Loài được mệnh danh ‘trùm giang hồ’ trong thế giới động vật

Lửng mật từ lâu nổi tiếng là một trong những loài thú nhỏ nhưng cực kỳ hung hãn và gan lỳ.

Chúng có thể săn rắn độc, phá tổ ong và sẵn sàng đối đầu những kẻ săn mồi lớn hơn nhiều lần.

Lửng có tới 11 loài khác nhau và thường được chia thành các nhóm như sau: Mellivorinae (lửng mật), Taxideinae (lửng Mỹ), Melinae (lửng châu Âu và ba loài khác), và Helictidinae (5 loài thuộc một loại lửng/chồn hôi). Tuy nhiên, lửng mật lại là loài nổi tiếng nhất trong số này, được nhiều nhà nghiên cứu mô tả là một trong những loài thú liều lĩnh nhất thế giới.

Lửng mật có tên khoa học là Mellivora capensis. Loài này phân bố tự nhiên tại châu Phi hạ Sahara, Trung Đông và Ấn Độ. Chúng là loài cực kỳ dẻo dai, có thể thích nghi với nhiều môi trường sống khác nhau, từ rừng mưa nhiệt đới đến vùng núi. Con trưởng thành có khối lượng 6-14 kg và cao 23-28 cm tính từ vai. Dù thân hình khá nhỏ gọn, sức mạnh của lửng mật lại vượt xa kích thước. Chúng có móng vuốt dài khoảng 4 cm và hàm răng đủ khỏe để đập vỡ mai rùa, khiến loài thú nhỏ này trở thành đối thủ đáng gờm trong thế giới động vật.

Cơ thể lửng mật chắc nịch, phủ lớp lông ngắn và dày. Phần mặt, chân và nửa thân dưới màu đen, trong khi từ đỉnh đầu chạy dọc xuống lưng và đuôi là một dải trắng đặc trưng. Bên dưới lớp lông là lớp da dày, lỏng lẻo quanh cổ, cơ bắp, giúp bảo vệ chúng trong những cuộc chiến, đồng thời cho phép con vật xoay người để phản công ngay cả khi đang bị kẻ săn mồi cắn giữ. Theo cuốn Walker’s Carnivores of the World của Ronald Nowak, gai nhím, vết đốt của ong hay vết cắn của chó hiếm khi xuyên qua được lớp da dày ở cổ của lửng mật.

Lửng mật cũng có bộ não tương đối lớn so với kích thước cơ thể. Đây là một trong số ít loài động vật không phải linh trưởng biết sử dụng công cụ – dấu hiệu của trí thông minh trong thế giới động vật. Theo một bộ phim tài liệu của BBC, trong môi trường nuôi nhốt, chúng từng được ghi nhận hợp tác mở khóa cổng, sử dụng đá, cào bùn và cành cây để tìm cách trốn khỏi chuồng.

Ngoài ra, lửng mật còn có một “vũ khí bí mật” để tự vệ. Ở gốc đuôi của chúng có hai tuyến hậu môn có thể tiết ra chất lỏng mùi hôi thối, có thể ngửi thấy từ khoảng cách 40 m. Thông thường, chúng tiết ra chất này để đánh dấu lãnh thổ, nhưng cũng sẽ phóng chất lỏng này khi bị đe dọa hoặc hoảng sợ. Jonathan Kingdon, một nhà động vật học tại Đại học Oxford, đã viết trong cuốn sách Động vật có vú Đông Phi rằng chất lỏng này còn có tác dụng làm dịu ong, cho phép lửng mật tấn công tổ ong an toàn hơn.

Lửng mật là loài ăn tạp. Khẩu phần của chúng rất đa dạng, từ chim, bò sát, động vật gặm nhấm, quả mọng, rễ cây và trái cây. Khứu giác nhạy bén giúp chúng phát hiện thức ăn bị chôn dưới đất, còn móng vuốt dài và khỏe cho phép chúng đào bới hoặc bắt con mồi rồi xé nhỏ thức ăn. Chúng cũng không hề kén ăn, sẵn sàng ăn xác động vật nếu có.

Dù mang tên lửng mật, loài này thích ấu trùng ong nhiều hơn là mật ong, đến mức chịu hàng trăm vết đốt của ong để phá tổ lấy thức ăn. Tuy nhiên, không phải cuộc tấn công nào cũng thành công. Đôi khi, lửng mật có thể bị ong đốt chết. Dù vậy, nó vẫn là thợ săn cực kỳ gan lỳ, thậm chí dám tấn công những động vật mạnh hơn như linh dương linh dương oryx Nam Phi – loài linh dương lớn có sừng và nặng hơn lửng mật 10 lần. Hay trong một bộ phim tài liệu của BBC, ba con lửng mật từng đuổi bảy con sư tử trưởng thành khỏi con mồi của chúng. Chúng cũng rất kiên trì khi săn mồi, sẵn sàng di chuyển 32 km để tìm thức ăn.

Với bản tính không biết sợ, lửng mật còn săn bọ cạp và rắn độc. Tuy nhiên, những con mồi này cũng phản kháng quyết liệt. Chẳng hạn, rắn hổ mang Cape có thể cắn khiến lửng mật bất tỉnh tạm thời. Nhưng sau vài giờ, con vật thường tỉnh lại và tiếp tục ăn bữa ăn của mình nếu con mồi chưa kịp trốn thoát. Để có thể ăn rắn độc mà không chết, lửng mật đã tiến hóa khả năng kháng nọc rắn. Một nghiên cứu năm 2015 đăng trên tạp chí Toxicon cho thấy chúng sở hữu các đột biến gene đặc biệt, khiến độc tố rắn không thể gắn vào các thụ thể thần kinh.

Lửng mật có thể sinh sản quanh năm. Sau khi giao phối khoảng 7-10 tuần, con cái thường sinh một con non. Con non sinh ra mắt nhằm nghiền, không lông và có da màu hồng. Khoảng một tháng sau, chúng mới phát triển lớp da xám, lông và dải trắng đặc trưng trên lưng; còn mắt mở sau 2 tháng. Chúng đạt kích thước gần như trưởng thành khi 6 tháng tuổi, nhưng vẫn ở với mẹ tối đa hai năm để học các kỹ năng quan trọng như đào hang, săn mồi và leo cây. Lửng mật có thể sống tới 26 năm trong môi trường nuôi nhốt, nhưng trong tự nhiên thường chỉ sống khoảng 7 năm.