Chợ chuột “độc nhất vô nhị” ở miền Tây Kỳ 2
Từ một điểm mua bán chuột tự phát, Phù Dật trở thành cái chợ chuột “độc nhất vô nhị” ở miền Tây. Nhờ nghề chuột mà nhiều người khấm khá.
Thịt chuột được ướp đá để chở đi bán ở khắp xứ.
Người ta gọi đó là chợ chuột lớn nhất miền Tây, thậm chí lớn nhất cả nước nhưng sự thực cái chợ ấy chẳng có được… cái nhà lồng nào cả. Nhưng cái sự mua bán chuột ở đây thì lại diễn ra sôi động, tấp nập còn hơn cả chợ quê ngày tết. Đó chính là chợ chuột Phù Dật ở ấp Bình Chiến, xã Bình Long, huyện Châu Phú, An Giang.
Từ làng chuột đến chợ chuột nổi tiếng
Anh Lê Duy Khánh (còn gọi là Khánh “chuột” hay “vua chuột”) kể rằng không ai nhớ rõ cái chợ có tự bao giờ. Nghe kể lại thì dân làng Phù Dật ngày trước còn nghèo khó nên nhiều người sống bằng nghề đi gài rập chuột. Họ gài đồng gần nên mang chuột về Phù Dật bán cho những người mua về nhậu chơi hoặc cải thiện chất tươi cho bữa ăn hằng ngày. Từ đó, nơi đây mới bắt đầu phát sinh chuyện mua bán chuột.
Càng về sau, rất đông người sống dọc theo kênh Phù Dật thấy nghề bắt chuột cho thu nhập khá nên tham gia. Họ đi vào tận miệt Đầm Chích, Giang Thành, Tám Ngàn, Hòn Đất (Kiên Giang) để đánh bắt. Cứ mỗi chiều, từng toán người cụ bị nào rập, nào chĩa bắn, bình đèn ắc quy chất xuống xuồng máy rồi chạy vào đồng để đặt bẫy, đi soi suốt cả đêm. Tờ mờ sáng, họ thu gom “chiến lợi phẩm” lại rồi mang đến mấy điểm thu mua chuột gần nơi đánh bắt để bán. Có chuyến họ đi cả tháng mới về.
“Vua chuột” Duy Khánh còn kể, ngày ấy đường vào làng chuột chỉ là đường đất nhỏ, xe tải không thể vào. Xe đậu trên quốc lộ 91 ở cầu Phù Dật hoặc vàm xáng Cây Dương chờ. Dân Phù Dật chất rộng (lồng) chứa chuột xuống xuồng rồi bơi đến chỗ xe tải đậu để bán. Dù việc đi lại khó khăn nhưng chợ ở đây vẫn phát triển rất mạnh. Vào những năm chuột rộ, xuất hiện nhiều trên đồng ruộng thì làng Phù Dật có nhiều người kinh doanh chuột phất lên, trở thành “đại gia… chuột” khấm khá.
Cứ thế, Phù Dật hình thành nên cái chợ chuột hồi nào chẳng hay.
Nhiều thanh thiếu niên làng Phù Dật có việc làm và thu nhập ổn định từ nghề làm thịt chuột.
Vào mùa đông ken (mùa đánh bắt chính), chạy dọc bờ kênh Phù Dật đèn thắp sáng trưng cả làng, tiếng dao chặt để mần thịt chuột cọc cạch sáng đêm. Từ đây, thịt chuột được túa đi khắp nơi để người ta chế biến thành những món đặc sản như chuột quay lu, chuột nướng muối ớt cay thiệt là cay, chuột xào lăn, chuột nấu mẻ, chuột khìa… trong các nhà hàng, quán nhậu. Bạn đang ở Sài Gòn, một hôm nào đó vào quán đồng quê, bạn gọi lên một đĩa thịt chuột quay thơm phức, bạn gắp đưa lên miệng, nhai tới đâu nghe giòn tan, béo ngậy tới đó… Và biết đâu cái miếng thịt chuột thơm ngon ấy có nguồn gốc từ cái chợ chuột Phù Dật xứ này, biết đâu đấy!
