Giải mã bí ẩn về lễ hiến tế Maya

Theo dõi VGT trên

Thành phố cổ Chichén Itzá của người Maya ở Bán đảo Yucatán (Mexico) từ lâu đã gắn liền với lễ hiến tế, với hàng trăm mảnh xương được khai quật từ các ngôi đền, một hố sụt linh thiêng và các hang động ngầm khác.

Giải mã bí ẩn về lễ hiến tế Maya - Hình 1

Một bản điêu khắc trên đá tại Chichén Itzá (Mexico), một thành phố Maya cổ đại. Nguồn: CNN.

Từ lâu đã tồn tại một quan niệm cho rằng, các nạn nhân của lễ hiến tế thường còn trẻ và là nữ giới. Đây là một ấn tượng đã in sâu vào trí tưởng tượng đương thời và khó xóa bỏ ngay cả khi nghiên cứu gần đây cho thấy rằng, cả nam giới và phụ nữ cũng như t.rẻ e.m đều nằm trong số những người bị hy sinh. Một nghiên cứu được công bố hôm 13/6 trên tạp chí Nature đã bổ sung thêm những chi tiết bất ngờ về lễ hiến tế của người Maya.

Dựa trên DNA cổ xưa thu thập được từ h.ài c.ốt của 64 người mà các nhà khảo cổ tin rằng đã bị hiến tế theo nghi thức và sau đó được giữ trong một căn phòng dưới lòng đất, phân tích mới cho thấy, các nạn nhân đều là những cậu bé, nhiều người trong số họ có quan hệ họ hàng gần gũi.

Tác giả chính của nghiên cứu, ông Rodrigo Barquera, nhà nghiên cứu thuộc khoa Khảo cổ học tại Viện Nhân chủng học Tiến hóa Max Planck ở Leipzig (Đức) cho biết, đã có những phát hiện bất ngờ. Chúng tôi tìm thấy một nơi chôn cất không phân biệt giới tính, nhiều người trong số họ có quan hệ họ hàng với nhau và có hai cặp sinh đôi.

Giải mã bí ẩn về lễ hiến tế Maya - Hình 2

Kim tự tháp El Castillo nằm trên tàn tích Chichén Itzá ở Bán đảo Yucatán của Mexico. Nguồn: Getty Image.

Làm sáng tỏ nhờ DNA

Ông Rubén Mendoza, nhà khảo cổ học và giáo sư khoa Khoa học xã hội và Nghiên cứu toàn cầu tại Trường Đại học bang California (Mỹ), cho biết, quan điểm khủng khiếp về việc người Maya chỉ hiến tế phụ nữ hoặc t.rẻ e.m gái phần lớn là huyền thoại bắt nguồn từ những câu chuyện về hố sụt thiêng liêng của Chichén Itzá hoặc cenote ở Vịnh Monterey.

“Đặc điểm về lễ hiến tế của người Maya đã được mô tả trên phương tiện truyền thông về các thiếu nữ (hay còn gọi là trinh nữ) bị ném đến c.hết tại Giếng thiêng”, ông Mendoza nói.

Tuy nhiên, bí ẩn về lễ hiến tế của người Maya rất khó giải đáp vì không thể xác định giới tính bộ xương của một đ.ứa t.rẻ chỉ bằng cách phân tích xương. Mặc dù xương chậu và một số xương khác có thể tiết lộ bộ xương là nam hay nữ trưởng thành, nhưng sự khác biệt rõ ràng chỉ xuất hiện ở t.uổi dậy thì và ngay cả ở người trưởng thành, sự biến đổi tự nhiên có thể khiến việc xác định chính xác trở nên khó khăn.

Video đang HOT

Khó khăn này làm cho việc phân tích di truyền trở nên đặc biệt có giá trị, đồng tác giả nghiên cứu, bà Christina Warinner, John L. Loeb, Phó Giáo sư Khoa học xã hội và Nhân chủng học tại Đại học Harvard và là trưởng nhóm tại Viện Nhân chủng học Tiến hóa Max Planck cho biết. Nhưng tác động của DNA cổ đại, vốn đã cách mạng hóa ngành khảo cổ học ở châu Âu và các khu vực ở cao hơn, lại bị hạn chế hơn ở các khu vực nhiệt đới vì DNA dễ bị p.hân h.ủy trong điều kiện ấm áp. Tuy nhiên, những tiến bộ gần đây trong công nghệ DNA cổ đại đang mở rộng phạm vi hoạt động của nó.

