Christopher Nolan: Rủi ro lớn nhất trên đời chính là chọn sự an toàn

Christopher Nolan đã có những chia sẻ chân thành sau khi bộ phim The Odyssey ra mắt.

Christopher Nolan thừa nhận mình đang trong trạng thái lo lắng. “Cực kỳ căng thẳng,” vị biên kịch kiêm đạo diễn chia sẻ về khoảng thời gian trước khi một bộ phim ra mắt. “Bạn dành cả một thời gian dài để làm việc gì đó, bạn quan tâm đến nó rất nhiều, nhưng phim ảnh là thuộc về khán giả. Thế nên cảm nhận ra sao hoàn toàn tùy thuộc vào người xem.”

Sự căng thẳng của ông đặc biệt dữ dội vào vài tuần trước buổi ra mắt ngày 17 tháng 7 của “The Odyssey”, bộ phim chuyển thể đầy tham vọng mới nhất của ông sau khi “Oppenheimer”, bộ phim tiểu sử năm 2023 của ông, giành được một loạt giải Oscar. “Đó chắc chắn là một thử thách lớn lao,” Nolan nói về việc chuyển thể sử thi đồ sộ của Homer lên màn ảnh. “Tôi không nghĩ mình sẽ cảm thấy sẵn sàng để đảm nhận bộ phim này cho đến tận bây giờ.”

Là bộ phim thương mại đầu tiên được quay hoàn toàn bằng máy IMAX, “The Odyssey” là một bộ sử thi thể loại kiếm-và-xăng-đan kéo dài ba tiếng đồng hồ – kiểu phim mà giờ đây hầu như không còn được thực hiện nữa, được quay tại sáu quốc gia với ê-kíp và dàn diễn viên hàng ngàn người, cùng các hiệu ứng thực tế thay vì lạm dụng kỹ xảo CGI. Phim có sự góp mặt của các cộng sự thân thiết của Nolan như Matt Damon trong vai Odysseus và Anne Hathaway trong vai Penelope vợ ông, bên cạnh những gương mặt mới và đôi khi gây bất ngờ – Tom Holland trong vai con trai họ; John Leguizamo vào vai người chăn lợn mù; và nam rapper Travis Scott trong vai một thi sĩ. Các suất chiếu IMAX đã bắt đầu cháy vé từ gần một năm trước.

Được biết ông đã ấp ủ dự án này từ rất lâu. Vậy cơ duyên đầu tiên nào đã kết nối ông với tác phẩm vĩ đại này?

NOLAN: Đó là một câu chuyện luôn lẩn khuất đâu đó trong tâm trí tôi, được bồi đắp qua nhiều lát cắt khác nhau của cuộc sống. Ký ức đầu tiên của tôi về thiên sử thi này là năm 5 hoặc 6 tuổi, khi còn học tiểu học ở London. Lúc đó, tôi chăm chú xem các anh chị khóa trên dựng một vở kịch sân khấu. Tôi vẫn nhớ như in hình ảnh con ngựa gỗ – tôi đoán chắc nó chỉ là một món đồ lắp ghép từ bìa các-tông đặt trên chiếc xe đẩy – và đặc biệt là phân cảnh những nàng tiên cá Siren quyến rũ.

Bản thân tôi chưa từng thực sự ngồi xuống để nghiên cứu cuốn sách một cách bài bản. Nhưng có vẻ như giới trẻ ở đất nước này lại nằm lòng câu chuyện ấy. Điều đó thật tuyệt vời, song cũng vô tình tạo ra một áp lực không hề nhỏ đối với tôi.

Ông đã phải chấp bút bao nhiêu phiên bản kịch bản cho dự án lần này?

NOLAN: Tôi có thói quen không viết quá nhiều bản nháp. Từng có kinh nghiệm chuyển thể một cuốn tiểu sử đậm tính học thuật về Oppenheimer – một cuốn sách tuyệt hay nhưng dày tới 700 trang và vô cùng đậm đặc thông tin – tôi cũng áp dụng cách tiếp cận tương tự với “The Odyssey”. Tôi đọc kỹ tác phẩm, rồi viết ra vô số ghi chú hoàn toàn dựa trên trí nhớ của mình.

Tôi thường tư duy dưới lăng kính của hình học và toán học. Tôi vẽ hàng tá sơ đồ, phác thảo những nét vẽ nguệch ngoạc suốt nhiều tháng trời trước khi thực sự cho phép mình gõ phím. Sau đó – một nghịch lý khá thú vị đối với một đạo diễn luôn gắn liền với phong cách kể chuyện phi tuyến tính – tôi lại viết kịch bản theo một trình tự tuyến tính cực kỳ nghiêm ngặt. Tôi đặt bút từ Trang 1 và cứ thế thẳng tiến về phía trước.

