Ngôi mộ ‘hai hài cốt’ được tìm thấy ở Cáp Nhĩ Tân: Chuyên gia pháp y khám nghiệm thì tìm thấy chi tiết ‘đau lòng’

Có nhiều điều kỳ lạ và bí ẩn trong ngôi mộ này.

Trung Quốc vào năm 1115, thủ lĩnh Hoàn Nhan A Cốt Đả thống nhất bộ lạc Nữ Chân, xây dựng thành công vương triều Đại Kim. Tuy nhiên, chế độ chỉ tồn tại được 119 năm và đã bị đội quân Mông Cổ xóa sổ vào năm 1234. Thời gian tồn tại ngắn ngủi, triều đại không kịp để lại nhiều dấu ấn đến hiện tại ngoại trừ phong tục mai táng đơn giản được các nhà khảo cố học khám phá.

Cuộc khai quật thành công nhất từ trước đến nay về triều Đại Kim phải kế đến ngôi mộ đôi vợ chồng nằm ở phía đông bắc, ngoại ô vùng Cáp Nhĩ Tân.

Video đang HOT

Ngôi mộ hai hài cốt được tìm thấy ở Cáp Nhĩ Tân: Chuyên gia pháp y khám nghiệm thì tìm thấy chi tiết đau lòng - Hình 1

Tộc Nữ Chân – triều Đại Kim. (Ảnh: Sohu).

Năm 1980, sau khi nghe được tin báo phát hiện một ngôi mộ cổ triều Kim, các chuyên gia đã nhanh chóng đến hiện trường tiến hành khai quật, các bí ẩn về vương triều dần dần được hé lộ.

Chủ nhân ngôi mộ là một cặp vợ chồng, mặc trên mình trang phục đặc trưng dân tộc Nữ Chân. Mặc dù ngôi mộ đã bị hư hỏng nhưng những hoa văn chạm khắc tinh xảo vẫn còn giữ được nét đặc trưng nổi bật. Đôi vợ chồng đeo rất nhiều đồ trang sức bằng vàng có giá trị lớn. Các chuyên gia cho rằng họ đều thuộc tầng lớp quý tộc ở triều đại này.

Ngôi mộ hai hài cốt được tìm thấy ở Cáp Nhĩ Tân: Chuyên gia pháp y khám nghiệm thì tìm thấy chi tiết đau lòng - Hình 2

Hình ảnh khai quật ngôi mộ. (Ảnh: Sohu).

Người thân cụ ông cầm mũ cối đánh công an ở Hà Nội lên tiếng, mong được cảm thông: ‘Ông cũng từng là một quân nhân rất nghiêm khắc’

Chi tiết đặc biệt khiến các nhà khảo cổ chú ý chính là chiếc khăn lụa vàng được phủ lên khuôn mặt nữ chủ mộ. Mặc dù lớp bên trong khăn đã mục nát nhưng chiếc khăn vẫn giữ được độ chắc chắn nhờ lớp tơ bao phủ bên ngoài.

Các chuyên gia cầm chiếc khăn lên trong sự ngỡ ngàng, tất cả đều không tin vào mắt mình. Họ tự hỏi rằng, tại sao loại tơ lụa này đã có tuổi thọ hơn 1000 năm nhưng vẫn giữ được độ kết dính đàn hồi đến vậy. Khám phá này như mở một trang sách mới, hé lộ nhiều chi tiết quan trọng về nghề thủ công dưới triều Đại Kim.

Ngôi mộ hai hài cốt được tìm thấy ở Cáp Nhĩ Tân: Chuyên gia pháp y khám nghiệm thì tìm thấy chi tiết đau lòng - Hình 3

Đồ tùy táng hầu như vẫn giữ được nguyên vẹn qua 1000 năm. (Ảnh: Sohu).

Đội khảo cổ tìm thấy tấm bia đá khắc dòng chữ “Thái Úy Nghi cùng Tam Ti Sự Tề quốc vương – 1162″, từ đó mà danh tính chủ mổ được xác định. Đây chính là hoàng đế Đại Kim cùng người thiếp của ông.

Dưới suy đoán lịch sử, các chuyên gia cho rằng, nữ tử này chính là Triệu Kim Cô – công chúa triều đại Bắc Tống.