Giải mã bí ẩn về lễ hiến tế Maya - Hình 3

Cenote hay hố sụt linh thiêng ở Chichén Itzá được phát hiện chứa h.ài c.ốt của con người và đồ cúng có giá trị. Nguồn: Getty Image.

“Chúng tôi đang ngày càng hoàn thiện hơn trong việc thu thập ngay cả những lượng DNA rất nhỏ. Giờ đây chúng ta có khả năng thực hiện những nghiên cứu về gen quy mô lớn và áp dụng DNA cổ đại như một công cụ giúp chúng ta hiểu về quá khứ ở Trung Mỹ”, bà Warinner nói.

Nhóm nghiên cứu mới đã có thể trích xuất và giải trình tự DNA cổ từ 64 trong số khoảng 100 cá thể, h.ài c.ốt được tìm thấy nằm rải rác trong một buồng lưu trữ dưới lòng đất được phát hiện vào năm 1967 cách hố sụt thiêng liêng khoảng 400 mét ở Chichén Itzá.

Sử dụng phương pháp xác định niên đại bằng carbon phóng xạ, nhóm nghiên cứu phát hiện ra rằng, hang động dưới lòng đất đã được sử dụng trong 500 năm, mặc dù hầu hết những đ.ứa t.rẻ còn sót lại mà nhóm nghiên cứu phát hiện đã được an táng ở đó trong khoảng thời gian từ năm 800 đến năm 1.000 sau Công Nguyên – trong thời kỳ đỉnh cao quyền lực chính trị của Chichén Itzá trong khu vực.

Theo phân tích DNA, tất cả những đ.ứa t.rẻ đều là con trai, được chọn từ dân tộc Maya vào thời điểm đó, ít nhất 1/4 trong số chúng có quan hệ họ hàng gần gũi với ít nhất một đ.ứa t.rẻ khác ở buồng lưu trữ. Nhóm này còn có hai cặp sinh đôi cũng như anh chị em ruột và anh em họ hàng. Hầu hết các cậu bé đều từ 3 đến 6 t.uổi khi c.hết.

Giải mã bí ẩn về lễ hiến tế Maya - Hình 4

Những bản điêu khắc được phục dựng ở Chichén Itzá (Mexico). Nguồn: CNN.

Kết nối với cộng đồng ngày nay

Bà Warinner cho biết, thông qua nghiên cứu này, lần đầu tiên vật liệu di truyền được phục hồi từ h.ài c.ốt Maya cổ đại đủ chi tiết để có thể giải trình tự gen, cung cấp bức tranh phong phú hơn về việc nạn nhân là ai và họ có quan hệ họ hàng với ai.

So sánh DNA cổ đại với DNA của 68 cư dân thuộc cộng đồng Tixcacaltuyub Maya ngày nay, các nhà nghiên cứu nhận thấy, cả hai có chung một dấu hiệu di truyền gần gũi.

Nhóm nghiên cứu cũng cho thấy hệ thống miễn dịch của cư dân đã được hình thành như thế nào do hậu quả sinh học của những căn bệnh mà thực dân châu Âu mang lại. Các nhà nghiên cứu nhận thấy, người dân bản địa ngày nay có các biến thể di truyền có thể bảo vệ họ chống lại nhiễm khuẩn salmonella, được cho là mầm bệnh gây ra dịch bệnh cocoliztli tàn khốc năm 1545.

Bà María Ermila Moo-Mezeta, đồng tác giả của nghiên cứu và giáo sư nghiên cứu người Maya tại Đại học tự trị Yucatán cho biết, nghiên cứu mới này rất có ý nghĩa đối với bà trong việc bảo tồn “ký ức lịch sử của người Maya”.

Giải mã bí ẩn về những bài hát của cá voi, không giống bất kì loài động vật nào khác

Những bí ẩn về những giai điệu mà cá voi phát ra khi di chuyển qua các vùng đại dương nay đã được tiết lộ.

