Hàng loạt trường hợp bán thuốc đông y bị khởi tố, lộ chất lạ trong ‘thuốc gia truyền’

Từ đầu năm 2026, công an nhiều địa phương liên tiếp phát hiện các đường dây sản xuất thuốc đông y giả.

Điểm chung là việc pha trộn tân dược, thậm chí hoạt chất không được phép sử dụng, nhằm tạo tác dụng nhanh cho sản phẩm.

Ngày 29/8, Công an tỉnh Thanh Hóa khởi tố Huỳnh Văn Mẩn, Nguyễn Thị Bích Phương và Nguyễn Thị Kim Thoa về tội Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh.

Theo điều tra ban đầu, vợ chồng Mẩn – Phương không có chuyên môn y, dược nhưng tự sản xuất các sản phẩm mang tên “Lương y Nguyễn Văn Sáu”, “Đông y Đỗ Thái Nam”, quảng cáo chữa viêm khớp, viêm xoang trên Facebook.

Công an tống đạt quyết định tố tụng đối với vợ chồng Mẩn, Thoa. Ảnh: CACC

Để tạo tác dụng giảm đau, chống viêm, Mẩn mua hỗn hợp gồm paracetamol, dexamethasone, chlorpheniramine cùng các vitamin B1, B6, B12 rồi trộn với nguyên liệu đông y theo tỷ lệ tự tính toán.

Công an thu giữ hơn 1 tấn nguyên liệu, 50kg bột thuốc tân dược và hơn 100.000 sản phẩm đã hoàn thiện.

Kết luận giám định của Viện Khoa học hình sự, Bộ Công an xác định toàn bộ mẫu mang tên thuốc đông y đều chứa acetaminophen, dexamethasone và chlorpheniramine. Trong đó, dexamethasone và chlorpheniramine thuộc danh mục chất cấm sử dụng trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khỏe theo quy định của Bộ Y tế.

Trước đó, tháng 2, Công an tỉnh Hà Tĩnh triệt phá hai cơ sở sản xuất thuốc đông y tăng cân giả.

Một cơ sở do Đoàn Thị Lam và Trần Văn Hợp tổ chức. Các đối tượng dùng bột ngô, bột nếp, bột thuốc Bắc không rõ nguồn gốc làm nền rồi trộn thêm thuốc tân dược.

Để tạo cảm giác “ăn ngon, ngủ sâu, tăng cân nhanh”, nhóm này mua Alphamethason-DHT chứa Dexamethason, Panactol và Cinarizin để phối trộn.

Công an khám xét 6 địa điểm tại Hà Tĩnh và Nghệ An, thu giữ hơn 1 tấn thuốc viên hoàn, hàng trăm nghìn viên tân dược và hơn 1 tấn nguyên liệu.

Kết quả giám định cho thấy các mẫu không chứa thành phần thảo dược như ghi trên nhãn, đồng thời có những chất không được phép sử dụng trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

Công an kiểm tra cơ sở của Đoàn Thị Lam và Trần Văn Hợp. Ảnh: CACC

Tại TPHCM, ngày 24/1, công an khởi tố Nguyễn Duy Hiển, Ngô Mỹ Hoành và Võ Văn Nghề về tội Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh.

Theo cơ quan điều tra, vợ chồng Hiển – Hoành tổ chức sản xuất thuốc đông y không phép, tự đặt tên thuốc rồi in địa chỉ các cơ sở tại Singapore, Trung Quốc, Hồng Kông lên bao bì để tạo vỏ bọc hàng nhập khẩu.

Đáng chú ý, các đối tượng pha Betamethasone vào sản phẩm. Đây là hoạt chất chống viêm, giảm đau mạnh và theo thông tin của cơ quan điều tra được VietNamNet dẫn lại, không được phép sử dụng trong thuốc đông y.

Hơn 13.000 sản phẩm thuốc giả cùng máy móc, nguyên liệu và tem nhãn bị thu giữ.

Một vụ khác cũng tại TPHCM được phát hiện vào tháng 4. Công an khởi tố Thái Chánh Kiên, Mã Du Thái và Văn Tất Khang trong đường dây sản xuất thuốc giả gắn nhãn nước ngoài.

Cơ quan chức năng thu giữ hơn 4.000 hộp thuốc thành phẩm cùng khoảng 790kg viên nén, viên nang. Một số sản phẩm được phát hiện có trộn Paracetamol.

