Cọn nước – đặc trưng văn hóa vùng cao

Đến Cao Bằng, du khách không chỉ hấp dẫn bởi cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ, núi non trùng điệp, mà còn thu hút bởi những cọn nước bên dòng sông xanh biếc uốn lượn trải dài theo những cánh đồng màu mỡ.

Cọn nước không chỉ lưu giữ tập quán canh tác đặc trưng của người vùng cao mà còn thể hiện nét văn hóa của Non nước Cao Bằng.

Cọn nước - đặc trưng văn hóa vùng cao - Hình 1

Cọn nước vùng cao. Ảnh Thế Vĩnh

Cọn nước làm từ tre nứa, gỗ, với 3 thành phần chính: trục giữa, nang cọn và cánh quạt. Trục giữa làm bằng gỗ lõi có độ bền và có khả năng chịu nước tốt. Nang cọn làm bằng những cây tre, vầu thân thẳng, nhỏ và phải là loại vầu già đủ tuổi. Tùy theo độ cao thấp, mực nước của nơi cần dẫn nước đến và nguồn nước mà người làm cọn sẽ quyết định kích thước của cọn thông qua độ dài ngắn của nang cọn. Những cây tre, vầu được buộc chéo liên tiếp từ 2 phía trục tạo hình chữ V với tâm là trục. Ở những đầu cây tre, người ta buộc một vòng tre hoặc dây rừng có độ bền, đảm bảo khi cọn vận hành những cây tre, vầu không bị xê dịch. Tiếp đến ở những đầu cây tre, buộc những cánh quạt nước được làm từ những cây tre, nứa già chẻ mỏng rồi đan lại thành từng tấm phên hình chữ nhật. Các cánh quạt này khi nước chảy tác động vào sẽ tạo ra lực đẩy làm cọn quay.

Cuối cùng, quan trọng nhất đối với cọn nước là việc đặt và bố trí những ống đựng nước trên thân cọn. Mỗi ống đựng nước thường được buộc kèm chéo theo mỗi cánh quạt nước và phải buộc tất cả các ống cùng nghiêng một độ nhất định thì mới khiến cọn không bị lỗi nhịp khi guồng nước. Việc sử dụng cọn nước để đưa nước từ dưới sông, suối lên ruộng cao khắc phục được việc phải tốn nhiều công sức đắp phai, đào mương dẫn nước đi qua những chướng ngại vật của vùng núi cao.

Không chỉ thể hiện khả năng sáng tạo tuyệt vời của người dân địa phương trong công cuộc chinh phục thiên nhiên, phục vụ sản xuất và sinh hoạt, không biết từ bao giờ, hình ảnh cọn nước như những bánh xe khổng lồ chậm rãi quay đã trở thành nét văn hóa độc đáo của đồng bào các dân tộc ở Cao Bằng.

Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm, đầu tư các chương trình, dự án của Nhà nước, thêm nhiều tuyến mương được xây dựng để tưới nước cho các cánh đồng. Vì vậy, còn ít nơi duy trì cách lấy nước thủ công từ những chiếc cọn nước thô sơ; nhưng cọn nước vẫn hữu ích và giá trị bởi vẫn có những khu ruộng bậc thang nơi núi cao hay những mảnh ruộng nơi xa, không tập trung, không thể làm mương thủy lợi để dẫn nước đến. Bên cạnh những cọn nước vẫn miệt mài đưa nước từ sông, suối tưới đẫm các chân ruộng, nhiều con nước được lưu giữ như một nét chấm phá độc đáo trong bức tranh quê hương. Hình ảnh cọn nước quay chậm rãi ngày đêm không nghỉ hòa cùng với cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp tạo cho cảnh sắc một vẻ đẹp hiền hòa và nên thơ, trữ tình hơn.

Trong hành trình tham quan, khám phá các vùng đất ở Cao Bằng, dọc theo lũy tre xanh hai bờ sông, suối, du khách sẽ chứng kiến cọn nước ngày ngày mải miết đưa nước về ruộng, tạo nên vẻ đẹp thơ mộng, hữu tình của miền non nước; vòng quay của cọn nước quay chầm chậm, đều đều, tạo ra tiếng nước róc rách vui tai bên những khúc sông, con suối. Trong đó, Trùng Khánh là một trong những địa phương có nhiều cọn nước nhất. Di dọc dòng sông Quây Sơn, dễ dàng bắt gặp những chiếc cọn nước ngày đêm hoạt động. Cùng với phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp, hữu tình, hình ảnh những chiếc cọn nước góp phần làm tăng thêm vẻ đẹp của xứ sở thần tiên.