Cá voi có rất nhiều tài năng, nhưng có lẽ tài năng độc đáo và bí ẩn nhất của chúng chính là tiếng hát hay đến ám ảnh . Và các nhà khoa học cuối cùng cũng biết chúng làm điều đó như thế nào. Bí mật nằm ở hộp giọng nói độc đáo có thể làm rung mỡ và cơ để tạo ra âm thanh thay vì thổi không khí qua đó.

Giải mã bí ẩn về những bài hát của cá voi, không giống bất kì loài động vật nào khác - Hình 1

Ảnh minh họa

Hát dưới nước là một vấn đề khó khăn vì về mặt lý thuyết, nó sẽ sử dụng hết không khí của bạn. Nhưng theo một nghiên cứu mới từ một nhóm các nhà khoa học quốc tế, cá voi đã phát triển hộp giọng nói khác với hầu hết các loài động vật có vú khác. Nó cũng cung cấp cái nhìn sâu sắc về phạm vi phát âm hạn chế của cá voi, điều có thể khiến chúng dễ bị át đi âm thanh bởi động cơ tàu và tiếng ồn khác của con người.

Nghiên cứu mới này có quy mô nhỏ, được thực hiện chỉ với ba con cá voi, nhưng lần đầu tiên nó đưa ra câu trả lời về việc làm thế nào tiếng kêu của loài động vật lớn nhất thế giới có thể di chuyển hàng dặm qua đại dương.

Cho đến nay, các nhà khoa học vẫn chưa biết chính xác làm thế nào những gã khổng lồ đại dương này có thể đạt được kỳ tích đặc trưng của chúng.

Giải mã bí ẩn về những bài hát của cá voi, không giống bất kì loài động vật nào khác - Hình 2

Cái c.hết không đúng lúc của ba con cá voi đã giúp các nhà khoa học có cơ hội thăm dò giải phẫu giọng hát của loài động vật này. Các nhà khoa học đứng sau nghiên cứu cho biết những con cá voi được sử dụng trong nghiên cứu c.hết vì nguyên nhân tự nhiên hoặc do tai nạn. Trong đó, một con cá voi đực được tìm thấy gần Đan Mạch, và mặc dù nguyên nhân cái c.hết của nó chưa rõ ràng nhưng các nhà khoa học mô tả nó rất gầy.

Các nhà nghiên cứu viết rằng một con cá voi lưng gù cái có thể đã c.hết đ.uối sau khi vướng vào ngư cụ, và con cá voi cái có khả năng c.hết vì nhiễm vi khuẩn. Những con cá voi này đều là cá voi tấm sừng hàm, khác với cá voi có răng. Cá voi tấm sừng hàm kiếm ăn bằng cách lọc nước qua những chiếc đĩa khổng lồ giống như chiếc lược để bắt các loài động vật không xương sống ở biển và cá nhỏ.

Giải mã bí ẩn về những bài hát của cá voi, không giống bất kì loài động vật nào khác - Hình 3

Để tìm hiểu cách cá voi tạo ra âm thanh, nhóm nghiên cứu do Coen Elemans thuộc Đại học Nam Đan Mạch dẫn đầu đã mổ xẻ thanh quản của từng con vật và thổi không khí qua nó để xem điều gì sẽ xảy ra. Những gì họ phát hiện ra là hộp thoại của cá voi không hoạt động giống như dây thanh âm. Thay vào đó, một mảnh mô hình chữ U rung lên các cấu trúc mỡ và cơ trong cổ họng cá voi. Việc thổi không khí qua các cấu trúc này trong phòng thí nghiệm sẽ tạo ra âm thanh vang dội, sâu lắng mà loài cá voi nổi tiếng thường tạo ra. Và cấu trúc độc đáo của nó cho phép cá voi tái chế không khí trong khi hát - cũng như tránh hít phải nước.

Elemans nói với BBC News rằng thật là "thú vị" khi phát hiện ra điều này .

Jeremy Goldbogen nói với AP: "Đây là nghiên cứu toàn diện và quan trọng nhất cho đến nay về cách phát âm của cá voi tấm sừng hàm, một bí ẩn lâu đời trong lĩnh vực này". Goldbogen, phó giáo sư về đại dương tại Đại học Stanford, không tham gia vào nghiên cứu nói, những kết quả này mở ra cánh cửa cho nghiên cứu trong tương lai, "dựa trên các tiết mục âm thanh cực kỳ đa dạng" của cá voi.

