Chuyên gia: Người dân cần bình tĩnh, hiểu biết để phòng bệnh do virus Nipah

Tạ Nguyên05:19 29/01/2026

Trong bối cảnh virus Nipah tại bang Tây Bengal, Ấn Độ có dấu hiệu bùng phát với ít nhất 2 ca nhiễm và gần 100 người phải cách ly.

Đến thời điểm hiện tại, iệt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh, tuy nhiên, thông tin về dịch bệnh được cộng đồng rất quan tâm và gây không ít lo lắng. Cơ quan chức năng cũng đã nhanh chóng vào cuộc. Các biện pháp chủ động kiểm soát dịch bệnh, như: Sàng lọc nguy cơ, kiểm soát y tế biên giới, cửa khẩu,… cũng như các khuyến cáo phòng bệnh, đã được Bộ Y tế và các đơn vị liên quan triển khai.

Virus Nipah có gì đặc biệt?

Theo TS.BS. Lê Kiến Ngãi, Trưởng Khoa Dự phòng và Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Nhi Trung ương, bệnh do virus Nipah được mô tả lần đầu tiên vào năm 1998, virus gây bệnh được phân lập vào năm 1999 và được đặt theo tên của một ngôi làng ở Malaysia (làng Sungai Nipah, bang Negeri Sembilan, phía Nam Kuala Lumpur). Nhóm ca bệnh đầu tiên được cho là có liên quan đến những người làm nghề chăn nuôi lợn ở vùng này. Mặc dù đã được phát hiện hơn 25 năm, nhưng đến nay, bệnh do virus Nipah vẫn được xếp vào bệnh truyền nhiễm mới nổi (emerging infectious disease).

Virus Nipah thuộc họ Paramyxoviridae, có cấu trúc là RNA sợi đơn, chiều âm (-ssRNA) và có vỏ bọc lipid. Cùng họ này còn có các virus là tác nhân “quen thuộc” như sởi, quai bị, cúm, virus hợp bào hô hấp (RSV), hay Metapneumovirus (HMPV),… Sở dĩ virus Nipah được cộng đồng và các nhà chuyên môn quan tâm và quan ngại vì nó gây nên tình trạng nhiễm trùng cấp tính ở phổi, thần kinh trung ương, cũng như toàn thân và có tỷ lệ tử vong cực cao (40% – 75%).

Nhân viên y tế làm việc tại khu vực cách ly trong bệnh viện ở Kochi, Ấn Độ. Ảnh: ANI/TTXVN

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, do có cấu trúc RNA sợi âm (đối mã với RNA sợi dương), nên virus này phải mang sẵn enzyme RNA-dependent RNA polymerase để sao chép thành sợi dương trước khi có thể tổng hợp protein (RNA sợi dương mới có chức năng, “giải mã” tổng hợp protein). Quá trình này thường làm tốc độ nhân lên của chúng chậm hơn so với các virus RNA sợi dương.

Đặc biệt, vỏ bọc lipid giúp virus dễ dàng hòa màng tế bào thông qua Protein G (có chức năng gắn với thụ thể của tế bào) và Protein F (có chức năng hòa màng tế bào) để xâm nhập vào tế bào vật chủ và gây bệnh. Nhưng cũng chính đặc điểm này khiến chúng dễ bị bất hoạt bởi các chất khử khuẩn thông thường. Các thụ thể ở tế bào vật chủ mà virus Nipah “ưa thích” gắn kết là các thụ thể có ở biểu mô đường hô hấp, hệ thần kinh trung ương và biểu mô mạch máu. Do vậy, bệnh thường xảy ra ở hệ hô hấp và hệ thần kinh trung ương, nhưng cũng có thể là tình trạng nhiễm trùng toàn thân.

Theo TS.BS. Lê Kiến Ngãi, mặc dù bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao, tuy nhiên ghi nhận từ khi bệnh được phát hiện chỉ xuất hiện rải rác ở phạm vi nhỏ tại một số quốc gia khu vực Nam Á, Đông Nam Á, chưa từng ghi nhận các ổ dịch lớn.

Khi nhiễm virus Nipah, người bệnh có những biểu hiện gì?

