Khi Damascus rung chuyển bởi bom nổ trong chuyến thăm Syria của Tổng thống Macron

Damascus rung chuyển bởi hai vụ nổ trong chuyến thăm Syria của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, cho thấy các mối đe dọa ngày càng gia tăng đối với sự ổn định mong manh của Syria.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron (trái) và Tổng thống lâm thời Syria Ahmed al-Sharaa dự Diễn đàn Kinh tế Syria – Pháp tại Damascus ngày 7/7/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát

Vào ngày 7/7, thủ đô Damascus đã rung chuyển bởi các vụ nổ, đúng vào thời điểm Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đang có chuyến thăm Syria.

Đây là nhà lãnh đạo đầu tiên của Liên minh châu Âu (EU) đến thăm nước này kể từ khi lực lượng do Tổng thống Ahmed al-Sharaa lãnh đạo lật đổ chính quyền Bashar al-Assad vào tháng 12/2024.

Trước đó, một vụ đánh bom khác xảy ra tại một quán cà phê ở Damascus vào tuần trước đã khiến ít nhất 9 người thiệt mạng.

Theo hãng thông tấn nhà nước SANA, 18 người đã bị thương trong các vụ nổ mới nhất hôm 7/7. Các vụ nổ xảy ra sau khi một thiết bị nổ đầu tiên phát nổ trong lúc lực lượng an ninh đang tìm cách vô hiệu hóa nó gần khách sạn nơi Tổng thống Pháp lưu trú, tiếp đó là một vụ nổ thứ hai xảy ra vài phút sau.

Chính phủ của Tổng thống lâm thời Ahmed al-Sharaa đã phải đối mặt với vô số thách thức kể từ khi ông al-Assad bị lật đổ cách đây hai năm.

Sau khi giành quyền kiểm soát một đất nước bị chia rẽ sâu sắc bởi nhiều năm nội chiến và từng là chiến trường cạnh tranh ảnh hưởng của Liên bang Nga, Iran cùng các lực lượng dân quân Hồi giáo dòng Shiite thân Tehran, Syria hiện vẫn có tỷ lệ thất nghiệp cao và nền pháp quyền còn rất mong manh.

Mặc dù hiện chưa xác định được thủ phạm đứng sau loạt vụ đánh bom gần đây, nhưng nhiều suy đoán đang tập trung vào các phần tử còn sót lại của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (ISIS) tự xưng.

Thành phố Raqqa ở Đông Bắc Syria, từng là “thủ đô” của ISIS, đã trở thành biểu tượng cho những hành động tàn bạo của tổ chức này, và ISIS vẫn là một lực lượng hiện hữu trên thực địa.

Theo Liên hợp quốc, ISIS hiện vẫn còn từ 1.500 đến 3.000 tay súng hoạt động trên lãnh thổ Syria và nước láng giềng Iraq.

Ông Aron Lund, chuyên gia tại tổ chức nghiên cứu Century International có trụ sở ở New York, nói với Al Jazeera rằng ISIS “vẫn tồn tại và vẫn hoạt động”, đồng thời cho biết cho đến nay phần lớn các suy đoán về thủ phạm vụ đánh bom đều hướng về tổ chức này.

Theo ông Lund, vấn đề không thực sự nằm ở số lượng bởi vì chỉ cần vài người có khả năng chế tạo và cài bom cũng đủ để tạo ra tác động rất lớn.

Ông Lund giải thích rằng điều này đặc biệt nguy hiểm trong bối cảnh chính phủ Syria đang cố gắng tạo dựng hình ảnh đất nước đã trở lại bình thường để thu hút khách du lịch cũng như các nguồn đầu tư nước ngoài rất cần thiết, trong khi các vụ đánh bom như hôm 7/7 có thể dễ dàng phá hỏng mọi nỗ lực đó.

Ông Lund nhận định: “Xét về mặt chính trị và tâm lý, những sự việc như thế này không thể xảy ra vào thời điểm tệ hơn”.

Sự hiện diện của các nhóm vũ trang và các phe phái

Mặc dù Tổng thống al-Sharaa đã vượt ngoài kỳ vọng khi giành lại quyền kiểm soát gần như toàn bộ Syria sau nhiều năm giao tranh, nhưng tại một số khu vực, pháp luật chỉ được duy trì nhờ các lực lượng dân quân địa phương đã được sáp nhập vào quân đội, hoặc gần như không tồn tại.

Bên cạnh đó, nhiều nhóm vũ trang khác vẫn tiếp tục hoạt động sau nhiều năm xung đột.

Ngoài những lực lượng vẫn trung thành với chính quyền cũ của ông al-Assad, một số lực lượng dân quân Shiite từng liên minh với Iran để hỗ trợ chính phủ trước đây vẫn còn hoạt động.