Ngôi mộ hai hài cốt được tìm thấy ở Cáp Nhĩ Tân: Chuyên gia pháp y khám nghiệm thì tìm thấy chi tiết đau lòng - Hình 4

Sự kiện Tĩnh Khang. (Ảnh: Sohu).

Sau sự kiện Tĩnh Khang, hoàng đế thứ 8 triều đại Bắc Tống cùng cô con gái 7 tuổi của mình bị đưa về Đại Kim lưu đầy. Do không chịu được sự tra tấn, hoàng đế qua đời còn công chúa mới 7 tuổi bị ép trở thành thiếp quốc vương Kim. Điều này khiến các chuyên gia pháp y cảm thấy xót xa, đau lòng thay cho cô công chúa nhỏ.

Đội khảo cổ hy vọng trong tương lai sẽ có thêm nhiều ngôi mộ dưới triều Kim được tìm thấy hơn nữa. Chỉ khi làm được điều đó, sự thật mới hoàn toàn sáng tỏ.

Ngôi mộ bé gái 5 tuổi được khai quật ở Sơn Đông cùng chiếc áo cưới đính vàng, các chuyên gia hét lên sau khi danh phận cô bé được xác nhận!

3 thi thể trẻ nhỏ được chôn cất tại một ngôi mộ ở Sơn Đông, trong đó có 2 bé trai và 1 bé gái đang mặc chiếc áo cưới đính vàng.

Năm 2003, trong quá trình mở rộng dinh thự Vương Hi Chi ở Lâm Nghi, Sơn Đông các công nhân đã bất ngờ phát hiện một ngôi mộ cổ dưới nền móng thi công. Nhận được tin báo, đội khảo cổ nhanh chóng đến hiện trường và tiến hành khai quật.

Ngôi mộ bé gái 5 tuổi được khai quật ở Sơn Đông cùng chiếc áo cưới đính vàng, các chuyên gia hét lên sau khi danh phận cô bé được xác nhận! - Hình 1

Quá trình khai quật ngôi mộ. (Ảnh: New Qq).

Khi nhìn lớp quặng sắt màu đỏ bao phủ ngôi mộ, tất cả chuyên gia đều nghĩ rằng đây có thể là lăng mộ của một vị hoàng đế nào đó. Tuy nhiên, phát hiện tiếp theo đã khiến họ không khỏi ngỡ ngàng. 3 thi thể trẻ nhỏ được chôn cất tại nơi đây, trong đó có 2 bé trai và 1 bé gái cùng chiếc áo cưới đính vàng.

Thông qua văn bia và nhiều sách cổ khác nhau, các chuyên gia xác nhận được đây là lăng mộ của Từ Mã Hoán, con trai thứ 5 của hoàng đế Đông Tấn Từ Mã Duệ, chết khi mới lên 2 tuổi vì bạo bệnh.

Bé trai tiếp theo tên Từ Mã An, cháu ruột của Từ Mã Huệ, cũng đã qua đời ở tuổi thứ 5. Còn bé gái cùng chiếc áo cưới đính vàng kia chính là nạn nhân của quan niệm hôn nhân tiền định (hôn nhân sắp xếp trước) tàn nhẫn.

Các chuyên gia có mặt đã phải thốt lên kinh ngạc và đầy đau đớn trước số phận của cô gái nhỏ.

Ngôi mộ bé gái 5 tuổi được khai quật ở Sơn Đông cùng chiếc áo cưới đính vàng, các chuyên gia hét lên sau khi danh phận cô bé được xác nhận! - Hình 2

Hình ảnh khai quật từ lăng mộ. (Ảnh: New Qq).

Xã hội phong kiến từ lâu đã đưa hôn nhân tiền định trở thành một nghi lễ bù đắp sự tiếc nuối của những người qua đời khi chưa được kết hôn.

Ban đầu, họ chỉ sử dụng người giấy để thay thế cô dâu, nhưng dần dần dưới sự tác động của quyền lực cứ ngỡ như tình thương mà các hoàng đế dành cho con mình vô tình biến phong tục tốt đẹp trở thành một đám tang hôn nhân mang đầy sự bất mãn của xã hội.

Quan niệm hôn nhân phong kiến tàn ác đã cướp đi cuộc sống biết bao cô gái vô tội và khiến gia đình họ phải chịu uất hận suốt cả cuộc đời.