Giải mã bí ẩn về những bài hát của cá voi, không giống bất kì loài động vật nào khác - Hình 4

Đáng buồn thay, nghiên cứu cũng cho thấy động vật dễ bị tổn thương như thế nào trước các hoạt động của con người. Một phân tích máy tính về cấu trúc giọng nói cho thấy rằng cá voi có thể tạo ra một dải tần số hẹp, khiến chúng dễ bị gián đoạn.

Vì tàu và các hoạt động khác của con người tạo ra tiếng ồn giống như tiếng hát của cá voi và vì cá voi sử dụng bài hát của chúng để tìm bạn tình nên hoạt động của con người có thể khiến cá voi khó tìm thấy nhau và sinh sản.

Elemans nói: "Chẳng hạn, chúng không thể đơn giản chọn hát cao hơn để tránh tiếng ồn mà chúng ta tạo ra ở đại dương".

Và mặc dù điều này có thể không phải là vấn đề lớn đối với cá voi lưng gù và các loài khác sống theo nhóm, nhưng cá voi xanh một mình di chuyển quãng đường dài có thể dễ bị tổn thương hơn trước sự vận chuyển của con người và các hoạt động khác tạo ra tiếng ồn dưới đáy biển.

- Video: Cô gái trẻ bị cá to lớn như 'thủy quái' kéo lao xuống đầm. Nguồn: Tiktok/gala43395025.

00:00

00:00/00:24

Theo Văn hóa & Phát triển

Bạn thấy bài viết này có hữu ích không?
Có;
Không

Tin liên quan

Tiêu điểm

Phát hiện đại dương kì lạ ngoại hành tinh gần Trái Đất, có thể có sự sống
01:01:22 22/07/2024
Ảnh vui 22-7: Nhà vệ sinh dành cho người cõi trên?
13:24:12 22/07/2024
Ảnh vui 21-7: Bao nhiêu người đủ trình để hiểu bức hình này?
22:17:42 21/07/2024
Ảnh hiếm về bộ lạc ẩn dật, không tiếp xúc với loài người ở Amazon
06:42:01 23/07/2024
Tại sao cá piranha vô cùng hung dữ nhưng vẫn không thể thống trị sông Amazon?
17:56:16 21/07/2024
Cuộc di cư vĩ đại: Hành trình sinh tồn của ngựa vằn và sự tương trợ bất ngờ đến từ hà mã
21:33:27 21/07/2024
Bí mật về mảnh vỡ UFO của người ngoài hành tinh bị đ.ánh cắp, nhẹ hơn cả cánh hoa, có ánh vàng
18:41:29 21/07/2024
Phát hiện mới về sự sống ban đầu trên Trái đất
22:51:53 21/07/2024

Tin đang nóng

Diễn viên phim "Tiệm bánh hoàng tử" dương tính với HIV
11:43:38 23/07/2024
Nam diễn viên Việt công khai bị HIV là ai?
13:52:20 23/07/2024
Thánh ăn nổi tiếng đột ngột qua đời khi đang phát trực tiếp
10:11:35 23/07/2024
Siêu mẫu Hà Anh: "Tôi không thích hạ bệ, mạt sát nhau trong show thực tế"
10:34:31 23/07/2024
Nhan sắc vợ của nam NSND đình đám là Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam
10:30:06 23/07/2024
Cận cảnh dự án 39-39B Bến Vân Đồn khiến CEO Quốc Cường Gia Lai bị bắt
13:11:24 23/07/2024
Bị cáo Trịnh Văn Quyết nói không định l.ừa đ.ảo, chỉ muốn có một công ty làm xây dựng
12:48:32 23/07/2024
Đây là cách mặc đẹp quần jeans xanh cuối hè
11:55:46 23/07/2024

Tin mới nhất

"Báu vật pharaoh" hiện ra dưới đáy hồ

06:42:04 23/07/2024
Theo Heritage Daily, các báu vật pharaoh này được phát hiện không phải giữa sa mạc, mà ở đáy hồ Nasser, một hồ chứa nước được tạo ra thông qua việc xây dựng đ.ập Aswan High trong những năm 1960 - 1970.

