Chợ, trong trải nghiệm du lịch

Có những điều khiến người ta nhớ về một thành phố theo cách rất đỗi bình dị. Đó có thể là mùi nồng đậm của cá tôm quyện trong gió biển mùa hè, là tiếng rao hàng đặc sệt chất Quảng từ sớm tinh mơ, hay đôi câu chuyện phiếm giữa người bán và người mua đã thành mối ruột qua bao mùa chợ.

Những người bạn Việt Nam và quốc tế cùng tham gia hoạt động giáo dục trải nghiệm ý nghĩa tại chợ Cồn. Ảnh: Quách Tuấn

Đi chợ, hóa ra, chính là cách gần nhất để chạm vào nhịp sống, văn hóa và bản sắc của một vùng đất.

Giá trị của những điều bình dị

Vừa qua, trong khuôn khổ tuần lễ “Kho báu địa phương mình” (Localization Week) – do Vcil Community và Local Futures tổ chức tại Đà Nẵng, những người tham gia đến từ nhiều nơi trên thế giới đã cùng thực hành một hoạt động giáo dục trải nghiệm thú vị tại chợ Cồn. Trước khi bước vào chợ, họ được gợi ý hai điều đơn giản: Để ý xem thực phẩm mình sắp mua đến từ đâu, ai là người trồng, làm ra chúng; và đừng ngại bắt chuyện với người bán hàng.

Chị Nguyễn Thân Thùy Linh – Thiết kế & điều phối trải nghiệm học tập tại Vcil Community nhìn nhận: Chợ mang trong mình căn tính của cả một vùng đất. Ở chợ, mùa nào thức nấy, vào mùa nắng gắt miền Trung, người ta lại thấy trái cây chín rộ bày khắp các sạp, ngửi thấy mùi mực một nắng, cá khô thơm nồng vị biển quyện trong gió hè – một thứ “bản đồ khứu giác” mà không tài liệu du lịch nào ghi lại được. Nơi đây, tình người cũng đong đầy, gặp nhau là hỏi han xởi lởi, vắng một buổi đã thấy nhớ.

“Mình đặc biệt ấn tượng với tinh thần cộng hưởng buôn bán của các cô, các bác ở chợ. Họ sẵn sàng giới thiệu cho khách nhiều món ngon khác thay vì chỉ cạnh tranh thuần túy. Có lẽ chính tinh thần cộng đồng ấy đã tạo nên sức sống của cả khu chợ. Nơi đây cho mình cảm giác kết nối hơn với vùng đất – một nối kết chân thật, gần gũi, và được cảm nhận bằng tất cả giác quan”, chị Thảo – một khách tham gia hành trình chia sẻ.

Có thể thấy, vượt ra khỏi khuôn khổ một sinh hoạt thường nhật, đi chợ trở thành hành trình học tập và lắng nghe: Những câu chuyện tự nhiên về sinh kế, về cách con người thích nghi trước đổi thay của thời cuộc, về tinh thần cộng đồng và mối gắn bó sâu sắc giữa người dân với nơi chốn mình sinh sống.

“Thông qua hoạt động này, Vcil Community khuyến khích một lối sống thuần tự nhiên, đậm tính “địa phương hóa”, từ đó góp phần tái tạo và kết nối các giá trị nguyên bản của mỗi điểm đến”, chị Linh nói.

Hành trình đồng sáng tạo

Giá trị của phiên chợ truyền thống cũng hiện diện từ một góc nhìn khác: Trong khuôn khổ chương trình “Top 100 điểm chạm Đà Nẵng”, du khách Trương Ngọc Dung đã đề xuất một điểm chạm bình dị với hoạt động “Đi chợ, nấu ăn cùng người dân địa phương”.

Hành trình này được hình dung khá trọn vẹn: Du khách cùng người dân ghé thăm các khu chợ truyền thống, học cách chọn nguyên liệu tươi sống, nhận diện các loại rau, gia vị đặc trưng của miền Trung và những nét riêng trong văn hóa mua bán nơi đây. Sau đó cả nhóm trở về một không gian nhà dân để cùng chế biến món ăn đặc sản địa phương dưới sự hướng dẫn của chủ nhà. Trong lúc bếp núc, du khách vừa học công thức nấu nướng, vừa được nghe kể về các phong tục, văn hóa ẩm thực của đời sống bản địa.

Cũng trong chương trình, chị Lê Thị Minh Hằng đề xuất hoạt động “Thử bán hàng cùng tiểu thương” như một điểm chạm đời sống tương tác. Trong trải nghiệm này, du khách sẽ đồng hành với các tiểu thương tại chợ Cồn, chợ Hàn hoặc những khu chợ địa phương, chợ quê để hỗ trợ sắp xếp hàng hóa, giới thiệu sản phẩm, chuẩn bị đơn hàng. Thông qua quá trình tương tác với khách hàng và tiểu thương, khách sẽ hiểu hơn về văn hóa giao tiếp, cung cách kinh doanh truyền thống cũng như những câu chuyện đời thường phía sau mỗi gian hàng.

Các đề xuất này được đánh giá cao bởi tính gần gũi, sâu sắc của trải nghiệm. Không khí nhộn nhịp ở chợ cùng sự thân thiện, cởi mở của người dân tạo nên những trải nghiệm sinh động và giàu tính kết nối. Đây là cơ hội để du khách không chỉ quan sát mà còn thực sự trở thành một phần của đời sống địa phương trong thời gian ngắn, từ đó tiếp cận văn hóa bản địa ở một tầng sâu hơn.

“Top 100 điểm chạm Đà Nẵng” là chương trình cộng đồng diễn ra từ tháng Tư đến tháng 7/2026, nằm trong chuỗi hoạt động kích cầu du lịch do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng chủ trì, với thông điệp “Chạm về nguyên bản”.

Khác với cách làm du lịch truyền thống vốn lấy địa danh làm trung tâm, chương trình chọn tiếp cận theo hướng mở ra các “điểm chạm” là bất kỳ khoảnh khắc đời sống nào có khả năng để lại ấn tượng, cảm xúc và ký ức cho du khách, giúp họ thực sự cảm nhận được vẻ đẹp và tinh thần của Đà Nẵng. Một phiên chợ sớm, vì vậy, hoàn toàn có thể trở thành điểm chạm không kém phần đáng nhớ so với một danh thắng nổi tiếng.

Đến thời điểm hiện tại, “Top 100 điểm chạm Đà Nẵng” đã nhận được hàng trăm đề xuất với những góc nhìn và câu chuyện đa dạng, cùng dệt nên bức tranh sống động về thành phố. Ban tổ chức cho biết tiếp tục nhận đề xuất đến hết ngày 12/7/2026, sau đó bước vào giai đoạn bình chọn cộng đồng trước khi công bố kết quả trong tháng 8/2026.

Đằng sau một sáng kiến truyền thông, chương trình thực chất đang tìm kiếm giá trị lớn hơn – tinh thần đồng sáng tạo trong du lịch. Khi du khách từ vị trí người tiêu dùng thụ động trở thành đối tác, đồng hành với điểm đến tham gia thiết kế, trải nghiệm và lan tỏa các hành trình du lịch độc đáo, chân thực và bền vững.

Hành trình ấy, đôi khi chỉ cần bắt đầu từ một buổi sáng ghé chợ, hỏi mua vài lạng cá, dăm bó rau, rồi lắng nghe thành phố kể chuyện của chính mình.