Ngôi mộ bé gái 5 tuổi được khai quật ở Sơn Đông cùng chiếc áo cưới đính vàng, các chuyên gia hét lên sau khi danh phận cô bé được xác nhận! - Hình 3

Chân dung hoàng đế Đông Tấn - Từ Mã Duệ. (Ảnh: New Qq).

Cái chết của bé gái như một minh chứng tố cáo hủ tục phong kiến, người mà hoàng đế Từ Mã Duệ chọn làm vợ cho con trai của mình.

Qua khám nghiệm hài cốt, các chuyên ra đưa kết luận bé gái cũng chỉ 5 tuổi. Thật tàn nhẫn khi một sinh mạng nhỏ bé lại phải chịu cái chết cay đắng và tàn nhẫn. Liệu rằng còn bao nhiêu đứa trẻ đã trải qua những giây phút kinh hoàng như vậy, thật sự không thể nghĩ đến nữa!

Bạn thấy bài báo này có hữu ích không?
Không

Tin liên quan

Tiêu điểm

Lăng mộ Hoàng đế bị khoá từ bên trong nhưng người thợ cuối cùng vẫn thoát ra ngoài được, đầu óc người xưa khiến hậu thế phải ngả mũ thán phục
06:56:21 21/09/2021
Gấu xám chết vì bị dê núi húc thủng cổ
15:03:21 21/09/2021
Xem lại camera an ninh, chủ nhà phát hoảng thấy sinh vật lạ xuất hiện, dân mạng sợ hãi gọi tên quái vật huyền thoại
07:01:17 21/09/2021
Ám ảnh những căn nhà bỏ hoang 'đóng băng trong quá khứ' ở Mỹ
11:34:14 21/09/2021
Nín thở xem màn đi bộ trên dây, mạo hiểm vượt qua sông ở Paris
14:45:25 20/09/2021
Ong đốt chết 63 chim cánh cụt có nguy cơ tuyệt chủng ở Nam Phi
14:53:00 20/09/2021
Kinh hãi phát hiện bức thư 'chết chóc' trên tay búp bê vải trong căn nhà cũ
09:22:13 22/09/2021
Khoảnh khắc hài hước chó chạy vào cướp bóng của người chơi giữa trận đấu
07:36:09 21/09/2021
Lá thư trong chai 'xuất phát' từ Nhật Bản đến Mỹ sau 37 năm
14:48:27 20/09/2021
"Hồi sinh" lại người Nhật Bản cổ từ hài cốt 9.000 tuổi
19:26:08 20/09/2021

Thông tin đang nóng

Thủy Tiên sáng rút 20 tỷ tiền mặt ở Sài Gòn, trưa rút 10 tỷ tại Huế, dân mạng phân tích 3 điểm bất thường
07:38:52 22/09/2021
Nhà tiên tri đình đám phán 1 câu về mối quan hệ giữa Tạ Đình Phong và Vương Phi, nghe xong ai cũng rùng mình vì tính chính xác
06:23:24 22/09/2021
Chồng cũ, tình địch, tình cũ đứng chung sân khấu, Dương Mịch bị réo tên
07:10:04 22/09/2021
Giữa tin đồn Đại Nam sắp được chuyển cho người khác, bà Phương Hằng có động thái ngầm khẳng định đanh thép về chủ nhân của KDL này?
08:24:32 22/09/2021
Biểu cảm của Tạ Đình Phong khi Vương Phi hát
06:53:33 22/09/2021
Động thái của người thân, bạn bè trước tình hình sức khỏe mới nhất của Phi Nhung
07:46:07 22/09/2021
Triệu Lệ Dĩnh từng bị 1 biên kịch tố "lừa" rất nhiều người vì ngoại hình và tính cách 1 trời 1 vực, chuyện gì thế này?
08:37:09 22/09/2021
Đèn lồng hot nhất đêm Trung thu của ái nữ nhà Nhã Phương, hoá ra liên quan đến chi tiết "dìm" Trường Giang
07:05:33 22/09/2021
Dàn sao châu Á nô nức đón Trung thu: Triệu Lệ Dĩnh - Lisa khoe visual đỉnh cao, BTS lên đồ truyền thống, Hyun Bin chúc gì đây?
06:07:10 22/09/2021
Chồng Việt kiều của Hoàng Oanh 'Mắt Ngọc'
05:54:56 22/09/2021

Tin mới nhất

Bí ẩn về 13 hộp sọ pha lê của người Maya và lời tiên đoán ngày tận thế của nhân loại

09:18:16 22/09/2021
Năm 1927, tại khu tàn tích của người Maya ở Honduras ở Trung Mỹ, một người nào đó đã phát hiện ra một hộp sọ pha lê tinh xảo có kích thước tương tự như đầu người thật, điều này đã gây náo động thế giới.

