Lắt léo chữ nghĩa: Chơi phong lưu, thanh lịch mới là chơi

Khi bàn về tính cách của người Sài Gòn, trên tạp chí Văn (ra ngày 8-6-1973), nhà văn Vũ Hạnh có kể câu chuyện xảy ra trên đường Nguyễn Trãi, lúc hai tên du côn phóng xe ẩu.

Sau khi hất tung bé gái té sóng soài giữa đường, chúng còn cố tình bỏ chạy.

“Giữa đàng thấy chuyện bất bình chẳng tha”, ngay lập tức, mấy chị gánh nước mướn đã nhanh chóng rượt theo, rồi vây bắt chúng.

ADVERTISEMENT

“Trong đám đông những người chứng kiến vụ này, có một cụ già quay lại bảo với chúng tôi: “Mấy con mẻ này chơi được quá”. Chơi được quá, đó là lời khen hết sức thành thật. Nhưng bỏ công việc, vây đ.ánh những tay cao bồi, du đảng là “chơi” đó sao? Mấy tiếng “chơi được” đúng là tiếng nói của người Sài Gòn” (tr.29).

Con mẻ là con mẹ, nói trại ra. Còn từ “chơi được” này, ta hiểu như chơi điệu/chơi điệu nghệ là làm một việc đúng đạo nghĩa, lẽ phải, lời khen nằm ở từ “được/ chơi được”.

Lắt léo chữ nghĩa: Chơi phong lưu, thanh lịch mới là chơi - Hình 1 ADVERTISEMENT

Video đang HOT

Nếu không dùng từ “chơi được”, ta có thể nói: “Mấy con mẻ này chịu chơi quá!”. Chơi được/ chịu chơi trong ngữ cảnh này, là chỉ ai đó dám làm dám chịu, dám ăn thua đủ, lì đòn, sẵn sàng trước thử thách, chấp nhận làm việc gì đó không màng lợi hại cho mình, vì bênh vực quyền lợi cho người khác.

Chơi, có nhiều cách chơi. Nhưng chẳng ai có thể chấp nhận ai đó “chơi ngang”: “Có chồng càng dễ chơi ngang/ Đẻ ra con thiếp, con chàng, con ai?”. Rơi vào trường hợp éo le này, người đàn ông tội nghiệp đó được gọi “bị cắm sừng”!

Lại nữa, còn có chơi trèo, chẳng phải trèo leo gì sất, chỉ là cách nói ai đó hỗn hào, vô lễ với người trên mình về địa vị lẫn tuổi tác. Kiểu như những kẻ hậu sinh cỡ như Trịnh Hâm, Bùi Kiệm dù văn dốt võ dát, nhưng vẫn dám mắng ông Quán chơi trèo: “Gối leo theo phận gối leo/ Có đâu dưới thấp mà chờm lên cao” – dù ông đáng bậc cha chú, chữ nghĩa hơn mình.

Nói cách khác, trong trường hợp này, chính là lúc Hâm – Kiệm đã chơi trội, muốn thể hiện mình hơn người khác. Chơi như thế trong chừng mực nào đó còn gọi chơi ngu, chơi dại vì nhận lại bao lời phê phán, chê cười của người khác. Thi sĩ Tản Đà có câu thơ thiệt oách:

ADVERTISEMENT

Chắc có một phen đời khóc tớ

Đời chưa khóc tớ, tớ còn chơi

Một trong cái thú chơi của thi sĩ vẫn là:

Chơi cho biết mặt sơn hà

Cho sơn hà biết ai là mặt chơi

Hai câu thơ này, quả tuyệt bút, chơi ở đây là đi chơi nơi này nơi kia, ngao du sơn thủy, du lịch đó đây. Mà, qua đó, Tản Đà đã sáng tạo ra từ “mặt chơi”, trước đó, từ điển chưa ghi nhận, nếu có, như Việt Nam tự điển (1931) cho biết: “Mặt ăn chơi”.