Làng quê đổi thay nhờ chợ chuột
Điều đặc biệt là cái chợ chuột độc nhất vô nhị này không hề có… ngôi chợ nào cả. Vào chợ chuột tìm mãi cũng không thấy cái nhà lồng, mái che nào, bởi đó chỉ là cái chợ dân gian, ban đầu là tự phát, Nhà nước chẳng cần đầu tư xây dựng gì. Cứ sáng sớm, tầm khoảng 7 giờ thì chuột từ các nơi chứa trong rộng (lồng) sắt được chở bằng xe máy vào chợ. Có lái mua chuột và bán ngay chuột hơi tại chỗ. Có người mua chuột để mần thịt, ướp lạnh mới phân phối lại các vùng miền xa xôi như Đông Nam Bộ hay Tây Nguyên.
Nhờ có chợ chuột mà nhiều lao động nông thôn ở rạch Phù Dật có việc làm cho thu nhập đáng kể. Người lớn và trẻ em đều có thể mần thịt chuột cho các vựa với thu nhập cả trăm ngàn đồng mỗi ngày. Như nhà chị Võ Thị Bé Ba có bốn người làm nghề mần thịt chuột mướn, thu nhập 300.000-400.000 đồng/ngày. Bên cạnh đó, người đi đặt rập/bẫy chuột mỗi đêm cũng kiếm vài trăm ngàn đồng, tương đối khỏe nếu so với nhiều công việc khác.
Video đang HOT
Cứ 3, 4 giờ chiều là dân Phù Dật lôi rộng sắt chứa chuột ra mần. Cái rộng có nắp đậy, có người thò tay vào rộng nắm đuôi chuột lôi ra đập đầu vào vành rộng. Thường là trẻ em làm việc này (nhưng em nào cũng làm chuyên nghiệp, không hề bị chuột cắn). Mỗi con chuột chỉ cần đập một cái là chết tươi. Chuột chết được chất thành đống. Kế đến là đội quân chuyên làm thịt chuột, họ lột da, mổ bụng, rửa sạch rồi ướp đá. Cứ thế, hàng trăm lao động tham gia vào các công đoạn của nghề mua bán chuột, từ đi bắt, thu mua, mần thịt cho đến mang đi phân phối các nơi, tạo thành chu trình khép kín, xem như ai cũng có công ăn việc làm.
Vợ chồng anh Khánh “chuột” được xem là đầu mối thu mua và kinh doanh chuột lớn nhất tại Phù Dật. Anh kể thêm, vào những mùa chuột nội địa ít thì vợ chồng anh sang cả huyện Cỏ Thum (Campuchia) để thu mua chuột. Từ khoảng tháng 4 đến tháng 8 âm lịch, chuột bên nước bạn đánh bắt được nhiều. Chỉ riêng anh Khánh đã thu mua 3-4 tấn/ngày. “Mỗi năm thu lợi từ nghề buôn chuột của vợ chồng tui cũng 40-50 triệu đồng. Nghề làm chuột kéo theo nhiều hộ dân tại làng Phù Dật khấm khá. Vào vụ, một bạn hàng mua trung bình 300 kg chuột với giá 22.000 đồng/kg. Khi mần ra thành chuột thịt (1 kg chuột hơi còn 700 g chuột thịt) thì bán lại được với giá 60.000 đồng/kg. Đầu, da, đuôi chuột đều có thể bán cho các hộ nuôi cá (để cho cá ăn) với giá bình quân 3.000 đồng/kg. Do vậy, hộ làm chuột thịt thu lời nhiều hơn dân bán chuột hơi” - anh Khánh chiết tính.