Khoảnh khắc hiếm hoi một thiên thể đâm vào Sao Mộc

20:43:31 21/09/2021
Một tia lửa lóe sáng đã được các nhà khoa học quan sát trên Sao Mộc, khả năng là hiệu ứng của một vụ va chạm với sao chổi, thông tin đăng tải trên Phys.org.

Độc đáo màn đánh cá bằng lửa trong đêm, kỹ thuật cổ xưa ở Đài Loan

20:40:37 21/09/2021
Kỹ thuật đánh cá mòi bằng cách đốt lửa ở mạn thuyền tạo ra khung cảnh mãn nhãn đã lưu truyền ở Đài Loan hàng trăm năm nay.

Khám phá tàu lượn siêu tốc nhanh nhất thế giới

14:57:25 21/09/2021
Formula Rossa - tàu lượn siêu tốc nhanh nhất thế giới, đạt tốc độ tối đa 240 km/h chỉ trong 4,9 giây đã yêu cầu người chơi phải đeo kính an toàn để bảo vệ mắt khỏi tác động của côn trùng hoặc hạt cát.

Vùng nước siêu mặn hàng đầu thế giới, hơn cả Biển Chết

11:52:18 21/09/2021
Ao Gaetale với độ mặn 43% khiến nó trở thành vùng nước mặn nhất trên hành tinh này.

Nhảy dây bằng mái tóc siêu dài, cô gái trẻ lập kỷ lục thế giới

07:32:50 21/09/2021
Cô gái trẻ đến từ Bờ Biển Ngà lập kỷ lục thế giới khi thực hiện động tác nhảy dây bằng chính mái tóc siêu dài của mình.

Mèo nhỏ nhưng có võ, con mồi hiếm khi thoát khỏi móng vuốt của nó

09:25:14 20/09/2021
Mèo có kích thước chỉ khoảng 20 cm nhưng số nạn nhân của nó trong các cuộc đi săn thì vượt qua cả con số mà báo hung dữ kiếm được trong một tháng.

Nhà khảo cổ học phát hiện hộp sọ khổng lồ, kết quả trả về khiến tất cả 'chết lặng': Đây không phải ADN của con người

09:21:27 20/09/2021
Hộp sọ với hai hốc mắt to bất thường được cho là tàn tích của một người ngoài hành tinh.

'Người đẹp ngủ trong rừng' ngủ 13 ngày mới tỉnh

15:29:11 19/09/2021
Thiếu nữ 17 tuổi khiến cha mẹ lo lắng khi trải qua nhiều đợt ngủ dài, có lần lên tới 13 ngày liên tiếp.

Người đàn ông chỉ ngủ 30 phút mỗi ngày suốt 12 năm

15:23:58 19/09/2021
Muốn thêm thời gian tận hưởng cuộc sống, anh Daisuke Hori (36 tuổi) dành nhiều năm rèn luyện trí óc và cơ thể để ngủ càng ít càng tốt.

Lời nhắn trong chai thủy tinh lênh đênh trên biển gần 4 thập kỷ

15:12:10 19/09/2021
Chai thủy tinh do các học sinh trường trung học Choshi của Nhật Bản thả xuống biển cách đây gần 40 năm, đã được một bé gái phát hiện khi nó trôi dạt vào bờ biển Hawaii.

Bí mật đằng sau cách tính thời gian trong Tử Cấm Thành, dụng cụ thô sơ đáng kinh ngạc được dùng báo giờ suốt năm

15:01:26 19/09/2021
Bạn có từng thắc mắc thời xưa khi chưa phát minh ra đồng hồ thì người ta xem giờ bằng cách nào không? Ở thời kỳ vua chúa, làm sao để vận hành cả một hệ thống triều đình đúng giờ đúng giấc được? Mọi bí mật đều nằm trong Giao Thái Điện củ...