Xét ra mặt chơi và mặt ăn chơi hoàn toàn khác nhau. “Mặt chơi” thì từ động từ đã hoán đổi thành tính từ – hàm nghĩa con người đó lịch lãm, lão luyện, từng trải trong các cuộc đi chơi xa gần, đâu đâu cũng giẫm chân đến.

Còn “mặt ăn chơi” là thoạt nhìn cái mặt ấy, dù chưa chứng kiến, nhưng đã đoán biết đó là người quen thói chơi bời nọ kia, trăng hoa tuyết nguyệt, nói quả quyết như lúc Thúy Kiều mắng Sở Khanh: “Rõ ràng mặt ấy mặt này chứ ai”.

“Đời chưa khóc tớ, tớ còn chơi”, chơi trong trường hợp này, là giải trí hoặc nghỉ ngơi, thư giãn một cách thong dong, nhẹ nhàng cho tươi tắn cái sự đời; chứ không phải ham hố, cay cú ăn thua đủ, nhằm chơi sát ván, chơi mạnh tay/ chơi nặng tay/ chơi tới bến/ chơi xả láng/ chơi mút chỉ, chơi khăm, chơi ác, chơi gác/ chơi kèo trên/ chơi cửa trên, chơi qua đường, chơi xỏ, chơi cha… Nhà nho Trần Lê Kỷ quan niệm về chơi như thế này:

Trời đã sinh ra kiếp làm người

ADVERTISEMENT

Chẳng chơi nữa người cười là chú vích

Được ngày nào ta chơi cho thích

Chơi phong lưu, thanh lịch mới là chơi

Xin dừng lại giải thích từ “vích/ chú vích”: Tục ngữ có câu “Khôn như mại, dại như vích”. Mại là loài cá nhỏ, sống ở nước ngọt; vích thuộc nhóm rùa biển, ở dưới nước đố ai bắt được vì rất lanh lợi, nhưng lúc nó lên bãi cát lại lơ ngơ láo ngáo, chỉ cần lừa thế, tìm cách lật ngửa nó lên là tóm dễ dàng.

Vích được dùng để chỉ người khờ dại. Sau này, người ta không dùng từ vích nữa, thay thế bằng từ lóng là quých, chẳng hạn trong Cạm bẫy người, Vũ Trọng Phụng viết: “Trước khi lên được địa vị này, tôi cũng đã lắm phen phải đóng những vai trò mòng với quých cho một lũ bạc bịp tiền bối họ móc xé ruột gan đấy, ông ạ”. Mòng là mồi/ làm mồi, nói như tác giả Số đỏ, là thân phận của kẻ: “đóng cái vai con chim mòng đậu vừa đúng tầm s.úng cho kẻ đi săn”.

“Chơi phong lưu, thanh lịch mới là chơi”, cụ thể như thế nào còn tùy tâm thế mỗi người, nhưng chắc chẳng ai vích/ quých đến độ không ngừa trước “Chơi dao có ngày đứt tay”, “Chơi chó chó liếm mặt”, “Chơi cò, cò mổ mắt”, “Chơi với lửa”… Mà, cần phải “Chơi tùy chốn, bán vốn tùy nơi”, chứ nào phải bạ đâu chơi đó.

Bạn thấy bài viết này có hữu ích không?
Không
ADVERTISEMENT

Tin liên quan

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

Tiêu điểm

Bất ngờ phát hiện chó sói và linh cẩu đang cùng nhau đi săn ở Trung Đông
08:47:17 06/02/2023
AI được xây dựng bởi sinh viên phát hiện bằng chứng tiềm năng về các nền văn minh ngoài Trái Đất
08:31:56 06/02/2023
Đội mưa dự Lễ hội "mặt nhọ" ở Lạng Sơn
08:41:51 06/02/2023
Ảnh chế: Chelsea "bơm" hàng loạt bom tấn vẫn không thể thắng
06:29:52 05/02/2023
Kubanochoerus gigas: Loài lợn cổ xưa có sừng giống như kỳ lân trong thần thoại
06:28:19 06/02/2023
Video: Kinh hãi cảnh rắn hổ mang chúa khổng lồ ăn thịt trăn
22:40:47 06/02/2023
ADVERTISEMENT