Vì là một nét văn hóa độc đáo của miền Non nước Cao Bằng nên những năm gần đây, tỉnh cho xây dựng một số mô hình cọn nước phục vụ nhu cầu checkin của du khách như: Khu vực cọn nước tại xã Đàm Thủy (Trùng Khánh), Khu di tích lịch sử Kim Đồng thuộc xã Trường Hà (Hà Quảng), mô hình cọn nước truyền thống ở Phố đi bộ Kim Đồng (Thành phố)…

Bạn thấy bài viết này có hữu ích không?
Có
Không

Tin liên quan

Tiêu điểm

Đánh thức tiềm năng du lịch hang Thẳm CọngĐánh thức tiềm năng du lịch hang Thẳm Cọng
15:10:04 20/11/2026
Tuyết đã phủ trắng ở Hàn QuốcTuyết đã phủ trắng ở Hàn Quốc
15:54:51 20/11/2026
Pù Luông: Bức tranh ruộng bậc thang giữa đại ngàn xứ ThanhPù Luông: Bức tranh ruộng bậc thang giữa đại ngàn xứ Thanh
15:58:19 20/11/2026
Gia Lai còn nhiều câu chuyện để kể sau Năm Du lịch quốc gia 2026Gia Lai còn nhiều câu chuyện để kể sau Năm Du lịch quốc gia 2026
07:00:37 21/11/2026
Thông và những lối mòn giữa đại ngànThông và những lối mòn giữa đại ngàn
07:02:52 21/11/2026
Tà Xùa hút khách, mở hướng phát triển du lịch bền vữngTà Xùa hút khách, mở hướng phát triển du lịch bền vững
07:05:06 21/11/2026
Đồi cỏ hồng hút giới trẻ check-in trước thềm Festival Hoa Đà LạtĐồi cỏ hồng hút giới trẻ check-in trước thềm Festival Hoa Đà Lạt
07:09:27 21/11/2026
Đánh thức không gian văn hóa giữa lòng chợ truyền thốngĐánh thức không gian văn hóa giữa lòng chợ truyền thống
07:11:17 21/11/2026

Tin đang nóng

Chú rể Romania cưới cô gái Vĩnh Long kém 11 tuổi, nói lời xúc động trong hôn lễChú rể Romania cưới cô gái Vĩnh Long kém 11 tuổi, nói lời xúc động trong hôn lễ
10:48:55 22/11/2026
"Con gái" Trấn Thành 10 tuổi giật giải tại LHP Việt Nam, có bộ sưu tập nghìn tỷ: Càng lớn càng quá xinh đẹp"Con gái" Trấn Thành 10 tuổi giật giải tại LHP Việt Nam, có bộ sưu tập nghìn tỷ: Càng lớn càng quá xinh đẹp
10:38:42 22/11/2026
Thắt lưng mặt huy chương: Vì sao món phụ kiện này phủ sóng làng thời trang?Thắt lưng mặt huy chương: Vì sao món phụ kiện này phủ sóng làng thời trang?
09:11:19 22/11/2026
3 con giáp hút thị phi nhất tuần mới (23/1129/11)3 con giáp hút thị phi nhất tuần mới (23/1129/11)
09:25:14 22/11/2026
Giao dịch chuyển khoản 70 triệu khiến Trấn Thành bị cảnh báoGiao dịch chuyển khoản 70 triệu khiến Trấn Thành bị cảnh báo
09:11:32 22/11/2026
Người phụ nữ giả ung thư suốt 10 năm, nhận đến 5 tỷ đồng tiền quyên góp, chồng ngày ngày chăm sóc cũng không hay biếtNgười phụ nữ giả ung thư suốt 10 năm, nhận đến 5 tỷ đồng tiền quyên góp, chồng ngày ngày chăm sóc cũng không hay biết
11:20:39 22/11/2026
Lời khuyên cho 3 con giáp may mắn nhất thứ Hai ngày 23/11Lời khuyên cho 3 con giáp may mắn nhất thứ Hai ngày 23/11
09:22:27 22/11/2026
Phát hiện 1 cựu sinh viên vừa tặng trường đại học cũ hơn 1.900 tỷ đồng, lập kỷ lục toàn tỉnhPhát hiện 1 cựu sinh viên vừa tặng trường đại học cũ hơn 1.900 tỷ đồng, lập kỷ lục toàn tỉnh
11:21:19 22/11/2026