Đường vào làng chuột Phù Dật mới đây được trải nhựa, xe tải vào tận nơi chở chuột đi bán khắp xứ. Xóm làng thay đổi hẳn. Vào mùa thu hoạch lúa đông xuân hằng năm, làng chuột trở nên sôi động lạ thường. “ Khắp các tỉnh Hậu Giang, Kiên Giang, Cà Mau hay Bạc Liêu… đều có mặt thương lái của Phù Dật đi thu gom. Rồi cũng từ đây, chuột hơi, chuột thịt được bán lại đi tiêu thụ khắp nơi. Vì thế, dù chẳng được Nhà nước đầu tư xây dựng chợ nhưng gọi Phù Dật là chợ chuột lớn nhất miền Tây là không sai. Nó đã góp phần diệt chuột, bảo vệ mùa màng rất hiệu quả” - anh Khánh nói.
Chuyện tình gắn với nghề chuột
Ở làng Phù Dật còn có chuyện tình “con chuột” của “vua chuột”. “Ngày trước tui làm nghề lái xe tải, quê ở Bạc Liêu. Bà xã tui (tên Phạm Thị Thu Giang) vốn là người kinh doanh chuột ở Phù Dật. Công việc làm ăn tiến triển, bả (bà ấy) mới mở các vựa thu mua tại nhiều tỉnh, trong đó có Bạc Liêu. Lúc đó thấy nghề này làm ăn được nên tui chuyển nghề, đứng ra làm vựa thu gom chuột cho bả. Mua bán với nhau rồi biết tính ý hợp nhau, sau mấy lần “nháy mắt” nhau thế là nảy sinh tình cảm rồi… cưới nhau. Người ta gọi đó là mối tình… con chuột” – anh Khánh cười.
Chuyên môn hóa nghề chuột
Ông Hà Liêm (người dân xóm chuột, nguyên Phó Chủ tịch UBND xã Bình Long) kể: Từ thuở xa xưa bà con làng Phù Dật đi đặt rập chuột về nhậu rồi mới diễn ra cảnh mua bán. Hiện nay chợ chuột được chia thành ba lĩnh vực chuyên biệt. Một là những người chuyên đi đặt bẫy chuột để bán (có 50-100 người, tùy mùa vụ chuột nhiều hay ít). Kế đến là bạn hàng thu mua chuột mần thịt bán, cũng vài chục hộ. Cuối cùng là các thương lái mua chuột tại chợ Phù Dật rồi vận chuyển đi bán khắp các tỉnh với khoảng 30 người.
Kỳ tới: Độc đáo chiếu chợ phiên
Tuy không được tiếp sức bởi bài Tình anh bán chiếu nhưng chợ chiếu Định Yên (Lấp Vò, Đồng Tháp) còn nổi tiếng hơn cả bài hát “ghe chiếu Cà Mau còn cắm sào trên bờ kênh Ngã Bảy…”.
Theo xahoi
Lạ lùng chợ chuột họp giữa thủ đô
4h chiều chợ chuột bắt đầu nhóm dọc theo hai bên đường làng. Chuột nhiều thật, tôi đếm dọc chợ được hơn 20 mẹt chuột đã làm sẵn, mẹt chưa thui, mẹt đã thui vàng, mẹt nhiều đến năm, sáu kg, mẹt ít cũng vài ba kg, trong khi cả chợ chỉ có vài quầy thịt lợn, thịt gà.
Quãng 2 giờ chiều, từ các ngõ xóm của Canh Nậu (Thạch Thất, Hà Nội) đã thấy các bà các chị mang chuột ra sơ chế. Vừa tóm từng con chuột trong lồng sắt ra, vật xuống đất cho chết để vợ nhúng vào nước sôi làm lông, anh Hòa vừa tiếp chuyện chúng tôi: Hôm nay, em lùng khắp 3 xã Thạch Hòa, Đại Đồng, Hương Ngải, mới được chừng này. Dạo mới gặt, có ngày bắt được gấp đôi.