Thông tin đang nóng

Phạm Hồng Hải Quân - Hot boy "Vì yêu mà đến" qua đời đột ngột, đồng nghiệp xót xa vì số phận hẩm hiu
17:26:56 06/02/2023
"O Sen" Ngọc Mai bất ngờ bị huỷ show âm nhạc giữa ồn ào trịch thượng
17:30:05 06/02/2023
Lương Thế Thành, Yeye Nhật Hạ ngất xỉu khi quay phim mới
16:55:14 06/02/2023
Hari Won lộ khoảnh khắc vòng 2 lùm lùm, diện đồ giấu dáng trong sinh nhật Trấn Thành
20:04:04 06/02/2023
Vì sao mỹ nam show hẹn hò 'Vì yêu mà đến' đột ngột ra đi tuổi 40?
21:31:14 06/02/2023
Đổng Khiết tái hợp chồng cũ sau 11 năm ly hôn, 4 lý do được đưa ra?
21:14:48 06/02/2023
Từng quyết cãi lời ba mẹ lập nghiệp, Vân Trang hiện tại có tài sản lớn
18:03:10 06/02/2023
Sự thật bức ảnh 'cô gái ngất xỉu khi tiễn người yêu lên đường nhập ngũ' ở Hạ Long
18:04:20 06/02/2023
Dàn sao "Nhà bà Nữ" dự sinh nhật Trấn Thành, tặng toàn đồ hiệu
19:19:18 06/02/2023
Em gái Trấn Thành và Quỳnh Lý là tình đầu của nhau?
17:00:19 06/02/2023
ADVERTISEMENT

Tin mới nhất

Ngày xưa cây tre trăm đốt, ngày nay đốt cây tre trăm lần để cưới vợ

12:34:13 04/02/2023
Ngày xưa muốn cưới con gái phú ông thì chàng trai phải tìm được cây tre trăm đốt, nhưng ngày nay chàng trai đốt cây tre trăm lần để cưới được vợ...

Gạch lát sàn trong Tử Cấm Thành bị nứt hé lộ nhiều bí mật bất ngờ

09:56:07 04/02/2023
Loại gạch được lát trong Tử Cấm Thành là gạch vàng . Mặc dù không được làm từ vàng nhưng giá trị của nó thậm chí còn cao hơn cả vàng...

Đừng dại cho gái đẹp quá giang lúc nửa đêm

07:56:00 04/02/2023
Trời tối đen như mực, một cô gái trong bộ váy trắng vẫy tay gọi chiếc taxi đang tiến lại gần...

Andrias davidianus: Loài kỳ nhông khổng lồ, có kích thước bằng 1 phụ nữ trưởng thành

06:48:50 04/02/2023
Kỳ nhông khổng lồ thực sự là một hóa thạch sống khổng lồ và chắc chắn, nó không hề giống với những loài kỳ thông bình thường được nuôi làm cảnh...

Tìm thấy thiên thạch ‘khủng’ chứa vật chất hàng tỉ năm ở Nam Cực

17:21:14 03/02/2023
Các nhà nghiên cứu ước tính chỉ có khoảng 100 trong số khoảng 45.000 thiên thạch được thu hồi ở Nam Cực trong thế kỷ qua có kích thước như thế này hoặc lớn hơn...

Người đàn ông Uganda có 12 vợ, 102 con, 578 cháu

15:59:02 03/02/2023
Người đàn ông Uganda có đến 12 vợ, 102 con và 578 cháu quyết định không có thêm vợ con nữa vì cảm thấy vô trách nhiệm...

Những tình huống dở khóc dở cười khi mọi người chơi bóng đá

06:29:49 03/02/2023
Bóng đá là môn thể thao mà ai cũng có thể chơi được, ngoài việc rèn luyện sức khỏe thì trong bóng đá cũng mang lại cho chúng ta không ít tiếng cười...