Tin mới nhất

Nam Thành đánh thức tiềm năng du lịch nghỉ dưỡng, sinh thái

Nam Thành đánh thức tiềm năng du lịch nghỉ dưỡng, sinh thái

08:01:22 22/11/2026
Từ thắng cảnh thiên nhiên, nguồn khoáng nóng, di tích lịch sử đến những giá trị văn hóa bản địa và vườn cây ăn trái đặc sắc...
Sức sống và khát vọng

Sức sống và khát vọng

07:59:24 22/11/2026
Đất Mũi - địa đầu cực Nam thiêng liêng của Tổ quốc, nơi những cánh rừng đước bạt ngàn ôm lấy biển xanh, nơi phù sa ngày đêm bồi đắp và những con người chân chất, nghĩa tình đang viết tiếp câu chuyện đổi thay trên quê hương.
Từ núi Mắt Thần đến Phia Oắc, đánh thức tiềm năng du lịch sinh thái

Từ núi Mắt Thần đến Phia Oắc, đánh thức tiềm năng du lịch sinh thái

07:56:35 22/11/2026
Những cảnh quan đặc trưng như núi Mắt Thần, đồi cỏ Ba Quáng, Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén và đèo Khau Cốc Chà đang góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch sinh thái, khám phá thiên nhiên của Cao Bằng.
"Quán Nhà Haha": Lan tỏa sức hút văn hóa, du lịch Huế từ những trải nghiệm đời thường

"Quán Nhà Haha": Lan tỏa sức hút văn hóa, du lịch Huế từ những trải nghiệm đời thường

07:54:50 22/11/2026
Không chỉ mang đến những khoảnh khắc giải trí và câu chuyện tình cảm giữa các thành viên, tập 5 chương trình Quán Nhà Haha còn mở ra hành trình khám phá văn hóa, lịch sử và ẩm thực Huế qua những trải nghiệm gần gũi.
Những điểm đến không thể bỏ lỡ khi du lịch Thanh Hóa mùa đông

Những điểm đến không thể bỏ lỡ khi du lịch Thanh Hóa mùa đông

07:52:42 22/11/2026
Nhắc đến Thanh Hóa, nhiều người thường nghĩ ngay đến những bãi biển sôi động trong mùa hè. Thế nhưng, bước vào đông, điểm đến này lại mang một vẻ đẹp khác: bình yên, khoáng đạt và có nhiều trải nghiệm thú vị.
Đón dòng khách tàu biển, mở rộng cơ hội phát triển du lịch

Đón dòng khách tàu biển, mở rộng cơ hội phát triển du lịch

16:35:52 21/11/2026
Từ những trải nghiệm văn hóa, di sản lịch sử giàu bản sắc đến lợi thế kết nối các điểm đến trong khu vực,Đồng Nai đang từng bước trở thành điểm đến
Cảnh 'như điện ảnh' tại đồi cỏ cháy Cao Bằng

Cảnh 'như điện ảnh' tại đồi cỏ cháy Cao Bằng

16:33:01 21/11/2026
Khi Cao Bằng vào mùa thu, thảm cỏ trên đồi Ba Quáng chuyển màu vàng cam rực rỡ, thôi thúc du khách và giới nhiếp ảnh đến săn khoảnh khắc bình minh và hoàng hôn.
Động Hua Mạ - kỳ quan thạch nhũ ẩn mình giữa núi rừng Ba Bể

