Trung Quốc vượt xa châu Âu trong cuộc đua năng lượng tái tạo

Điện mặt trời đã trở thành nguồn điện có công suất lắp đặt lớn nhất Trung Quốc, trong khi châu Âu vẫn gặp nhiều trở ngại về công nghệ, chi phí và hạ tầng lưới điện.

Nhà máy điện gió ở Eaglesham Moor, Scotland. Ảnh: AFP/TTXVN (Không được phép sử dụng, chia sẻ bởi bên thứ ba)

Theo truyền thông châu Âu ngày 1/9, công suất điện mặt trời của Trung Quốc đã vượt nhiệt điện than lần đầu tiên, đánh dấu bước tiến mới trong quá trình chuyển dịch năng lượng của quốc gia phát thải khí nhà kính lớn nhất thế giới.

Cơ quan Năng lượng Quốc gia Trung Quốc (NEA) cho biết tính đến cuối tháng 7, tổng công suất điện mặt trời lắp đặt trên cả nước đạt 1,286 tỷ kW. Trong khi đó, công suất nhiệt điện than ở mức 1,285 tỷ kW.

Với kết quả này, điện mặt trời lần đầu trở thành loại hình nguồn điện có công suất lắp đặt lớn nhất tại Trung Quốc. NEA đánh giá lĩnh vực này tiếp tục duy trì tốc độ phát triển nhanh, đồng thời đóng vai trò ngày càng quan trọng trong bảo đảm nguồn cung điện và thúc đẩy chuyển đổi năng lượng.

Trong 7 tháng đầu năm 2026, các nhà máy điện mặt trời của Trung Quốc sản xuất 802,4 tỷ kWh, tăng 15,5% so với cùng kỳ năm ngoái và chiếm khoảng một phần tám tổng sản lượng điện quốc gia.

Tuy nhiên, công suất lắp đặt không đồng nghĩa với sản lượng điện thực tế. NEA chưa công bố tổng lượng điện được sản xuất từ than trong cùng giai đoạn, nên chưa thể kết luận điện mặt trời đã vượt nhiệt điện than về sản lượng.

Than đá là nguồn cung cấp điện chủ lực của Trung Quốc trong nhiều thập niên, đồng thời đóng góp đáng kể vào lượng khí thải gây biến đổi khí hậu của nước này. Bắc Kinh đặt mục tiêu đưa phát thải carbon đạt đỉnh trước năm 2030 và đạt trung hòa carbon vào năm 2060.

Theo dữ liệu được truyền thông châu Âu rà soát, sản lượng nhiệt điện than của Trung Quốc giảm gần 2% trong năm 2025, dù nhu cầu điện vẫn tăng. Đây là lần sụt giảm đầu tiên trong sáu năm. Một số nhà phân tích cho rằng đây cũng là lần đầu tiên sản lượng điện than đi xuống trong bối cảnh tổng nhu cầu điện tiếp tục gia tăng.

Sự thay đổi này diễn ra cùng với tốc độ mở rộng nhanh chóng của năng lượng tái tạo. Riêng năm 2025, Trung Quốc bổ sung mức kỷ lục 315 GW điện mặt trời và 119 GW điện gió. Theo Hội đồng Điện lực Trung Quốc, hai nguồn năng lượng này chiếm hơn 80% tổng công suất phát điện mới được lắp đặt trong năm

Châu Âu vẫn bị bỏ lại phía sau

Xét về tốc độ triển khai năng lượng tái tạo, các nước châu Âu vẫn đi sau Trung Quốc. Một trong những nguyên nhân là Bắc Kinh bắt đầu quá trình chuyển đổi năng lượng sạch sớm hơn và đã xây dựng được chuỗi cung ứng quy mô lớn.

Năm 2023, Trung Quốc lắp đặt khoảng 180 – 230 GW điện mặt trời, trong khi tổng công suất mới của các nước châu Âu cộng lại chỉ đạt khoảng 58 GW.

Khả năng tự sản xuất các linh kiện công nghệ sạch và nắm giữ nhiều bằng sáng chế giúp Trung Quốc rút ngắn thời gian triển khai, đồng thời giảm chi phí nhờ lực lượng lao động có giá thành thấp hơn.

Hạ tầng lưới điện cũng tạo ra khác biệt đáng kể. Lưới điện Trung Quốc được đánh giá có khả năng tiếp nhận nguồn điện từ nhiều loại hình khác nhau hiệu quả hơn, trong khi hệ thống của châu Âu bị cho là đã lạc hậu và chưa theo kịp tốc độ phát triển của điện gió, điện mặt trời.

Một trong những giải pháp được đề xuất cho châu Âu là kết hợp nhiều nguồn năng lượng tái tạo tại cùng một địa điểm và sử dụng chung hạ tầng đấu nối. Cách tiếp cận này có thể giúp giảm tình trạng điện gió và điện mặt trời không được khai thác đầy đủ do hạn chế của lưới truyền tải.