Gấu hoang dã nổi tiếng mạng xã hội với gần 500 tấm ảnh selfie

22:15:36 02/02/2023
Một chú gấu đen hoang dã ở Mỹ đã trở thành hiện tượng mạng xã hội với gần 500 tấm ảnh selfie cùng máy bẫy ảnh do một công viên lắp đặt...
ADVERTISEMENT

Một tảng đá khổng lồ bí ẩn đã đứng trên một sườn dốc

17:35:17 02/02/2023
Một trong những hiện tượng tự nhiên bí ẩn nhất ở Ấn Độ là một tảng đá khổng lồ nằm trên đỉnh một ngọn đồi ở Mahabalipuram, Thành phố lịch sử ở Tamil Nadu...

10 loài cá bơi nhanh nhất hành tinh: Bất ngờ số 4

14:21:06 02/02/2023
Đại dương bao la ẩn chứa biết bao bí ẩn thú vị. Vậy bạn có biết đâu là những loài cá sở hữu tốc độ nhanh nhất trên thế giới?...

Kinh ngạc bọ cạp thuỷ quái “hiện nguyên hình” sau hơn 300 triệu năm

12:33:25 02/02/2023
Loài bọ cạp biển khổng lồ được tìm thấy ẩn hiện trong một phiến đá cổ xưa ở Mỹ, dài tới 1,1m và thuộc về loài lần đầu tiên được ghi nhận trên thế giớ...

Vợ điên cũng quyết lấy bằng được

10:48:08 02/02/2023
Một anh chàng muốn lấy cô gái nào đó có rất nhiều phẩm chất tốt đẹp...

Clip: Bị khiêu khích, tinh tinh ném chai nước vào mặt du khách

22:48:00 01/02/2023
Bị khiêu khích, con tinh tinh liền nhặt chai nước trên mặt đất rồi ném vào đám đông du khách...

Clip: Tưởng dễ ăn, 3 con sư tử bị 1 con tê giác đang mang thai đuổi chạy “cong đuôi“

22:33:39 01/02/2023
Trong chuyến đi tham quan Vườn quốc gia Etosha, thuộc nước Cộng hòa Namibia, anh chàng du khách người Anh David Wederell đã ghi hình lại được cuộc chiến sinh tồn ác liệt giữa một con tê giác đang mang thai với một đàn ba con sư tử đói.....

Sinh vật kỳ lạ sở hữu 720 giới tính, không có não nhưng rất thông minh

22:15:12 01/02/2023
Đây là một sinh vật tồn tại trên hành tinh của chúng ta, tuy nhiên chúng không phải là thực vật hay động vật, và cũng không phải là nấm...

Cá sấu bị sư tử “tẩn nhừ xương” khi giành xác voi

21:49:58 01/02/2023
Vì tranh giành xác của con voi mà con cá sấu đã bị hai chú sư tử tấn công rất d.ã m.an. Sau đó, nó buộc phải buông bỏ miếng ăn để trốn chạy...
ADVERTISEMENT

"Huynh đệ" báo săn và báo hoa mai tương tàn

21:21:33 01/02/2023
Cùng là bậc thầy săn mồi nhưng khi bị dồn vào thế bắt buộc phải chiến đấu, báo săn hay báo hoa mai mới là kẻ mạnh hơn?...

Khóc đau khổ vì buổi hẹn quá tuyệt vời

06:43:17 01/02/2023
Khi cậu bạn cùng phòng trở về nhà sau lần hẹn đầu tiên, David hỏi: Mọi thứ thế nào anh bạn? ...

