Bác sĩ chỉ dấu hiệu nhận biết và cách phòng tránh virus Nipah

Bác sĩ cho biết, virus Nipah không lây xa qua không khí, nhưng có thể lan thành cụm ca trong gia đình hoặc nơi chăm sóc khi tiếp xúc gần, thiếu phòng hộ.

Bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm cấp tính, diễn tiến nhanh, có thể gây viêm não hoặc viêm phổi dẫn đến suy hô hấp nặng. Tỷ lệ tử vong của bệnh có thể lên tới 75%, do đó cần được giám sát chặt chẽ, phát hiện sớm và kiểm soát lây nhiễm nghiêm ngặt.

Bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm

TS Lê Quốc Hùng, Trưởng khoa bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) cho biết, virus Nipah lưu hành chủ yếu ở Nam Á và một phần châu Á. Ổ dịch lớn đầu tiên xảy ra tại Malaysia (1998-1999), liên quan chăn nuôi heo. Từ năm 2001, bệnh được ghi nhận gần như hằng năm ở Bangladesh và từng đợt ở Ấn Độ.

Nhiều ca bệnh được cho là khởi phát từ nguồn động vật, đặc biệt khi người dân ăn, uống thực phẩm hoặc đồ uống bị dơi làm nhiễm bẩn.

Theo bác sĩ, virus Nipah lây truyền chủ yếu theo 3 đường: từ dơi sang người khi thực phẩm, đồ uống bị nhiễm nước bọt hoặc nước tiểu dơi; qua động vật trung gian, nhất là heo, khi tiếp xúc với heo bệnh hoặc dịch tiết; và từ người sang người khi tiếp xúc gần với nước bọt, đờm, dịch mũi họng.

Bệnh không lây lan xa qua không khí nhưng có thể bùng phát thành cụm ca trong gia đình hoặc cơ sở chăm sóc nếu không phòng hộ đầy đủ.

Virus Nipah là một trong những nguyên nhân gây tình trạng viêm não.

“Bệnh dễ bị bỏ sót vì trong vài ngày đầu triệu chứng có thể giống cảm cúm: sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau mỏi, đau họng, nôn ói; một số người có ho hoặc khó thở. Điểm nguy hiểm là bệnh có thể chuyển nhanh sang viêm não.

Vì vậy nếu có yếu tố dịch tễ như vừa đi từ vùng đang có cảnh báo hoặc tiếp xúc gần người bệnh nặng chưa rõ nguyên nhân, cần đặc biệt chú ý các dấu hiệu “đèn đỏ” gồm lơ mơ bất thường, ngủ gà, lú lẫn, nói không rõ, co giật hoặc rối loạn ý thức tăng nhanh. Khi có các dấu hiệu này, người bệnh cần được đưa đi khám ngay tại cơ sở y tế có khả năng hồi sức”, TS Lê Quốc Hùng nhấn mạnh.

ThS.BS Phan Lê Minh Tiến, Bệnh viện Nhi Đồng 2 (TP.HCM) cho biết, virus Nipah là tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm, có thể gây viêm não cấp, suy hô hấp với tỷ lệ tử vong cao. Nguồn lây chủ yếu từ dơi ăn quả, động vật trung gian và lây truyền từ người sang người qua tiếp xúc gần với dịch tiết.

“Ở trẻ em, bệnh thường khởi phát bằng sốt, đau đầu, nôn ói, sau đó nhanh chóng xuất hiện rối loạn tri giác, co giật, hôn mê. Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine dự phòng, do đó phát hiện sớm, cách ly kịp thời và hồi sức tích cực là yếu tố then chốt”, bác sĩ Tiến nói.

Hiện nay, bệnh do virus Nipah chủ yếu được điều trị hỗ trợ và hồi sức, gồm hỗ trợ hô hấp khi khó thở hoặc suy hô hấp, kiểm soát co giật, chăm sóc viêm não, bù nước – điện giải, điều trị biến chứng và kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện. Vì vậy, việc phát hiện sớm và chuyển tuyến điều trị phù hợp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Khuyến cáo của bác sĩ

Theo bác sĩ, đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh do virus Nipah. Tuy nhiên, trong bối cảnh giao thương và đi lại quốc tế gia tăng, nguy cơ xâm nhập chủ yếu đến từ các ca “nhập cảnh” từ vùng đang có dịch hoặc khu vực có cảnh báo. Vì vậy, người dân không nên hoang mang nhưng cần nâng cao cảnh giác và chủ động phòng bệnh đúng cách.

Bác sĩ khuyến cáo, trong sinh hoạt hằng ngày, người dân cần chú ý bảo đảm an toàn thực phẩm. Trái cây cần được rửa sạch, ưu tiên gọt vỏ trước khi ăn; tuyệt đối không sử dụng trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn, dập nát hoặc nhiễm bẩn.

Hạn chế sử dụng đồ uống, sản phẩm tươi sống không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. Đồng thời, tránh tiếp xúc gần với dơi và các động vật ốm, chết bất thường; không chạm tay trần vào xác động vật hay chất thải của động vật.

Trong gia đình, nếu có người xuất hiện các triệu chứng như sốt kèm ho, khó thở, hoặc có biểu hiện lơ mơ, rối loạn ý thức, người chăm sóc cần thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm.

Cụ thể, đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần, rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với đờm dãi, dịch tiết hoặc đồ dùng bẩn; không dùng chung các vật dụng dễ dính nước bọt, đờm như ly, chén, khăn mặt. Hạn chế việc tụ tập thăm bệnh trong phòng kín và đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm.

Khi đến cơ sở y tế, người bệnh hoặc người nhà cần chủ động khai báo đầy đủ tiền sử đi lại, lưu trú, tiếp xúc gần đây để nhân viên y tế có cơ sở phân luồng, đánh giá nguy cơ và áp dụng các biện pháp phòng lây nhiễm phù hợp.

Đối với các cơ sở y tế, bác sĩ nhấn mạnh cần tăng cường cảnh giác trong chẩn đoán lâm sàng, đặc biệt với các trường hợp viêm não, viêm màng não chưa rõ nguyên nhân.

Việc khai thác kỹ các yếu tố dịch tễ như lịch sử đi lại, tiếp xúc, nghề nghiệp và phơi nhiễm với động vật có ý nghĩa quyết định nhằm phát hiện sớm, không bỏ sót các ca bệnh nguy cơ cao và kịp thời triển khai các biện pháp kiểm soát lây nhiễm.

Trước đó, Bộ Y tế cho hay theo thông tin từ hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, từ ngày 27/12/2025 đến ngày 26/1/2026, Ấn Độ ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah (trong đó có 2 trường hợp có xét nghiệm khẳng định) tại một bệnh viện ở Tây Bengal.

Tính đến ngày 27/1/2026, Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc virus Nipah. Tuy nhiên, theo chuyên gia, vẫn cần đặc biệt lưu ý nguy cơ xâm nhập từ người đi về từ các quốc gia đang có dịch hoặc từng ghi nhận virus Nipah lưu hành. Việt Nam cũng nằm trong khu vực châu Á, nơi có sự phân bố của dơi ăn quả, loài có thể di chuyển xa và mang theo mầm bệnh.

PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) nhấn mạnh: “Đây là bệnh lây truyền từ động vật sang người, nên công tác giám sát đồng thời trên người và động vật là hết sức quan trọng”.