Phát hiện 'g.ây s.ốc' về các tinh thể màu vàng lục trên Sao Hỏa

05:13:33 23/07/2024
Xe tự hành Curiosity tình cờ chạy qua và làm nứt một tảng đá trên Sao Hỏa, để lộ ra những tinh thể màu vàng lục chưa từng thấy trước đây trên hành tinh đỏ: đá làm từ lưu huỳnh nguyên chất.

Loài chim nặng nề nhất thế giới nhưng có khả năng bay đáng nể

22:03:53 22/07/2024
Đó là chim ô tác kori nặng nhất thế giới, phân bố rộng khắp miền nam châu Phi. Dù rất to lớn nhưng vẫn bay được nhờ sải cánh rộng tới 2,75 m.

Phát hiện tôm hùm lạ trong lô hàng ở Red Lobster

21:15:57 22/07/2024
Thủy cung Downtown ở Denver (Mỹ) vừa đón cư dân mới. Đó là con tôm hùm màu cam quý hiếm vừa được cứu khỏi lô hàng giao đến nhà hàng Red Lobster ở Pueblo, Colorado.

Cộng đồng thiên văn học và thông tin học cần định nghĩa mới về hành tinh

07:01:23 22/07/2024
IAU được thành lập vào ngày 28 tháng 7 năm 1919 tại Brussels, Bỉ với mục tiêu thúc đẩy và cải thiện mọi khía cạnh của thiên văn học, bao gồm nghiên cứu khoa học, tiếp cận cộng đồng và giáo dục toàn cầu.

Hé lộ lý do Vết Đỏ Lớn trên Sao Mộc thay đổi kích cỡ

06:44:00 21/07/2024
Một nghiên cứu mới của giới khoa học Mỹ có thể giúp giải thích lý do Vết Đỏ Lớn trên Sao Mộc - cơn bão gió lớn nhất trong hệ mặt trời - đang thu hẹp dần.

Phát hiện thêm 2 nơi ẩn chứa dấu vết sự sống ngoài hành tinh

18:19:33 20/07/2024
Một nhóm nhà khoa học từ NASA và Đại học Bang Pennsylvania (Mỹ) đã có khám phá quan trọng khi phân tích 2 mục tiêu hàng đầu trong cuộc săn tìm sự sống ngoài hành tinh của NASA: Europa và Enceladus.

"Hành tinh kim cương" lộ diện ngay trong hệ Mặt Trời

17:52:39 20/07/2024
Nghiên cứu vừa công bố trên tạp chíkhoa họcNature Communicationscho thấy một lớp kim cương dày tới 15 km ẩn trongSao Thủycó thể giúp giải quyết những bí ẩn về thành phần và từ trường đặc biệt của hành tinh này.

Bí ẩn đằng sau sự hung hãn của loài ngỗng và lý do tại sao 'ở đâu có ngỗng thì ở đó không có rắn?

06:43:19 20/07/2024
Ngỗngkhông phải là những sinh vật hiền lành như vẻ bề ngoài của chúng. Những người nuôi ngỗng đều biết rằng nếu ngỗng vươn cổ và đuổi theo, rất có thể bạn sẽ bị môt.

Xuất hiện hành tinh mới quay ngược, biến hóa đáng sợ

01:14:28 20/07/2024
Trên hành tinh bí ẩn TIC 241249530b, khí hậu có lúc chỉ như mùa hè trên Trái Đất, có lúc lại hóa địa ngục làm tan chảy cả titan.

Cá sấu gần như tuyệt chủng đã quay trở lại Campuchia

22:49:30 19/07/2024
60 quả trứng cá sấu Xiêm nở trong tự nhiên ở Campuchia đã mang lại hy vọng phục hồi cho tương lai của loài cá sấu có nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng này.

"Rồng cát" 72 triệu năm t.uổi lộ diện giữa sa mạc Mông Cổ

12:20:16 19/07/2024
Rồng cát Harenadraco prima là một loài quái thú chưa từng được nhân loại biết đến, sống vào kỷ Phấn Trắng ở vùng nay là sa mạc Gobi.

Có thể bạn quan tâm

Mình yêu nhau, bình yên thôi - Tập 102: Lạc lõng ở buổi họp lớp cùng bạn gái, Lâm bỏ về trước

Phim việt

14:49:08 23/07/2024
Sau khi tham gia buổi họp lớp với Ngọc (Trình Mỹ Duyên), Lâm (Doãn Quốc Đam) rất buồn và chạnh lòng khi có cảm giác lạc lõng, mọi thứ quá khác với những người ở đây.