Động Hua Mạ - kỳ quan thạch nhũ ẩn mình giữa núi rừng Ba Bể

11:52:54 21/11/2026
Động Hua Mạ nằm giữa núi rừng Ba Bể, nổi bật với hệ thống nhũ đá kỳ ảo, vòm hang rộng lớn và vẻ đẹp nguyên sơ được kiến tạo qua hàng triệu năm.
Ninh Bình thông tin kết quả xác minh vụ lái đò Tam Cốc bị phản ánh đòi tiền tip

Ninh Bình thông tin kết quả xác minh vụ lái đò Tam Cốc bị phản ánh đòi tiền tip

11:47:33 21/11/2026
Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình cho biết, qua kiểm tra camera giám sát và rà soát các tài liệu liên quan, đến nay chưa đủ căn cứ xác định người lái đò tại Tam Cốc
Ninh Bình: Ma nhai núi Non Nước Bảo tàng ký ức trên vách đá miền Cố đô

Ninh Bình: Ma nhai núi Non Nước Bảo tàng ký ức trên vách đá miền Cố đô

11:42:37 21/11/2026
Trên núi Non Nước, 43 bản Ma nhai có niên đại gần bảy thế kỷ vừa được UNESCO ghi danh, mở thêm cơ hội bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử và phát triển du lịch văn hóa.
5 điểm đến kỳ lạ, tuổi đời hàng triệu năm hút khách trải nghiệm

5 điểm đến kỳ lạ, tuổi đời hàng triệu năm hút khách trải nghiệm

11:37:57 21/11/2026
Từ khu rừng với những cột đá khổng lồ, thung lũng lưu giữ hóa thạch cá voi hàng chục triệu năm tuổi đến thành phố muối nằm sâu dưới lòng đất, 5 điểm
Biến ruộng ngô thành điểm du lịch, chủ farm ở Sơn La đón hàng nghìn khách

Biến ruộng ngô thành điểm du lịch, chủ farm ở Sơn La đón hàng nghìn khách

11:32:58 21/11/2026
Từ những cánh đồng trồng ngô, ông Nguyễn Thạch Tùng Linh biến một phần diện tích thành điểm du lịch trải nghiệm, đón cả nghìn lượt khách vào ngày cao điểm.

Có thể bạn quan tâm

Cuộc đời nữ diễn viên SN 1990 quê Bắc Ninh vừa nhận hàm Trung úy: Đóng phim từ năm 8 tuổi, 11 tuổi có giải cấp quốc gia, 21 tuổi bất ngờ lấy chồng

Cuộc đời nữ diễn viên SN 1990 quê Bắc Ninh vừa nhận hàm Trung úy: Đóng phim từ năm 8 tuổi, 11 tuổi có giải cấp quốc gia, 21 tuổi bất ngờ lấy chồng

Hậu trường phim

15:13:20 22/11/2026
Việc lập gia đình sớm khiến Bảo Thanh phải tạm gác công việc nghệ thuật để chăm sóc con. Tuy nhiên, những thành tựu nổi bật nhất trong sự nghiệp diễn xuất của cô lại đến sau khi đã trở thành mẹ.
Tử vi tuần mới 2329/11: 2 con giáp có cơ hội đón lộc tiền bạc, 2 tuổi nên thận trọng chuyện chi tiêu

Tử vi tuần mới 2329/11: 2 con giáp có cơ hội đón lộc tiền bạc, 2 tuổi nên thận trọng chuyện chi tiêu

Trắc nghiệm

15:12:15 22/11/2026
Tuần mới 23-29/11 mang đến những chuyển động đáng chú ý về tài chính cho một số con giáp. Trong khi tuổi Ngọ, Mão có thể gặp cơ hội cải thiện thu nhập, tuổi Dậu và Tý nên chú ý các quyết định mua sắm, đầu tư và quản lý dòng tiền.
Tiến sĩ Việt từng định đi tu, nay là nhà nghiên cứu ở Harvard

Tiến sĩ Việt từng định đi tu, nay là nhà nghiên cứu ở Harvard

Netizen

15:05:22 22/11/2026
Mồ côi mẹ từ nhỏ, từng làm thuê để trang trải việc học, Vương Thị Lệ Trinh có lúc không định vào đại học. Nhờ nỗ lực, cô theo đuổi con đường nghiên cứu tại Hàn Quốc và Mỹ.
Anh trai say hi và bạn gái hot girl chính thức làm lễ cưới tại nhà thờ sau 9 năm yêu