Video: Cảnh kỳ đà hoa bất ngờ chui lên từ bồn cầu nhà dân

06:26:27 01/02/2023
Một du khách người Anh đã bị sốc khi chứng kiến cảnh một con kỳ đà hoa bất ngờ ngoi lên khỏi bồn cầu và nhìn ngó xung quanh trong khoảng 3 phút...
ADVERTISEMENT

Có thể bạn quan tâm

Bị hàng xóm mang hoa cúc trắng đến rải trước nhà

Tin nổi bật

22:25:49 06/02/2023
Hình ảnh từ camera an ninh cho thấy người đàn ông mang hoa cúc trắng đến nhà riêng đồng thời là trụ sở công ty của ông T để rải đồng thời khoe trên mạng xã hội...

Bộ Công an cảnh báo thủ đoạn môi giới, mua bán bộ phận cơ thể người

Pháp luật

22:18:24 06/02/2023
Thủ đoạn của tội phạm mua bán, chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người là lập những nhóm kín trên mạng xã hội để tiếp cận người có nhu cầu và bộ phận được nhắm đến chủ yếu vẫn là thận...

Minh Hằng 'choáng' vì nghệ sĩ hát bội nhảy híp hop điêu luyện

Tv show

22:07:44 06/02/2023
Minh Hằng - Thanh Duy - Diệu Nhi bất ngờ trước khả năng nhảy múa của nghệ sĩ hát bội cũng là nhân viên công nghệ thông tin trong tập 12 Nhảy đi ngại chi...

Khi vợ biết chi tiêu

Góc tâm tình

22:01:58 06/02/2023
Từ lúc cưới nhau, bữa cơm của gia đình Hoàng không bao giờ quá 50 ngàn đồng tiền chợ. Tiền gạo, gas, mắm muối đã quy vào một khoản riêng...

Siêu mẫu Minh Tú tiết lộ lý do làm bạn với người cũ sau chia tay

Sao việt

21:56:01 06/02/2023
Trong video được đăng tải trên kênh YouTube, siêu mẫu Minh Tú có dịp trải lòng về khoảng thời gian bị kẹt dịch được người yêu cũ quan tâm...

Cô dâu phớt lờ lời cầu hôn của chú rể vì muốn đòi thêm tiền sính lễ

Netizen

21:54:39 06/02/2023
Hôn nhân được dựa trên nền tảng của tình yêu và sự thấu hiểu. Thế nhưng đôi khi vì những yếu tố vật chất ảnh hưởng mà tình cảm hai người không thể bền chặt, điển hìnhnhư sự việc diễn ra trong một đám cưới ở Quảng Đông (Trung Quốc)...

Trúng số, cụ ông ruồng rẫy vợ con, yêu gái trẻ và kết đắng

Thế giới

21:52:14 06/02/2023
Mới đây, chương trình War of the Roses của Hàn Quốc đã nhắc lại câu chuyện của ông Francinaldo Aparecido, 74 tuổi, và cho rằng câu chuyện của ông còn có tình tiết ly kì, hấp dẫn hơn cả phim truyền hình...

Mẹ chồng "đuổi" tôi về ngoại ở cữ, bố chồng đưa chiếc phong bì, mở ra tôi giật mình còn bà tái mét mặt

Kiến thức giới tính

21:37:35 06/02/2023
Với người khác được về ngoại ở cữ là mong ước nhưng với tôi thì lại là nỗi buồn. Mẹ tôi mất sớm, bố cưới vợ mới, hiện ông sống với mẹ kế tôi và có thêm hai đứa con...

Vợ Bùi Tiến Dũng khoe ảnh mẹ ruột, khẳng định bảo mẫu tốt là bà ngoại

Sao thể thao

21:30:56 06/02/2023
Trong khoảng thời gian gần đây có lẽ gia đình thủ môn Bùi Tiến Dũng là một trong những thông tin thu hút sự quan tâm của dân tình...

Võ Lâm Nhàn Hiệp VNG chính thức ra mắt hôm nay 2.2

Mọt game

21:24:05 06/02/2023
Mở hàng cho làng game Việt, tựa game đấu tướng mới nhất Võ Lâm Nhàn Hiệp VNG đã mở cửa đón người chơi từ 10 giờ sáng nay...