Các loài dơi ăn quả được cho là nguồn nhiễm chứa tác nhân gây bệnh trong tự nhiên. Ngoài ra, lợn đóng vai trò là vật chủ trung gian quan trọng. Người mắc bệnh virus Nipah chính là nguồn nhiễm quan trọng. Người lành mắc bệnh chủ yếu do lây từ người bệnh và động vật có mầm bệnh như đã kể trên. Virus Nipah có trong dịch tiết hô hấp của người bệnh và động vật nhiễm, mang virus được thải ra ngoài qua các giọt bắn và giọt khí dung (giọt có kích thước nhỏ, có thể lơ lửng trong không khí, đặc biệt ở các không gian hẹp, kín, bí).

Ngoài ra, với tính chất của các yếu tố truyền nhiễm như ở trên, mầm bệnh còn được mô tả có trong vật phẩm, thực phẩm bị nhiễm dịch tiết, dịch bài tiết của người bệnh hoặc động vật có mang virus, như các loại quả mà con dơi có mang mầm bệnh ăn phải. Từ dơi mang mầm bệnh có thể lây trực tiếp sang người hoặc thông qua động vật trung gian như lợn, sau đó lây sang người. Ngoài môi trường virus có thể tồn tại từ vài giờ đến nhiều ngày tùy điều kiện nhiệt độ và độ ẩm.

Cộng đồng sống trong khu vực có dơi ăn quả, người chăn nuôi, người làm nghề giết mổ động vật, nhân viên y tế, người chăm sóc người bệnh là các đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh.

Sau khi virus xâm nhập cơ thể, thời gian ủ bệnh xảy ra trong khoảng 4 -14 ngày (có tài liệu mô tả đến 45 ngày). Người nhiễm virus có thể có các triệu chứng ban đầu giống mắc cúm: Sốt, đau đầu, đau cơ, đau họng, nôn, chóng mặt; giai đoạn nặng có các biểu hiện của nhiễm trùng thần kinh trung ương cấp tính như rối loạn ý thức, co giật, hôn mê (những biểu hiện này dễ nhầm với viêm não, làm chậm trễ việc đi tìm căn nguyên, tăng nguy cơ lây nhiễm); người bệnh có thể kèm theo khó thở, suy hô hấp. Khi đã có biến chứng, bệnh thường tiến triển rất nhanh và dẫn đến tử vong.

TS.BS. Lê Kiến Ngãi cho biết, bệnh do virus Nipah hiện tại chưa có vắc xin để phòng bệnh và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Các biện pháp dự phòng chủ động, thường xuyên và nâng cao cảnh giác vẫn là quan trọng nhất. Đặc biệt trong giai đoạn Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh. Người dân cần thường xuyên cập nhật thông tin về bệnh dịch từ các nguồn tin chính thống của Nhà nước và các cơ quan y tế.

Mọi người hạn chế đi đến các khu vực đã xuất hiện ca bệnh. Người trở về từ các vùng đang có ca bệnh phải thông báo cho cơ sở y tế gần nhất để được hướng dẫn theo dõi; hoặc nếu thấy các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh phải thông báo cho cơ quan y tế để được tư vấn, hỗ trợ. Trong vùng có nguy cơ, không tiếp xúc với dơi hoặc động vật ốm, chết. Không nên ăn, uống nước ép từ trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn, gặm. Luôn luôn rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, nhất là sau khi giết mổ, tiếp xúc với động vật, đặc biệt là lợn, dơi. Thực hiện “ăn chín, uống sôi”, khi ăn trái cây cần phải rửa sạch, gọt vỏ.

Người lao động làm việc trong cơ sở y tế, cơ sở chăm sóc người bệnh cần nâng cao cảnh giác với người có yếu tố dịch tễ và triệu chứng nghi ngờ. Tăng cường tuân thủ “Phòng ngừa chuẩn” và dự phòng “lây truyền qua giọt bắn”, “lây truyền qua không khí”; quản lý ca bệnh, ca phơi nhiễm của các bệnh truyền nhiễm lây qua đường hô hấp; sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân đúng chỉ định và đúng cách; thường xuyên vệ sinh môi trường bề mặt và đảm bảo thông khí tại buồng bệnh, nơi làm việc.