Giám đốc U.50 đến 'Bạn muốn hẹn hò' tìm hạnh phúc sau đổ vỡ hôn nhân

Tv show

14:41:53 23/07/2024
Cùng hoàn cảnh gặp nhiều biến cố trong cuộc sống hôn nhân, cả hai đã mở lòng cho nhau cơ hội được mở cửa trái tim thêm một lần nữa.

Sao Hollywood Lily Collins mặc đầm 18 triệu đồng của NTK Đỗ Mạnh Cường

Phong cách sao

14:39:34 23/07/2024
Trên áp phích quảng bá phim, nữ diễn viên Lily Collins gây ấn tượng bởi tạo hình xinh đẹp. Đặc biệt, trang phục mà cô mặc là phiên bản giới hạn đến từ NTK Đỗ Mạnh Cường của Việt Nam.

Tình trạng hiện tại của con trai Đan Trường sau khi bị viêm dạ dày ruột

Sao việt

14:37:09 23/07/2024
Mới đây, trên trang fanpage của con trai Đan Trường có bài đăng cập nhật về tình trạng sức khoẻ. Theo đó, Mathis Thiên Từ hiện tại đã ổn định hơn.

"Trường tương tư 2" kết thúc: Dương Tử hóa tân nương xinh như mộng, một cái c.hết gây tiếc nuối

Phim châu á

14:29:12 23/07/2024
Tiểu Yêu và Đồ Sơn Cảnh chỉ c.hết trong mộng cảnh của Thương Huyền mà thôi. Còn ở đoạn kết của Trường tương tư 2 , họ sống hạnh phúc bên nhau mãi về sau.

Bão số 2 suy yếu thành áp thấp nhiệt đới, miền Bắc mưa lớn diện rộng

Tin nổi bật

14:18:36 23/07/2024
Bão số 2 suy yếu thành áp thấp nhiệt đới trên vùng ven biển Quảng Ninh - Hải Phòng vào sáng nay. Miền Bắc mưa lớn nhiều nơi, đặc biệt khu vực Đông Bắc Bộ.

Lời khai của ông Lê Hải Trà về mối quan hệ với Trịnh Văn Quyết

Pháp luật

14:16:14 23/07/2024
Sáng 23/7, phiên tòa xét xử vụ FLC tiếp tục với phần thẩm vấn. HĐXX tiếp tục cho cách ly cựu Chủ tịch Tập đoàn FLC Trịnh Văn Quyết để lấy lời khai nhóm bị cáo thuộc HOSE, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Thành phố xanh từ mỗi bàn tay người trẻ

Netizen

14:08:40 23/07/2024
Bí thư Huyện Đoàn Bình Chánh Nguyễn Quang Tuấn cho biết hôm qua đã bàn giao hai nhà tình nghĩa tại hai xã Tân Nhựt, Lê Minh Xuân. Cùng với đó đã hoàn thành hai công trình sơn dầu, đưa vào sử dụng sân chơi thiếu nhi.

Mỹ nhân "Diên hy công lược" không làm bạn với tình cũ

Sao châu á

14:00:30 23/07/2024
Các báo Hoa ngữ ngày 23-7 đăng tải phát ngôn của Tần Lam khi tham gia một chương trình tạp kỹ. Cô khẳng định cô sẽ không bao giờ làm bạn với người yêu cũ.

Bà Harris đã có thừa sự ủng hộ từ đảng Dân chủ?

Thế giới

13:51:38 23/07/2024
Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris đã nhận được sự ủng hộ của đủ số đại biểu đảng Dân chủ để trở thành ứng cử viên của đảng này trong cuộc đua vào Nhà Trắng, đối đầu với ông Donald Trump của đảng Cộng hòa.

Ca sĩ Cẩm Ly trở lại sân khấu sau biến cố bệnh tật ở t.uổi 54

Nhạc việt

13:22:47 23/07/2024
Cẩm Ly được yêu mến vì giọng hát ngọt ngào, chất dân ca và phong cách sống giản dị bên gia đình. Ở t.uổi 54, cô sống trong biệt thự rộng rãi và thích trồng rau sạch.