Nhật Bản chi hàng nghìn tỷ yên thúc đẩy công nghiệp quốc phòng

Đối mặt với trật tự thế giới đang dịch chuyển nhanh và các mối đe dọa gia tăng, Nhật Bản nhận thức rằng xây dựng lá chắn công nghiệp quốc phòng riêng để đảm bảo an ninh cho chính mình là thiết yếu.

Nhật Bản thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng (Ảnh: AFP).

Chuyển đổi ngành công nghiệp quốc phòng

Trong Sách trắng hàng năm được công bố vào ngày 4/8, Bộ Quốc phòng Nhật Bản đã viện dẫn các mối đe dọa chiến lược và những bài học từ chiến tranh hiện đại như những lý do then chốt giải thích tại sao nước này đang đầu tư hàng nghìn tỷ yên để biến một ngành quốc phòng nội địa vốn từ lâu bị coi là phụ thuộc về mặt kinh tế trở thành một động cơ cốt lõi của sức mạnh quốc gia.

Tài liệu này được đưa ra hai tuần sau khi nội các của Thủ tướng Sanae Takaichi thông qua kế hoạch kinh tế hàng năm honebuto (hay “vững chắc”), trong đó kêu gọi một cách rõ ràng về việc “chuyển đổi các năng lực quốc phòng trong vòng năm năm”.

Để đạt được điều này đòi hỏi nhiều hơn là chỉ đơn thuần tăng chi tiêu quốc phòng vượt qua mức 2% GDP hiện tại. Mặc dù cả hai tài liệu đều không đưa ra các mục tiêu chi tiêu mới một cách chi tiết, kế hoạch honebuto đã nhấn mạnh và trích dẫn các mục tiêu được đề ra bởi các đồng minh an ninh khác của Mỹ, bao gồm NATO (3,5% vào năm 2035), Hàn Quốc (3,5% trong thời gian sớm nhất có thể) và Australia (3% vào năm 2033).

“Nhật Bản trước hết và trên hết phải củng cố sức mạnh ngoại giao, chủ động tăng cường sức mạnh quốc phòng, đồng thời tích hợp một cách hữu cơ các năng lực ngoại giao, quốc phòng, kinh tế, công nghệ, tình báo và nguồn nhân lực”, bản kế hoạch cho biết.

Cốt lõi của tầm nhìn này là xây dựng một ngành quốc phòng có sức cạnh tranh toàn cầu, có thể định vị Nhật Bản như một nhân tố quan trọng trong các chuỗi cung ứng quốc tế, báo cáo nói thêm.

Trong lời nói đầu của Sách trắng dài 600 trang, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi đã nhấn mạnh sự chuyển dịch sang hình thái mới này: “Cơ sở sản xuất và công nghệ quốc phòng về bản chất là một phần không thể tách rời của chính năng lực quốc phòng, và việc củng cố chúng là điều không thể thiếu”.

Cũng quan trọng không kém là động thái song song của Tokyo nhằm nới lỏng việc chuyển giao thiết bị quốc phòng, “giúp đảm bảo năng lực sản xuất trong nước cần thiết duy trì khả năng tác chiến lâu dài”.

Theo ông Koizumi, bên cạnh việc củng cố năng lực răn đe và ứng phó cùng với Mỹ và các đối tác có cùng tư tưởng, động thái này “cho phép các nước sở hữu cùng loại thiết bị và chia sẻ hạ tầng sản xuất, bảo trì và duy trì, từ đó cho phép cung cấp sự hỗ trợ lẫn nhau”.

Sách trắng đóng vai trò là khúc dạo đầu cho việc Nhật Bản sửa đổi 3 tài liệu an ninh cốt lõi của mình vào cuối năm gồm: Chiến lược An ninh Quốc gia, Chiến lược Quốc phòng Quốc gia và Chương trình Tăng cường Quốc phòng.