Virus Nipah gây bệnh gì, nguy hiểm như thế nào?

Nipah virus (hay virus Nipah) là một loại virus nguy hiểm có khả năng lây truyền từ động vật sang người, đồng thời cũng có thể lây từ người sang người.

Virus này rất nguy hiểm có thể gây viêm não cấp tính, hôn mê với tỷ lệ tử vong cao ở người, dao động từ 40%-75%.

Virus Nipah là gì?

Nipah virus (NiV) là một loại virus nguy hiểm có khả năng lây truyền từ động vật sang người, đồng thời cũng có thể lây từ người sang người. Con người có thể nhiễm Nipah virus khi tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể (máu, nước tiểu, phân, nước bọt) của động vật/ người đang mắc bệnh hoặc khi ăn thực phẩm bị nhiễm bẩn do động vật mang virus.

Vật chủ tự nhiên của virus là dơi ăn quả (Pteropus), từ đó virus có thể lây lan sang các động vật gần gũi với con người như dê, lợn, chó, mèo, gia súc...

Hiện virus Nipah đang quay trở lại ở một số khu vực, khiến Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp NiV vào nhóm tác nhân gây bệnh có nguy cơ cao, trong khi chưa có vaccine hoặc thuốc đặc hiệu. Điều này làm tăng mối lo ngại về sức khỏe cộng đồng.

Việc chăm sóc, tiếp xúc gần với người nhiễm bệnh cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm. Hiện nay, chưa có thuốc đặc trị hay vắc-xin phòng bệnh, việc điều trị chủ yếu là kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ y tế. Những năm gần đây, các đợt bùng phát virus Nipah ở Ấn Độ liên tục được ghi nhận, khiến loại virus này trở thành mối lo ngại lớn về y tế công cộng.

Nipah virus (hay virus Nipah) là một loại virus nguy hiểm có khả năng lây truyền từ động vật sang người, đồng thời cũng có thể lây từ người sang người.

Virus Nipah gây bệnh gì?

Virus Nipah gây ra bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng với mức độ bệnh rất đa dạng, từ không có triệu chứng rõ rệt tới rất nặng và tử vong.

Ban đầu, những người nhiễm NiV thường không có triệu chứng rõ rệt hoặc chỉ giống như cảm cúm thông thường với dấu hiệu sốt, mệt mỏi, đau đầu và đau cơ, khiến việc phát hiện sớm trở nên khó khăn. Trong một số trường hợp, bệnh có thể tiến triển nặng hơn với dấu hiệu như ho, khó thở, viêm phổi, viêm màng não.

Virus Nipah nguy hiểm như thế nào?

Điểm nguy hiểm lớn nhất của NiV là tỷ lệ tử vong cao, dao động từ 40%-75%, tùy thuộc vào chủng virus và tình trạng sức khỏe của người nhiễm.

Những người may mắn sống sót có thể không hồi phục hoàn toàn, vì virus có thể để lại các di chứng lâu dài về thần kinh, như suy giảm trí nhớ, thay đổi tính cách như dễ cáu gắt, trầm cảm hoặc lo âu, co giật kéo dài, mất khả năng điều khiển cơ thể và khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày. Thậm chí, có những trường hợp sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, các dấu hiệu nhiễm trùng tiềm ẩn do virus tái hoạt động vẫn xuất hiện.

Con đường lây truyền của virus Nipah

Virus Nipah có thể lây truyền theo nhiều con đường:

Từ động vật sang người

Virus tồn tại chủ yếu trong dơi ăn quả, đặc biệt là các loài thuộc chi Pteropus và có thể lây sang động vật như dê, lợn, chó, mèo, gia súc... Trong môi trường tự nhiên, động vật dễ dàng ăn phải trái cây nhiễm dịch tiết của dơi hoặc tiếp xúc với nguồn nước chứa chất thải của chúng. Đặc biệt, tại các trang trại, việc nuôi nhốt tập trung khiến virus phát tán nhanh chóng qua đường hô hấp và dịch tiết giữa các cá thể. Động vật đóng vai trò là "vật chủ trung gian" khuếch tán virus mạnh mẽ trước khi lây sang người. Con người có nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm virus hoặc chất thải của chúng như nước bọt, nước tiểu, phân hoặc khi chạm vào động vật bệnh mà không có biện pháp bảo hộ.

