công cộng và cả trên các tàu thuyền khai thác thủy sản của ngư dân.
Hoạt động khai thác nguồn lợi thủy sản như cua đá, tôm hùm và các nguồn lợi khác cũng được thực hiện một cách có kiểm soát; người dân đã nêu cao ý thức và nỗ lực bảo vệ các loài động thực vật quí hiếm trên đảo và vùng biển quanh vùng.
Hang yến ở Cù Lao Chàm.
Với sự đồng thuận của người dân cùng sự vào cuộc đồng bộ đầy trách nhiệm của các cấp chính quyền Hội An, kết quả mang lại đáng ghi nhận và rất khích lệ về công tác bảo vệ môi trường trong 15 năm qua của Khu sinh quyển Cù Lao Chàm - Hội An đã tạo nên thương hiệu riêng có, là nền tảng để hướng tới một xã đảo không rác thải, một Khu sinh quyển không rác thải nhựa đang được cộng đồng giữ gìn bảo tồn bền vững.
Từ một xã đảo nghèo khó, thiếu thốn mọi mặt, tài nguyên trên rừng, dưới biển bị khai thác không kiểm soát, rác thải khắp nơi, mỗi năm xã phải tiếp nhận hàng cứu trợ vào những dịp cuối năm... Đến nay, sau 15 năm kể từ khi trở thành Khu dự trữ sinh quyển thế giới, xã đảo Cù Lao Chàm đã chuyển mình toàn diện, không những thoát nghèo thành công mà còn vươn lên dẫn đầu cả tỉnh về mức thu nhập; công tác bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học đạt được nhiều thành tựu, trở thành điển hình tỏa sáng trong hành trình của du khách thập phương.
Cù Lao Chàm hạn chế khách để bảo tồn Sau gần 10 năm, số lượng khách du lịch ra đảo Cù Lao Chàm (tỉnh Quảng Nam) tăng gần 20 lần, buộc chính quyền nơi đây phải khống chế lượng khách Cù Lao Chàm hiền hoà với cát vàng, biển xanh và hệ thực vật rừng phong phú Chính quyền TP Hội An (tỉnh Quảng Nam) và những người làm công tác bảo...