Trong khi đó, sự mất lòng tin và cạnh tranh với Iran, Iraq, lực lượng vũ trang Hezbollah của Liban và Israel – quốc gia tỏ ra sẵn sàng hỗ trợ các nhóm thiểu số như người Druze ở Syria chống lại chính phủ – tiếp tục đe dọa tiến trình xây dựng nhà nước mà ông al-Sharaa khởi động từ tháng 12/2024.

Chuyên gia phân tích cấp cao Nanar Hawach của Crisis Group, cho biết: “Trên danh nghĩa, Damascus kiểm soát phần lớn lãnh thổ Syria, bao gồm các thành phố lớn và cả khu vực Đông Bắc sau thỏa thuận hội nhập được ký vào tháng Một”.

Tuy nhiên, ông Hawach cho biết mức độ kiểm soát của chính phủ mạnh nhất ở miền Tây và miền Trung Syria, trong khi yếu nhất dọc khu vực biên giới phía Nam và các vùng có đa số dân Druze sinh sống.

Ông Hawach tiếp tục: “Những đối thủ còn lại của Syria hiện tạo thành ba nhóm thách thức riêng biệt với mục tiêu và phương thức khác nhau”.

“Các tế bào ISIS tìm cách phá hoại trật tự mới bằng các cuộc tấn công từ bên trong các khu vực do chính phủ kiểm soát; tàn dư của chế độ cũ hoạt động như những mạng lưới phá hoại phân tán; còn các lực lượng vũ trang tại Suwayda và khu vực Đông Bắc vẫn đủ khả năng sử dụng vũ lực để phản đối cách Damascus quản lý và sáp nhập họ.”

Quan hệ giữa cộng đồng Druze và người dân địa phương trở nên đặc biệt căng thẳng vào tháng 7/2025, khi các cuộc đụng độ giữa người Druze và các bộ lạc Bedouin leo thang thành xung đột công khai.

Điều này đã tạo điều kiện để Israel can thiệp với lý do bảo vệ người Druze, đồng thời tiến hành pháo kích vào thành phố Suwayda sau khi quân đội Syria tiến vào thành phố có đa số dân Druze này.

Những người trung thành với chế độ cũ vẫn hoạt động

Các lực lượng trung thành với chính quyền cũ cũng đã gia tăng hoạt động trong những tuần gần đây.

Đầu tuần này, Rami Makhlouf, người anh em họ tỷ phú của Bashar al-Assad, đã đăng tải một đoạn video dường như đe dọa chính phủ Damascus.

Trong đoạn video, tỷ phú Makhlouf yêu cầu trả tự do cho tất cả các tù nhân người Alawite và cảnh báo: “Khi tôi nói tôi sẽ làm điều gì, thì tôi sẽ làm”.

Mối đe dọa từ bên trong

Các nhà phân tích cảnh báo rằng trớ trêu thay, một số thách thức lớn nhất của ông al-Sharaa lại đến từ chính những lực lượng từng giúp ông giành chính quyền.

Trong cuộc tiến công thần tốc vào tháng 12/2024, ông al-Sharaa chủ yếu dựa vào lực lượng của nhóm bảo thủ Hay’at Tahrir al-Sham (HTS) cùng nhiều nhóm vũ trang khác vốn thường có xu hướng tôn giáo tương tự.

Tuy nhiên, sau niềm hân hoan vì lật đổ được ông al-Assad là thực tế khắc nghiệt của việc điều hành một đất nước đã bị tàn phá bởi 14 năm chiến tranh cùng một nền kinh tế kiệt quệ vì tham nhũng và hàng loạt lệnh trừng phạt.

Trong khi dòng vốn đầu tư nước ngoài vẫn chưa thực sự đổ vào Syria, thì việc nới lỏng trừng phạt đã bắt đầu diễn ra.

Tháng 6/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump khiến nhiều người bất ngờ, kể cả những người chỉ trích ông trong nội bộ Syria, khi quyết định miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với: “Các tổ chức có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của Syria, hoạt động của chính phủ nước này và quá trình tái thiết nền tảng xã hội”.

Tuy nhiên, dù việc dỡ bỏ trừng phạt có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư tương lai, nó cũng có nguy cơ làm suy yếu sự ủng hộ dành cho ông al-Sharaa từ chính những thanh niên bảo thủ – hiện phần lớn đang thất nghiệp – vốn là lực lượng nòng cốt giúp ông giành và duy trì quyền lực.

Bà Caroline Rose, chuyên gia thuộc Viện New Lines, cho rằng: “Mối đe dọa lớn nhất đối với chính phủ mới đến từ bên trong” và nguy cơ này không đến từ một cá nhân hay một nhóm cụ thể mà là “một xu hướng chia rẽ ngày càng gia tăng”.

Bà Rose nói: “Tôi cho rằng các thành phần trong lực lượng nòng cốt của ông al-Sharaa cũng như những người từng thuộc HTS hoàn toàn có thể phát động một chiến dịch chống lại chính quyền mới và chống lại cá nhân ông al-Sharaa, nếu họ tiếp tục bất mãn với đường lối điều hành ôn hòa hơn của chính phủ, vốn nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác với phương Tây”.