Chọn ngành theo ‘cơn sốt’ hay theo chính mình?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo nên làn sóng mở ngành mới và thu hút đông đảo thí sinh trong mùa tuyển sinh đại học 2026.

Tuy nhiên, đằng sau sức hút của những ngành học ‘hot’ là bài toán không dễ: Nên chạy theo xu hướng hay lựa chọn dựa trên năng lực, sở trường để thích ứng lâu dài với thị trường lao động đang thay đổi?

AI trở thành “điểm nóng” của mùa tuyển sinh

Mùa tuyển sinh năm 2026 ghi nhận sự bùng nổ của các ngành học gắn với trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Không chỉ các trường kỹ thuật, công nghệ, nhiều cơ sở đào tạo thuộc lĩnh vực kinh tế, y dược, luật hay sư phạm cũng mở thêm các chương trình đào tạo có tích hợp AI.

Đại học Y Hà Nội dự kiến mở ngành Y tế số với định hướng ứng dụng AI trong chẩn đoán và điều trị. Trường Đại học Ngoại thương mở các chương trình trí tuệ nhân tạo cho đổi mới sáng tạo trong kinh tế và kinh doanh, khoa học dữ liệu và kinh tế số. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội bổ sung ngành Trí tuệ nhân tạo và Khoa học dữ liệu, trong khi Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội mở ngành Trí tuệ nhân tạo và Vi mạch bán dẫn. Xu hướng này cho thấy, AI không còn là lĩnh vực riêng của công nghệ, mà đang len sâu vào hầu hết các ngành nghề.

Các ngành học liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu và công nghệ số đang thu hút sự quan tâm của đông đảo thí sinh trong mùa tuyển sinh đại học năm 2026. Ảnh: Tùng Lê

Nhu cầu của thị trường lao động đối với nguồn nhân lực có khả năng ứng dụng AI ngày càng lớn, kéo theo sự thay đổi trong chương trình đào tạo, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Không khí đó cũng tác động rõ nét đến tâm lý của thí sinh. Là học sinh Trường THPT Kim Liên (Hà Nội), em Nguyễn Minh Anh cho biết, em đăng ký nguyện vọng vào ngành Khoa học dữ liệu của Đại học Bách khoa Hà Nội sau gần một năm tìm hiểu.

“Em thích môn toán và lập trình từ lâu. AI chỉ là động lực để em theo đuổi lĩnh vực này, chứ không phải vì thấy ngành đang “hot”. Em nghĩ, nếu không có nền tảng và đam mê thì rất khó theo được”, em Nguyễn Minh Anh chia sẻ.

Trong khi đó, em Trần Thu Phương, học sinh Trường THPT Việt Đức lại có góc nhìn khác. Ban đầu em dự định đăng ký ngành Trí tuệ nhân tạo, vì thấy nhiều người nói cơ hội việc làm tốt, mức lương cao. Tuy nhiên, sau khi tham gia các buổi tư vấn hướng nghiệp, em Phương quyết định lựa chọn ngành Marketing số.

“Em nhận ra mình thích sáng tạo nội dung và giao tiếp hơn là lập trình. AI vẫn hỗ trợ rất nhiều cho Marketing, nên em nghĩ đây là lựa chọn phù hợp hơn với bản thân”.

Thực tế cho thấy, ngày càng nhiều thí sinh quan tâm tới AI, nhưng cũng xuất hiện tâm lý lựa chọn ngành học theo xu hướng, mà chưa hiểu rõ yêu cầu của chương trình đào tạo hay năng lực của bản thân.

Ngành “hot” không dành cho tất cả

Theo ông Phạm Tấn Anh Vũ, giảng viên, chuyên gia đào tạo và ứng dụng các giải pháp AI tại Việt Nam (Công ty Giải pháp trí thông minh nhân tạo Việt Nam), AI đang tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ trong lựa chọn ngành học, nhưng không đồng nghĩa tất cả đều phải trở thành kỹ sư AI.

Ông Phạm Tấn Anh Vũ cho rằng, AI đang tạo ra hai xu hướng rõ rệt. Một là nhóm ngành công nghệ chuyên sâu dành cho những học sinh có thế mạnh về môn toán, tư duy logic và lập trình. Hai là nhóm ngành phát huy giá trị cảm xúc, sáng tạo và giao tiếp của con người, như báo chí, tâm lý học, truyền thông, luật hay quản trị nhân sự.

“AI có thể viết một bản tin trong vài giây, nhưng không thể thay thế góc nhìn, cảm xúc hay khả năng kể một câu chuyện chạm tới người đọc. Máy móc làm tốt phần việc của máy móc, còn con người cần phát huy những giá trị rất con người”, ông Phạm Tấn Anh Vũ nhận định.

Ông Phạm Tấn Anh Vũ, giảng viên, chuyên gia đào tạo và ứng dụng các giải pháp AI tại Việt Nam cho rằng, thí sinh cần lựa chọn ngành học phù hợp với năng lực, thay vì chạy theo “cơn sốt”. Ảnh:MK

Theo chuyên gia này, điều quan trọng khi lựa chọn ngành học không phải là ngành đó có “hot” hay không, mà là bản thân có thể tạo ra giá trị khác biệt trong lĩnh vực mình theo đuổi.

Ông Phạm Tấn Anh Vũ cũng lưu ý, AI không chỉ dành cho sinh viên công nghệ. Ngày nay, sinh viên truyền thông, marketing, luật hay quản trị kinh doanh đều cần biết cách khai thác AI như một công cụ hỗ trợ công việc. Điều doanh nghiệp cần là người có khả năng giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo và biết sử dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả công việc.

Đồng quan điểm, ông Trần Đình Lanh, Giám đốc Công ty Truyền thông VIGEN – doanh nghiệp chuyên phát triển và sản xuất nội dung số ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho rằng, thị trường lao động đang thay đổi rất nhanh dưới tác động của AI. Doanh nghiệp không tuyển người chỉ vì biết sử dụng AI. Chúng tôi cần những ứng viên biết tư duy, biết làm việc nhóm, có khả năng giải quyết vấn đề và biết kết hợp AI để tạo ra giá trị mới. AI sẽ thay đổi cách làm việc, chứ không thay thế hoàn toàn con người.

Theo ông Trần Đình Lanh, nhiều sinh viên mới ra trường vẫn có tâm lý cho rằng, học AI đồng nghĩa với mức lương cao. Tuy nhiên, mức thu nhập luôn phụ thuộc vào năng lực chuyên môn, kỹ năng thực tế và khả năng thích ứng với sự thay đổi của công nghệ.

Các chuyên gia cũng cho rằng, trong bối cảnh AI phát triển nhanh, khái niệm “ngành hot” có thể thay đổi chỉ sau vài năm. Điều bền vững nhất vẫn là lựa chọn đúng với sở trường, không chạy theo tâm lý đám đông.

Trước khi đăng ký nguyện vọng, thí sinh cần tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo, yêu cầu của từng ngành và đối chiếu với năng lực bản thân. Một quyết định đúng không phải là chọn ngành nhiều người theo học nhất, mà là chọn con đường giúp mỗi người phát huy tốt nhất thế mạnh của mình trong một thị trường lao động luôn biến đổi.

Mùa tuyển sinh 2026 có thể là năm AI tạo nên sức hút đặc biệt trong giáo dục đại học. Song, AI chỉ là công cụ, yếu tố quyết định thành công của người học vẫn là tư duy, khả năng sáng tạo và những giá trị mà chỉ con người mới có thể tạo ra.