Chuyện giờ mới kể về vụ hỏa hoạn cao ốc khủng khiếp nhất thế giới, bắt nguồn từ tòa nhà 25 tầng dính 'lời nguyền' chết chóc kinh dị

14:55:20 19/09/2021
Sau cái chết của 13 người, dư luận ở São Paulo liên tục đồn thổi về lời nguyền chết chóc trên mảnh đất này.

30 năm sau đám tang, 'người chết' trở về với bộ quần áo vẹn nguyên, gia đình choáng nặng

06:45:20 19/09/2021
Người đàn ông tưởng đã chết 30 năm bất ngờ trở về nhà trong sự ngỡ ngàng của người thân, gia đình.

Bằng chứng cho thấy sự sống ngoài Trái đất phổ biến hơn chúng ta vẫn nghĩ

21:15:44 18/09/2021
Các nhà vật lý học thiên thể của Đại học Leeds (Anh) đã phát hiện nhiều phân tử hữu cơ liên quan đến sự sống trong vũ trụ, trái ngược với giả thuyết trước đó rằng các phân tử này là rất hiếm .

'Sinh vật ngoài hành tinh' sống trên Trái Đất gương mặt vô cùng đáng sợ

21:10:42 18/09/2021
Loài côn trùng nhỏ bé sở hữu hình thù kỳ dị, có dáng vẻ cầu kỳ, độc đáo nổi bật bởi sự khác biệt mỗi nơi chúng đặt chân đến.

Loài hoa đẹp hiếm có chỉ tồn tại ở hai địa điểm trên thế giới

21:07:10 18/09/2021
Cây hoa trà đỏ chính là loài hoa đẹp hiếm nhất thế giới vì nó chỉ mọc ở hai địa điểm trên thế giới là Anh và New Zealand.

Cây cà chua bi 'khủng' giúp người làm vườn thu được 839 quả

18:12:45 18/09/2021
Người làm vườn ở Anh thu hoạch được 839 quả từ một cây cà chua bi.

Thấy bạn học của con giống hệt những đứa con khác, mẹ chết lặng trước kết quả xét nghiệm ADN

18:08:49 18/09/2021
Trong một lần đi đón con từ trường mẫu giáo, người mẹ này bất ngờ phát hiện một bé gái cùng lớp con có ngoại hình rất giống những đứa con khác của mình.

Kiểm tra thi thể chủ nhân ngôi mộ 7.000 tuổi, đội khảo cổ rùng mình: Sao lại thừa 18 cái xương?

18:03:06 18/09/2021
Kết quả xét nghiệm đã cho thấy 18 mảnh xương này thậm chí còn không thuộc về bộ hài cốt của chủ mộ.

Có thể bạn quan tâm

Nghi ngờ thái quá và không muốn thỏa hiệp, 5 dấu hiệu sẽ xuất hiện khi đàn ông không còn yêu bạn

Tình yêu

10:57:00 22/09/2021
Không phải tình cảm của ai cũng suôn sẻ và nắm tay nhau hạnh phúc suốt đời, nhiều người bền hơn là trải qua thăng trầm, một số dựa vào nỗ lực của cả hai để cùng nhau vượt qua khó khăn, số khác lại chọn cách ly thân và đối xử tốt với nha...

Món ngon mỗi ngày: Trổ tài nấu bún ốc ngon và đơn giản

Ẩm thực

10:55:55 22/09/2021
Nhắc tới mùa thu, ta không thể bỏ qua các món ăn làm từ ốc như ốc luộc; chả ốc; bún ốc; ốc chuối đậu...

Không còn úp mở, Hoa hậu Phạm Hương chính thức hé lộ dung mạo cưng xỉu của nhóc tỳ thứ 2!

Sao việt

10:55:11 22/09/2021
Phạm Hương vừa công khai mặt con trai, Linh Rin phải lao ngay vào bình luận.

Video unbox cả 4 mẫu iPhone 13, màu xanh sierra nhận được "mưa" lời khen vì quá xuất sắc! 

Đồ 2-tek

10:53:32 22/09/2021
Màu xanh mới trên iPhone 13 đang được cộng đồng mạng khen nức nở.