Nếu nhìn vào bàn làm việc của ông lúc này, liệu người ta có thấy một đống bừa bộn?

NOLAN: (Cười) Đúng vậy, trông nó chẳng khác nào một phân cảnh trong phim “A Beautiful Mind” – ngập tràn giấy tờ, bảng ghim, những dòng dòng thời gian đan xen cùng vô số mũi tên xoay vòng và các khối hình học. Tôi dùng cả biểu đồ Venn để phân tích góc nhìn của các nhân vật. Tôi luôn muốn hoàn thiện những bước chuẩn bị này trước khi bắt đầu viết, bởi với tôi, viết lách là một công việc cực kỳ gian nan. Chỉ khi những con chữ thực sự tuôn ra trên trang giấy, tôi mới dần khám phá và định hình được linh hồn của các nhân vật.

Khi còn là một đứa trẻ, ông có phải là một người thích kiến tạo thế giới (world-builder) không?

NOLAN: Chắc chắn là tôi đã dành rất nhiều thời gian trong trí tưởng tượng của mình, và tôi luôn yêu thích khía cạnh đó của điện ảnh, một bộ phim có thể đưa bạn đến một nơi hoàn toàn khác biệt. Bộ phim “Star Wars” đầu tiên của George Lucas – khi còn là một đứa trẻ, tôi nghĩ mình đã xem nó 12 lần ở rạp. Đối với tôi, đó chính là bản chất của phương tiện này – tạo ra cả một thế giới mà bạn có thể hiểu và sống trong đó, một thế giới hoàn toàn khác biệt với cuộc sống hàng ngày. Đó là niềm vui lớn lao của phim ảnh.

Ông đã xem những bộ phim nào để lấy cảm hứng?

NOLAN: Bộ phim “Andrei Rublev” [1966] của Tarkovsky đã để lại ấn tượng khá lớn đối với mọi người – chất liệu/kết cấu phim khá là phi thường. Một trong những bộ phim tôi đã chiếu thử như một phép thử ngẫu nhiên, kiểu như tôi không thực sự biết liệu nó có liên quan hay không, là “Ran” [1985] của Kurosawa. Nó được quay rất khác, nhưng có mối quan hệ này giữa môi trường và gió. Bây giờ khi tôi nhìn vào bộ phim đã hoàn thành [của chúng tôi], tôi nghĩ nó đã có một sức ảnh hưởng khổng lồ.

Có hình ảnh nào xuất hiện trong đầu ông trước khi ông bắt đầu không?

NOLAN: Có hai hình ảnh đã theo tôi từ rất lâu – hình ảnh con ngựa chuẩn bị bị cuốn trôi trong dòng thủy triều, hơi nghiêng ngả, kiểu như thứ cuối cùng mà bạn nghĩ sẽ có ai đó bên trong, hoặc nó được thiết kế để kéo vào trong thành phố.

Tôi không có xu hướng nghĩ về các hình ảnh chỉ đơn thuần vì mục đích tạo hình ảnh. Thay vì làm kiểu con ngựa đặt trên bánh trượt, tất cả là về việc muốn trình bày con ngựa theo cách mà một khán giả đã hoàn toàn quen thuộc với câu chuyện có thể thấy nó hoạt động như thế nào theo nghĩa thực tế.

Và hình ảnh còn lại – tôi không nhớ nguồn cảm hứng ban đầu của mình là gì – là ý tưởng về một người lính chặt đầu một bức tượng. Điều đó đã trở nên rất quan trọng về mặt cốt truyện.

Ông từng mô tả Oppenheimer là một người biết cách thúc đẩy người khác “thông qua tính kịch nghệ trong tính cách của mình”. Người ta cũng có thể nói điều tương tự về Odysseus. Dường như có rất nhiều điểm tương đồng.

NOLAN: Khi hoàn thành bộ phim, tôi đã khá kinh ngạc vì điều đó. Mỗi bộ phim tôi làm, tôi thích để lại nó với những câu hỏi hoặc những chủ đề chưa có li giải đáp mà tôi có thể mang theo sang bộ phim tiếp theo. Có rất nhiều ý tưởng về sự lãnh đạo, về những động cơ hỗn tạp, những khuyết điểm của con người, ý tưởng về việc những ý định tốt đẹp nhất có thể đi chệch hướng một cách kinh khủng như thế nào. Odysseus là một nhân vật rất phức tạp – một kẻ lừa lọc, một người thông minh và mưu mẹo. Theo thuật ngữ của “Star Wars”, đó là Han Solo – nhưng Han Solo không phải là người hùng của “Star Wars”, mà là Luke Skywalker.