Những cú hích

Trong nhiều thập niên, các nhà thầu quốc phòng Nhật Bản đã hoạt động dưới những hạn chế mang tính cấu trúc nghiêm ngặt như một ngành công nghiệp bên lề, bị cản trở bởi các lệnh cấm xuất khẩu vũ khí thời hậu chiến. Sản lượng thu mua thấp, với Lực lượng Tự vệ thực chất là khách hàng duy nhất, đồng nghĩa với tỷ suất lợi nhuận mỏng khiến các nhà sản xuất lớn trong nước như Komatsu và Sumitomo Heavy Industries phải thu hẹp quy mô hoặc từ bỏ hoàn toàn các bộ phận quốc phòng của họ.

Quyết định vào tháng 4 về việc nới lỏng các hạn chế và cho phép xuất khẩu các vũ khí sát thương đã mở ra cánh cửa đến các thị trường mới.

Thêm vào đó, Tokyo đang tích cực thu hút các công ty khởi nghiệp công nghệ dân sự. Khi ranh giới giữa công nghệ thương mại và quân sự nhanh chóng mờ đi, đổi mới sáng tạo lưỡng dụng đã trở thành một ưu tiên quốc gia.

Đạo luật Tăng cường Cơ sở Sản xuất và Công nghệ Quốc phòng Nhật Bản năm 2023 mang đến một cú hích lớn, trong đó đề cập đến sự hỗ trợ trực tiếp từ chính phủ đồng thời nâng tỷ suất lợi nhuận của nhà thầu chính phủ lên mức tối đa 15%, tăng từ mức 8%.

Điều này đã tiếp thêm động lực mới cho ngành công nghiệp, với việc các công ty ngày càng trình nhiều hơn các kế hoạch sản xuất tối ưu để chính phủ phê duyệt.

Trong năm tài chính 2023, chỉ có 36 kế hoạch được phê duyệt, bao gồm 13 kế hoạch từ các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đến năm tài chính 2024, tổng số đã tăng vọt lên 121, bao gồm 75 kế hoạch từ các SME. Trong năm tài chính gần nhất kết thúc vào tháng 3 năm nay, đã có 164 phê duyệt, với 124 kế hoạch của các SME.

Ông Heng Yee Kuang, người đứng đầu Đơn vị Nghiên cứu An ninh tại Đại học Tokyo, cho biết: “Số lượng các doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng các công ty khởi nghiệp linh hoạt ngày càng tăng của Nhật Bản, đặc biệt là trong các lĩnh vực vũ trụ và máy bay không người lái, hiện đang lấp đầy hệ sinh thái công nghiệp quốc phòng vốn từ lâu bị chi phối bởi các cái gọi là ông lớn”.

Sách trắng đưa ra một lời kêu gọi trực tiếp đến công chúng, coi chi tiêu quốc phòng không chỉ là một sự cần thiết về an ninh, mà còn là một động cơ kinh tế.

Tài liệu lập luận rằng việc củng cố cơ sở sản xuất quốc phòng sẽ mang lại những “cổ tức hữu hình” cho xã hội dân sự bằng cách tạo ra các công việc có tay nghề cao, hồi sinh các nền kinh tế khu vực xung quanh các trung tâm sản xuất và tạo ra “các hiệu ứng về công nghệ vào khu vực dân sự”.

Kazuto Suzuki, giám đốc viện nghiên cứu Viện Địa kinh tế, nói: “Nếu chi tiêu quốc phòng gia tăng dẫn đến đầu tư mới và tạo việc làm, điều đó chắc chắn sẽ tích cực cho sinh trưởng kinh tế”.

Ông nói thêm: “Tuy nhiên, một điểm quan trọng hơn là chính phủ dự kiến không chỉ đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, mà còn mở rộng khuôn khổ mua sắm của mình, cụ thể là bằng cách tích cực mua sắm từ các công ty khởi nghiệp quốc phòng để thích ứng với các phương thức tác chiến mới, và từ đó kích thích đầu tư của khu vực tư nhân”.