Lồng chuột của anh Hòa ước chừng 4 kg, con to nhất cỡ 3 lạng, con nhỏ nhất không quá 1 lạng. Làm sạch lông, còn khoảng trên 3 kg, nếu bán hết thì được trên 300 ngàn đồng (100.000 đồng/kg), một thu nhập không tồi cho một ngày công lao động. Thu nhập thế, nên cứ chớm mùa gặt là đội quân săn chuột của Canh Nậu lên đường.
Dụng cụ săn chuột rất đơn giản: Một thuổng sắt, một tay lưới, một xô múc nước, một lồng sắt. Thuổng để đào, lưới để đón lõng từ ngách phụ của hang chuột. Giống này cực khôn, đào hang, ngoài lỗ chính, chúng đào thêm ba bốn ngách phụ để thoát thân khi gặp nguy.
Muốn bắt được chúng, sau khi phát hiện được hang, người săn chuột bao giờ cũng phải tìm các ngách phụ, bịt hết lại, chỉ để một ngách phụ, căng lưới ở đó rồi mới đào hang chính. Con nào vọt ra từ hang chính thì người đào tóm, chạy ra bằng ngách phụ là sa lưới. Hang chuột nào sâu quá thì lấy xô múc nước đổ vào hay vơ rơm rác cạnh đó đốt để hun cho chúng ngoi ra.
"Thợ săn chuột" Canh Nậu đi xa ba bốn chục cây số để lùng chuột là chuyện bình thường. Những tay săn lão luyện có ngày bắt được cả yến. Sáng đi, chiều về "đổ" chuột cho các quán nhậu, đút túi cả triệu bạc. Càng ngày càng có nhiều quán nhậu thịt chuột nên không bao giờ ế. Giải thích vì sao sau mùa gặt là chuột ít đi, anh Hòa bảo:
- Lúa uốn câu là chuột từ làng, từ các cống rãnh túa ra đồng, vì lúc này ở đồng sẵn thức ăn. Gặt xong, thức ăn khan, chúng lại kéo về làng, về cống rãnh. Vậy nên bảo con này chuột đồng, con kia chuột nhà hay chuột cống chuột rãnh là láo toét hết. Tất cả chỉ là một thôi.
- Eo ôi, thế thì ghê quá, chúng tôi cứ tưởng chuột đồng chỉ sống ở đồng, ăn lúa, ăn khoai ăn rau nên nó sạch. Chứ nó ăn cả đồ bẩn thỉu ở cống ở rãnh thì ai dám ăn.
- Các bác rõ nhiêu khê. Em hỏi bác nhá: Giống chuột có ăn bẩn bằng giống chó không? Đến phân người mà con chó nó còn xơi, thì là bẩn nhất hạng rồi còn gì. Thế mà chính loại chó ăn phân, tức là chó cỏ, chó ta ấy, thịt nó mới đậm đà, chứ giống chó nhà giầu nằm xa - lông, ăn thịt bò ấy, đố anh nào ăn nổi, vì thịt nó vừa nhạt toẹt lại vừa gây, ngửi miếng thịt đã muốn nôn mửa rồi.
- Sao không lột luôn da con chuột ra cho nó mau, vặt lông thế này lâu lắm? Tôi hỏi vợ anh Hòa.
- Rõ là các bác chưa ăn thịt chuột bao giờ có khác. "Mèo ăn ruột, chuột ăn da, ếch ăn tù và, gà ăn trứng non". Con chuột mà bỏ da đi, thì coi như giảm giá trị một nửa.
Còn sớm, chúng tôi la cà vào mấy quán nhậu chuyên "mèo - chó - chuột" như Nguyên Bát, Hạnh Hoa... theo lời người làng mách, để thăm thú. Không biển hiệu, đường đi lại nhỏ, lòng vòng, phải đỗ ô tô khá xa, nhưng hơn mười năm nay, các quán lúc nào cũng đông khách. Bà chủ quán Nguyên Bát hỏi:
- Các bác muốn xơi mèo, chó hay chuột?
- Hôm nay không ăn, chúng tôi chỉ đi khảo sát thôi, để hôm nào kéo cả hội đến. Chó với mèo ăn mãi chán rồi. Chuột bọ thế nào?