Ông cũng không né tránh việc mô tả sự kiêu ngạo và tính bốc đồng của nhân vật.

NOLAN: (Cười) Đây chính là điểm mà bạn tiếp cận đến Oppenheimer.

Ông sẽ mô tả cách tiếp cận của riêng mình đối với rủi ro như thế nào?

NOLAN: Tôi rất, rất thận trọng. Tôi luôn nhìn thấy mọi thứ sẽ đi chệch hướng mọi lúc. Tôi là kiểu người như vậy đấy.

Một người ngoài cuộc có thể nhìn vào sự nghiệp của ông và những cách ông đã đổi mới theo cùng một cách mà nhân vật trong phim muốn là người đầu tiên trải nghiệm điều gì đó, ngay cả khi nó cực kỳ khó khăn. Tôi đã thấy các nhà sản xuất của ông mô tả ông là người ngại rủi ro và có trách nhiệm. Ấy thế mà, trên màn ảnh, ông lại đang tạo ra những bước nhảy vọt khổng lồ.

NOLAN: Tôi nghĩ câu hỏi của bạn có lẽ thiên về rủi ro sáng tạo hơn. Nếu bạn thực sự quan tâm đến phim ảnh và lịch sử điện ảnh, điều duy nhất bạn thấy chắc chắn là bạn phải chấp nhận rủi ro để thành công. Rủi ro lớn nhất chính là chọn giải pháp an toàn.

Đó là điều mà, một cách nhất quán trong các bộ phim thương mại đại chúng, không mang lại hiệu quả. Khán giả đang tìm kiếm thứ gì đó mới mẻ. Ý tôi là, tôi không xem đó là rủi ro.

Tôi nhớ một cuộc trò chuyện với Emma khi tôi lần đầu tiên đưa cho cô ấy xem kịch bản của “Memento” [bộ phim đột phá của Nolan năm 2000] được cấu trúc giật lùi thời gian và mọi thứ. Cô ấy phản hồi tốt với kịch bản, nhưng cô ấy cảm thấy nó đang gánh lấy rất nhiều rủi ro – một gánh nặng lớn. Và tôi đã có thể nói với cô ấy rằng: Không, anh có thể làm được việc này. Có rất nhiều nhà làm phim có thể làm nó theo cách thẳng thắn hơn. Việc thực sự có điều gì đó mới mẻ để mang lại sẽ giảm thiểu rủi ro, nó cho bạn một cách để tạo nên sự khác biệt cho chính mình.

Sau đó, chúng tôi cố gắng bán nó cho những người không hiểu nó, vì vậy cô ấy hoàn toàn đúng. Nhưng cuối cùng nó đã tiếp cận được khán giả và khán giả đánh giá cao điều đó. Rủi ro nằm ở những bên trung gian – các nhà tài trợ, hãng phim. Nếu bạn có thể tiếp cận được khán giả – ý tôi là, tôi không đưa ra bất kỳ dự đoán nào cho bộ phim này, nhưng trong quá khứ chúng tôi đã được đền đáp xứng đáng vì đã có niềm tin vào khán giả.

Khi xem bộ phim, tôi đã suy nghĩ rất nhiều về nguồn gốc của lòng hiếu khách, hay “Luật của Zeus” trong câu chuyện, và cách nó vận hành trong thời đại chia rẽ hiện nay của chúng ta.

NOLAN: Sự vĩ đại của thiên sử thi này là ở chỗ bạn tiếp cận những điều này như thể chúng xa lạ và cổ xưa, rồi khi bạn khám phá chúng, chúng bỗng nhiên trở nên liên quan một cách kinh ngạc. Luật của Zeus, đó chính là Nguyên tắc Vàng – đối xử với người khác như cách bạn muốn được đối xử – và với một nền tảng thần học trong thế giới của họ, rằng bạn có thể là một vị thần cải trang.

Đối với thế giới đó, nó rất rõ ràng là sự sinh tồn cơ bản. Bạn rời khỏi nhà nhiều hơn một vài ngày, theo định nghĩa là bạn đang phó mặc bản thân cho sự nhân từ của những người xa lạ. Đó là cách duy nhất xã hội có thể vận hành. Điều đó đã trở nên rất quan trọng đối với bộ phim, và ngay khi bạn bắt đầu đào sâu vào nó, bạn nhận ra không có gì thay đổi cả. Đó là mọi thứ xét theo khía cạnh giữ cho nền văn minh gắn kết với nhau, hoặc thậm chí là định nghĩa nền văn minh.