Anh trai say hi và bạn gái hot girl chính thức làm lễ cưới tại nhà thờ sau 9 năm yêu

Sao việt

14:29:40 22/11/2026
Sau hành trình 9 năm yêu đương với không ít thăng trầm, Anh trai và bạn gái cuối cùng cũng bước đến cột mốc quan trọng.
23 con số thú vị của Ronaldo trong 23 năm khoác áo tuyển Bồ Đào Nha

23 con số thú vị của Ronaldo trong 23 năm khoác áo tuyển Bồ Đào Nha

Sao thể thao

14:25:22 22/11/2026
Quyết định chia tay đội tuyển quốc gia Bồ Đào Nha, Cristiano Ronaldo nắm giữ hàng loạt kỷ lục tại đấu trường quốc tế với vô số bàn thắng và danh hiệu lịch sử.
Danh ca Ngọc Sơn gây xúc động khi lộ diện, Khỉ Xù Mì khiến Quang Hùng bối rối

Danh ca Ngọc Sơn gây xúc động khi lộ diện, Khỉ Xù Mì khiến Quang Hùng bối rối

Tv show

14:24:54 22/11/2026
Mascot Thỏ Rabibuum của Ca sĩ mặt nạ 2026 lộ diện là danh ca Ngọc Sơn. Khỉ Xù Mì khiến Quang Hùng bối rối khi liên tục thả thính, đòi anh nói lời yêu.
Xe BYD bị cấm bán ở châu Âu vì quá giống Land Rover Defender

Xe BYD bị cấm bán ở châu Âu vì quá giống Land Rover Defender

Ôtô

14:19:05 22/11/2026
Tòa án Hà Lan xác định thiết kế BYD Ti 7 xâm phạm quyền sở hữu kiểu dáng công nghiệp của Defender và yêu cầu ngừng kinh doanh mẫu SUV này tại EU.
Mỹ Tâm vừa hát vừa khóc: "Một ngày Tâm không hát nữa mọi người có buồn không?"

Mỹ Tâm vừa hát vừa khóc: "Một ngày Tâm không hát nữa mọi người có buồn không?"

Nhạc việt

14:19:00 22/11/2026
Mỹ Tâm hát toàn bộ tâm huyết, nhưng muốn bày tỏ sự biết ơn đến khán giả vì đã đồng hành đến giây phút này và cô vẫn ở đây để hát.
vivo V80 và V80 FE ra mắt tại Việt Nam: camera ZEISS, mặt lưng đổi màu và nhiều tính năng AI

vivo V80 và V80 FE ra mắt tại Việt Nam: camera ZEISS, mặt lưng đổi màu và nhiều tính năng AI

Đồ 2-tek

14:15:19 22/11/2026
Bộ đôi vivo V80 và V80 FE theo định hướng Bestie Phone, trang bị ống kính đồng chế tác cùng ZEISS, chống nước IP68 và IP69, mở bán với nhiều ưu đãi lớn.
Nam danh hài 2 Ngày 1 Đêm bị dừng sóng gấp, bà xã lộ diện cầu xin

Nam danh hài 2 Ngày 1 Đêm bị dừng sóng gấp, bà xã lộ diện cầu xin

Sao châu á

14:14:49 22/11/2026
MC kiêm diễn viên hài đình đám Hàn Quốc Jo Se Ho đã phải dừng sóng gấp ở nhiều chương trình như 2 Ngày 1 Đêm, You Quiz on the Block,... sau khi bị tố có mối quan hệ thân thiết với băng đảng xã hội đen.
Danh tính nam diễn viên vừa qua đời đột ngột khi đang trên đường đi làm vào hôm 20/11

Danh tính nam diễn viên vừa qua đời đột ngột khi đang trên đường đi làm vào hôm 20/11

Sao âu mỹ

14:10:31 22/11/2026
Sáng 22/11, tờ Pagesix đưa tin, nam diễn viên người Mỹ E.J. Carroll vừa đột ngột qua đời cách đây 2 ngày khi đang trên đường tới buổi thu âm lồng tiếng.