Qua thực phẩm bị ô nhiễm

Virus Nipah có thể truyền sang người qua thực phẩm bị dơi nhiễm bệnh tiếp xúc hoặc nhiễm bẩn. Ví dụ như ăn trái cây chưa rửa sạch có dính nước bọt, dịch tiết chứa NiV của dơi. Việc ăn uống trực tiếp các thực phẩm này có thể dẫn đến nhiễm virus. Tại Bangladesh và Ấn Độ, dịch bệnh lây trực tiếp từ dơi sang người (qua nhựa cây chà là) mà không nhất thiết qua vật chủ trung gian.

Lây truyền từ người sang người

Virus Nipah lây truyền từ người sang người chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, máu hoặc chất bài tiết của người bệnh, chứ không lây qua không khí như SARS-CoV-2 (Covid-19) hay sởi. Do đó, nguy cơ lây nhiễm khi đi ngang qua người bệnh rất thấp, nhưng những người chăm sóc không sử dụng biện pháp bảo hộ vẫn có nguy cơ nhiễm virus cao. Hầu hết các đợt bùng phát đều giới hạn trong bệnh viện hoặc gia đình.

Không ăn trái cây đã bị chim, dơi gặm nhấm để phòng virus Nipah

Triệu chứng khi nhiễm virus Nipah

Virus Nipah có thể khởi phát giống cảm cúm, nhưng diễn tiến nhanh và nguy hiểm. Dưới đây là những triệu chứng thường gặp khi nhiễm virus Nipah:

Các dấu hiệu khởi phát:

Ban đầu, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng giống bệnh cúm như sốt cao, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, nôn mửa và đau họng, khiến bệnh dễ nhầm lẫn với cảm cúm hoặc các bệnh viêm đường hô hấp khác.

Diễn tiến nặng và biến chứng nguy hiểm:

Khi bệnh tiến triển nặng, virus có thể tấn công hệ thần kinh, dẫn đến chóng mặt, lú lẫn, rối loạn ý thức, co giật, viêm não cấp tính và trong một số trường hợp nặng, người bệnh có thể rơi vào hôn mê chỉ trong 24-48 giờ kể từ khi có triệu chứng thần kinh đầu tiên. Một số người cũng gặp vấn đề hô hấp nghiêm trọng, như khó thở, viêm phổi không điển hình hoặc suy hô hấp cấp tính.

Di chứng lâu dài:

Những người sống sót sau nhiễm bệnh có thể gặp các di chứng thần kinh kéo dài, bao gồm co giật kéo dài, thay đổi tính cách, khó khăn trong vận động, giảm khả năng tập trung hoặc suy giảm trí nhớ và có thể tái phát tình trạng viêm não sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, đây là điểm đặc biệt của NiV mà cực kì hiếm gặp ở các loại virus khác.

Thời gian ủ bệnh virus Nipah

Sau khi tiếp xúc với virus Nipah, thời gian ủ bệnh ở mỗi người có thể khác nhau. Thông thường, các triệu chứng sẽ xuất hiện từ 4-14 ngày, nhưng trong một số trường hợp hiếm gặp, thời gian ủ bệnh có thể kéo dài lên tới 45 ngày, khiến việc nhận biết và theo dõi người nghi nhiễm trở nên đặc biệt quan trọng.