Có một bài học đạo đức nào mà ông muốn mọi người nhìn thấy không? Đặc biệt là khi trình diễn nó như một bộ phim thương mại lớn?

NOLAN: Chắc chắn là có, 100 phần trăm. Nhưng tôi không muốn diễn đạt nó thành lời. Tôi muốn mọi người trải nghiệm nó trong bộ phim. Tôi có những cảm xúc mạnh mẽ về việc câu chuyện lay động tôi như thế nào về mặt đạo đức. Tôi hy vọng rằng mọi người cũng có cảm xúc đó theo cách tôi đã có.

Đó có phải là lý do khiến ông bị thu hút mạnh mẽ bởi nó vào thời điểm này không?

NOLAN: Tôi nghĩ là vậy, nhưng tôi không biết điều đó khi bắt đầu bước vào dự án. Là một nhà làm phim, bạn phải chuyển động theo những cách bốc đồng. Tôi đã tìm kiếm thử thách bản thân với một kiểu kể chuyện hoàn toàn khác và tôi đã tìm kiếm một khoảng trống trong nền văn hóa. Tôi nhìn vào thần thoại Hy Lạp, bản thân “The Odyssey”, tại sao nó chưa trở thành một phần của điện ảnh hiện đại? Điều đó rất thú vị đối với một nhà làm phim. Rồi khi bạn đào sâu vào – có điều gì ở đó để bạn cắn ngập răng vào? “The Odyssey”, cũng như với “Oppenheimer”, lý do đây là những câu chuyện vĩ đại là vì chúng có những sự cộng hưởng này, những vấn đề hóc búa này, những tiến thoái lưỡng nan về đạo đức. Đó là về những tình huống bất khả thi. Đó là điều làm nên một câu chuyện tuyệt vời.

Khi ông đang trong quá trình sản xuất một dự án nào đó, ông có mơ về nó không?

NOLAN: Tôi có xu hướng mơ về quá trình làm phim nhiều hơn, điều đó thật kinh khủng. Những giấc mơ lo lắng khủng khiếp này về việc, bạn biết đấy, ngày quay sắp kết thúc rồi mà chúng tôi chưa có được một cảnh quay nào. Chúng không phải là những giấc mơ hữu ích cho lắm. Khi tôi đang viết kịch bản, tôi lại có xu hướng mơ về chính câu chuyện nhiều hơn.

Tôi khá giật mình khi biết rằng trong số tất cả các nhà làm phim, ông vẫn là người thức dậy trong tình trạng toát mồ hôi lạnh.

NOLAN: Chà, đó là một phần của việc nhìn thấy tất cả những điều có thể đi chệch hướng. Nhưng một trong những chức năng của những giấc mơ là như vậy – mang tính dự báo. Nó đang cảnh báo bạn về điều gì đó, tiềm thức của bạn đang nói với bạn. Thường xuyên nếu tôi không thể ngủ trước một buổi quay – tôi có rất nhiều đêm Chủ Nhật tồi tệ – đó là vì tôi chưa tính toán công việc của tuần đó một cách tử tế. Bạn thức cả đêm để xử lý những việc mà có lẽ bạn không có thời gian để xử lý từ tuần trước. Vì vậy, tôi ngày càng nhìn thấy lợi ích của nó, và tôi bình thản trước sự căng thẳng đó, nếu điều đó có lý.

Từ trước đến nay ông vốn không phải là người dùng điện thoại thông minh. Ông có nghĩ mình là một người bài xích công nghệ (technophobe) không?

NOLAN: Không. Tôi nghĩ mình là một người hoài nghi công nghệ (techno-skeptic). Lý do tôi vẫn quay bằng phim nhựa là vì nó tốt hơn trong việc thể hiện cách mắt người nhìn thế giới so với bất kỳ hệ thống hình ảnh kỹ thuật số nào tôi từng thấy, và tôi đã xem xét tất cả chúng một cách rất cẩn thận. Màu sắc analog khác với màu sắc kỹ thuật số, vì vậy đối với tôi điều quan trọng là bạn có quyền lựa chọn. Nhưng tôi luôn dựng phim của mình bằng kỹ thuật số, chúng tôi hoàn toàn sử dụng đồ họa máy tính như một phần trong quy trình xử lý hiệu ứng hình ảnh của mình.

Tôi luôn đón nhận công nghệ mới, nhưng nó có xu hướng được bán cho mọi người bằng cái giá của những hệ thống có thể vẫn còn giá trị và khả thi. Đó là những gì tôi đã thấy trong ngành của mình – vứt bỏ những giá trị cũ một cách cực đoan. Chúng ta đã suýt chút nữa đánh mất phim nhựa!