- Quán em toàn chuột đồng, sạch tuyệt đối. Cái thứ chuột cống chuột rãnh bẩn thỉu, không bao giờ nhà em nhập. Có 5 món chuột luộc ép lá ré, chuột xào lăn, chuột bung, chuột rán, chuột băm.
- Vậy thôi à? Ở Vân Đình người ta còn có chuột giả chim, chuột giả chó. Bên Đình Bảng còn thêm chuột nấu đông nữa, tám món tất cả.
- Ít, nhưng mà ngon. Chả mấy hôm không có khách từ Hà Nội đánh ô tô về đây đâu các bác ạ. Cứ ăn rồi các bác sẽ biết.
- Chuột có to không?
- Đảm bảo con nào cũng từ hai lạng trở lên. Không tin, mời các bác ra xem hàng. Hôm nay có một đôi chuột cống, con to gần 7 lạng.
- Vừa nẫy chị bảo không bao giờ chị nhập chuột cống chuột rãnh cơ mà.
- Chuột đồng chính hiệu đấy, nhưng vì nó to nên người ta gọi tên nó là chuột cống, chứ không phải nó sống ở cống ở rãnh đâu bác ạ.
- Giá cả thế nào?
- Có hai mức, một mức mỗi đĩa 80 ngàn, một mức mỗi đĩa 100 ngàn, đặt mức nào chúng em làm mức đó. Rượu bia, bún bánh tính riêng.
4h chiều chợ chuột bắt đầu nhóm dọc theo hai bên đường làng. Chuột nhiều thật, tôi đếm dọc chợ được hơn 20 mẹt chuột đã làm sẵn, mẹt chưa thui, mẹt đã thui vàng, mẹt nhiều đến năm, sáu kg, mẹt ít cũng vài ba kg, trong khi cả chợ chỉ có vài quầy thịt lợn, thịt gà, ngoài ra còn mấy lồng chuột sống.
Người bán chuột sống để sẵn cái chậu, vài phích nước sôi bên cạnh, để khách mua xong, có nhu cầu là người bán dúng nước sôi làm lông, nổi lửa thui vàng và mổ cho luôn. Anh Thành, một người bán chuột sống, bảo :
- Đó là do khách sợ chuột ở những mẹt kia không tươi, có khi hôm qua bán không hết mang về để tủ lạnh, hôm nay lại mang ra.Để thế này, dù hôm nay không bán hết thì mang về ngày mai vẫn sống nguyên. Giống chuột dù đã bẻ răng nhưng để ba bốn ngày vẫn rất khỏe.
- Chuột bán có chạy không?
- Nhà em không hôm nào ế cả.
Quả là người mua chuột khá đông. Chỉ một lát, đã có mấy chị bán hết mẹt chuột, xách mẹt không ra về. Chị Hương, một người bán chuột cho biết, trước đây thường chỉ bà con trong xã bán chuột mua chuột với nhau.
Dân Canh Nậu có "truyền thống" ăn thịt chuột từ lâu. Nhưng mấy năm gần đây, người xã khác cũng ăn, cũng mua. Thấy một người đàn ông đang chọn chuột ở một hàng bên cạnh, tôi cũng sà xuống xem.
Chọn sáu con chuột đặt lên cân, được một cân với gần nửa lạng, ông ta bảo "thôi tính một cân cho nó tròn đi", người bán đồng ý. Xỉa ra tờ một trăm ngàn trả xong, ông túm đuôi cả sáu con chuột buộc làm một, treo vào móc hàng trên xe máy, vẻ mãn nguyện:
- Rét thế này, về làm nồi chuột đông. Chuột nấu đông phải để đông tự nhiên mới ngon, chứ nấu mà phải để vào tủ lạnh nó mới đông thì không ngon.
Sáu giờ, chợ chuột đã vãn. Hơn sáu giờ một chút, cả chợ không một bóng người.
Theo Bưu Điện VN