'Mẹ bay lên trời rồi'

Đời sống

10:52:02 22/09/2021
“Mẹ có cánh bay lên trời. Mẹ sẽ khỏe lại và có sức mạnh. Em kêu mẹ về được không?”, câu nói hồn nhiên của Phương Anh, cô bé vừa vào lớp 1 đã mồ côi mẹ vì Covid-19 khiến cả nhà chạnh lòng. Nhiều lúc nhớ mẹ, em tu tu khóc, mặc các chị dỗ ...

Lên kế hoạch trả thù bạn trai cũ vì bị bỏ rơi khi mang bầu, thế nhưng sự việc phức tạp hơn tôi tưởng tượng rất nhiều

Tâm sự

10:50:44 22/09/2021
Trong suy nghĩ của tôi lúc nào cũng hận Thành đến thấu xương. Vì anh ta mà mấy năm nay tôi đã chịu bao tủi nhục. Tôi muốn gặp lại bạn trai cũ, để báo thù.

Bà Phương Hằng “vạch trần” chiêu trò sao kê của Mr. Đàm: “Mày và thằng H.L khác nhau chỗ nào”

Netizen

10:50:18 22/09/2021
Bà Phương Hằng tiếp tục công kích Đàm Vĩnh Hưng sau khi bị nam ca sĩ khởi kiện về tội xúc phạm danh dự và vu khống.

'Hết tình là hết nghĩa', những con giáp này nếu chia tay là chấm dứt, không có chuyện 'dĩ hòa vi quý'

Trắc nghiệm

10:49:20 22/09/2021
Trong số 12 con giáp, những người thuộc tuổi Sửu được coi là có sức chịu đựng dai dẳng nhất. Họ là những người vô cùng bình tĩnh và sáng suốt trước khi quyết định một việc gì đó.

SHEIN: Phốt-chồng-phốt mà vẫn hất cẳng từ Zara đến H&M, vậy ẩn tình là gì?

Thời trang

10:48:12 22/09/2021
Dù sinh sau đẻ muộn, thế nhưng giới chuyên môn cho rằng SHEIN chính là minh chứng của hình mẫu nâng cấp thời trang nhanh vừa vừa, thành nhanh... tốc độ bàn thờ.

Siêu công viên giải trí Universal Studios lớn nhất thế giới khai trương tại Bắc Kinh

Du lịch

10:47:47 22/09/2021
Sau một thời gian thử nghiệm, công viên Universal Studios lớn nhất thế giới đã chính thức khai trương tại Bắc Kinh (Trung Quốc) vào ngày 20/9.

Đàn em Hyundai Grand i10 lộ diện tại đại lý, giá rẻ hơn cả Kia Morning khiến khách Việt phát sốt

Ôtô

10:45:27 22/09/2021
Đàn em của Hyundai Grand i10 bất ngờ có mặt tại đại lý với mức giá từ 270 triệu đồng, rẻ hơn cả Kia Morning khiến khách Việt bất ngờ.

Trắng đêm lấy mẫu xét nghiệm toàn bộ thành phố Phủ Lý

Sự kiện nóng

10:44:28 22/09/2021
HÀ NAM- Trước diễn biến phức tạp của dịch Covid-19, tỉnh quyết định lấy mẫu xét nghiệm sàng lọc toàn bộ người dân thành phố Phủ Lý để kịp thời phát hiện, bóc tách F0 ra khỏi cộng đồng.

Lamborghini Centenario Roadster được rao bán hơn 100 tỷ đồng

Siêu xe

10:42:36 22/09/2021
Lamborghini Centenario Roadster là phiên bản mui trần của dòng siêu xe cùng tên, được sản xuất giới hạn chỉ 20 chiếc và có giá bán khởi điểm ban đầu gần 2 triệu USD.

Chàng trai trượt chân ngã, vội nhảy hip hop cho đỡ quê

Hài hước

10:41:03 22/09/2021
Khi bạn bị đau nhưng phải làm sao cho ngầu!

Có thể tiêm kết hợp 2 loại vắc xin ngừa Covid-19?

Sức khỏe

10:40:45 22/09/2021
Tình trạng khan hiếm vắc xin không chỉ xảy ra tại Việt Nam mà còn ở nhiều nước trên thế giới. Để sớm hoàn thành tiêm vắc xin cho toàn bộ người dân đủ tuổi quy định đã có nhiều quốc gia tiêm kết hợp 2 loại vắc xin ngừa Covid-19.