Công an khởi tố Nguyễn Duy Hiển, Ngô Mỹ Hoành và Võ Văn Nghề. Ảnh: CACC

Khác với ba vụ trên, Paracetamol trong vụ này không được cơ quan chức năng xác định là “chất cấm”. Tuy nhiên, việc tự ý đưa tân dược vào thuốc giả, không công bố đúng thành phần tiếp tục cho thấy thủ đoạn tạo hiệu quả tức thời để người sử dụng tin vào công dụng sản phẩm.

Các vụ án cho thấy một thủ đoạn lặp lại: sản phẩm được khoác vỏ “đông y”, “gia truyền” hoặc “hàng ngoại”, trong khi thành phần thực tế bị pha thêm tân dược nhằm tạo cảm giác có tác dụng nhanh.

Cơ quan công an tại các địa phương đang tiếp tục mở rộng điều tra nguồn nguyên liệu, mạng lưới tiêu thụ và các cá nhân liên quan.

Sản xuất thuốc giả có thể bị xử lý hình sự dù chưa gây hậu quả

Trao đổi với VietNamNet, luật sư Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Công ty Luật TNHH An Hoàng Gia (Đoàn luật sư TP Hà Nội) cho biết, trước hết phải xác định bản chất, mục đích lưu hành của sản phẩm, thay vì chỉ căn cứ tên gọi “đông y”, “gia truyền” hay “hàng ngoại”.

Nếu sản phẩm được sản xuất, quảng cáo, bán với công dụng chữa bệnh, phòng bệnh nhưng giả mạo thành phần, nguồn gốc, nhà sản xuất hoặc sản xuất trái phép, người thực hiện có thể bị truy cứu về tội Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh theo Điều 194 Bộ luật Hình sự.

“Chỉ cần có hành vi cố ý sản xuất hoặc buôn bán thuốc giả, người vi phạm đã có thể bị phạt tù từ 2-7 năm, không cần chờ đến khi có người bị tổn hại sức khỏe hoặc tử vong”, luật sư Hải phân tích.

Theo ông Hải, nếu thuốc giả gây hậu quả, hình phạt sẽ nghiêm khắc hơn. Trường hợp làm chết một người hoặc gây tổn hại sức khỏe cho một người từ 61% trở lên, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 12-20 năm. Nếu làm chết từ hai người trở lên hoặc gây tổn hại sức khỏe cho từ hai người trở lên với tổng tỷ lệ từ 122% trở lên, mức hình phạt có thể lên tới 20 năm hoặc tù chung thân.

Đáng chú ý, luật sư lưu ý Dexamethasone, Chlorpheniramine, Betamethasone, Cinnarizine và một số hoạt chất khác thuộc danh mục chất cấm sử dụng trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khỏe theo Thông tư 10/2021/TT-BYT.

“Không nên hiểu đây là những chất bị cấm trong mọi loại thuốc. Vấn đề nghiêm trọng là việc tự ý pha trộn, không kiểm soát hàm lượng, che giấu thành phần rồi đưa vào sản phẩm giả để bán”, luật sư nói.

Theo luật sư, việc cố ý pha tân dược vào sản phẩm được giới thiệu là thuốc đông y để tạo hiệu quả nhanh rồi che giấu thành phần không phải sai sót chuyên môn mà thể hiện hành vi có chủ đích.

Nguy hiểm nằm ở việc người bệnh không biết mình đang sử dụng hoạt chất gì, hàm lượng bao nhiêu, có chống chỉ định hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng hay không.

Tác dụng giảm đau, chống viêm hoặc tăng cân tức thời còn có thể che lấp triệu chứng, khiến người bệnh lầm tưởng sản phẩm có hiệu quả, tiếp tục sử dụng kéo dài hoặc bỏ lỡ cơ hội điều trị đúng.

Nếu sức khỏe, tính mạng hoặc tài sản bị thiệt hại, người tiêu dùng có quyền yêu cầu người gây thiệt hại bồi thường. Tùy từng trường hợp, khoản bồi thường có thể bao gồm chi phí khám chữa bệnh, thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút, chi phí chăm sóc và khoản bù đắp tổn thất tinh thần. Yêu cầu bồi thường có thể được giải quyết trong vụ án hình sự hoặc bằng vụ việc dân sự theo quy định pháp luật.