Cách phòng tránh virus Nipah

Để chủ động, phòng chống dịch bệnh do virus Nipah Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện tốt các biện pháp sau:

Hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah nếu không thực sự cần thiết.
Tự theo dõi sức khỏe, trong vòng 14 ngày kể từ khi về từ vùng dịch, nếu có các triệu chứng như: đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.
Đảm bảo vệ sinh thực phẩm: thực hiện "Ăn chín, uống sôi", rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn, không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm; tránh uống nước nhựa cây (như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến).
Không tiếp xúc gần với động vật có khả năng lây truyền cao như là dơi ăn quả; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi giết mổ, tiếp xúc với động vật.
Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, vật phẩm ô nhiễm từ người bệnh; cần sử dụng khẩu trang, găng tay và đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ, mắc bệnh, sau đó rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

Chuyên gia khuyến cáo cách phòng, chống bệnh do virus NipahTrước tình hình ghi nhận các trường hợp viêm não do virus Nipah tại bang Tây Bengal (Ấn Độ), Sở Y tế TP Hồ Chí Minh cho biết chiều nay (27/1) đã tổ chức cuộc họp khẩn với Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) cùng các...

Bạn thấy bài viết này có hữu ích không?

Có

Không

Tin liên quan

Tiêu điểm

Tin đang nóng

Tin mới nhất

Lợn bệnh bị tuồn vào bếp ăn trường học: Bộ Y tế cảnh báo khẩn

10:29:30 02/04/2026

Theo Bộ Y tế, việc thu gom, vận chuyển, giết mổ, tiêu thụ lợn bệnh, đưa vào bếp ăn trường học làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh, ảnh hưởng nguy hại đến sức khỏe người dùng.

Nhặt ve chai trước đầu xe tải, một phụ nữ bán vé số bị cán tử vong ở TPHCM

10:23:14 02/04/2026

Người phụ nữ làm nghề bán vé số, khom người nhặt ve chai trước đầu xe tải đúng lúc phương tiện này chạy tới. Hậu quả làm nạn nhân tử vong trên đường ĐT 743A, phường Đông Hòa (TPHCM).

Một học sinh lớp 5 đuối nước, 3 bạn học hoảng sợ không dám báo người lớn

09:09:54 02/04/2026

Sáng 2/4, ông Nguyễn Ánh Cầu, Chủ tịch UBND xã Quảng Điền, thành phố Huế cho biết các lực lượng chức năng đã hỗ trợ tìm kiếm, bàn giao thi thể nạn nhân bị đuối nước cho gia đình lo hậu sự.

Thái Nguyên: Bị tố thịt có mùi, hiệu trưởng nấu thịt ăn chứng minh an toàn

06:58:17 02/04/2026

Lo ngại về chất lượng thịt lợn tại trường mầm non, một số phụ huynh đã phản ánh tới nhà trường.Tuy nhiên, hiệu trưởng nhà trường đã nấu thịt và ăn nếm trước mặt phụ huynh để chứng minh độ an toàn.

Mẹ bất ngờ khi xem clip về con, vội đến công an trình báo

23:03:12 01/04/2026

Vô tình xem được clip con bị bạn cùng trường đánh tới tấp tại sân bóng, người mẹ tại Đắk Lắk vội đến cơ quan công an để trình báo.

Vụ 300 tấn heo bệnh tuồn vào trường học: "Vụ việc đặc biệt nghiêm trọng"

22:46:35 01/04/2026

Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y khẳng định vụ 300 tấn heo bệnh, tuồn vào chợ, bếp ăn trường học đặc biệt nghiêm trọng, làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh, ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm.

Dừng việc tìm kiếm 3 mẹ con nghi gieo mình xuống sông Hồng ở Hưng Yên

20:25:07 01/04/2026

Cơ quan chức năng xã Phụng Công, tỉnh Hưng Yên và Đội cứu hộ dừng việc tìm kiếm sau khi xác định 3 mẹ con nghi gieo mình xuống sông Hồng đã bắt taxi đi Thái Nguyên.

Động đất ở Quảng Tây - Trung Quốc, người dân Lạng Sơn cảm nhận thấy rung lắc

09:49:16 01/04/2026

Tại khu vực tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc (cách xã Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn khoảng 5km) xảy ra một trận động đất 3,1 độ (độ lớn M).

Chìm tàu tại Vũng Tàu, ba người trong một gia đình mãi mãi không trở về

09:24:36 01/04/2026

Sau nhiều ngày nỗ lực, lực lượng cứu hộ đã tìm thấy thi thể nạn nhân cuối cùng trong vụ chìm tàu tại vùng biển Vũng Tàu (TPHCM), khiến ba người trong một gia đình quê Tây Ninh tử vong.