Bí kíp ôn môn Văn thi tốt nghiệp THPT: Không lạm dụng AI, tìm tài liệu ở đâu?

Sức nóng của ‘đường đua’ vào đại học đang khiến hội 2K8 đứng ngồi không yên, nhất là khi kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 ‘nói không’ với đề thi minh họa. Đâu là những điều các sĩ tử cần trang bị để ‘về đích’ với môn Ngữ văn trong kỳ thi sắp tới?

Làm quen với “luật chơi” mới

Càng gần thời gian “xuất trận” kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, việc đột ngột “mất kết nối” với đề thi minh họa khiến nhiều sĩ tử “rơi vào trầm tư”. Dù chỉ có giá trị tham khảo nhưng đề minh họa vẫn luôn là “la bàn” dẫn đường đáng tin cậy.

Bạn Trà My (lớp 12B1 trường THPT Dĩ An, TP.HCM) băn khoăn: “Việc không có đề minh họa, vì sẽ hơi khó cho mình trong việc xác định hướng ôn tập, bởi đề minh họa thường cho chúng mình hình dung rõ ràng về đề thi thực tế. Từ tỷ trọng câu hỏi, phân hóa điểm số các dạng bài thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao có trong đề”.

Chị Trần Thụy Quỳnh Phương, sinh viên năm cuối ngành Sư phạm Ngữ Văn. Ảnh: NVCC

Tuy nhiên chúng mình đừng quá lo lắng. Nhận xét về xu hướng ôn tập “mở” môn Ngữ văn, chị Trần Thụy Quỳnh Phương (sinh viên năm cuối trường Đại học Sư Phạm TP.HCM) chia sẻ: “Năm 2025, đề thi của chương trình mới vẫn lấy chủ đề liên quan đến tuổi trẻ làm trục, thế nhưng nội dung đã có sự liên kết chặt chẽ với những vấn đề thời sự nóng hổi của đời sống, quốc gia”.

“Từ loại đề có yêu cầu cụ thể về nội dung, giới hạn phạm vi tư liệu, thao tác, cách thức làm bài…, các câu hỏi trong kiểm tra đánh giá giờ đây đã chú trọng vào tính “mở”, nghĩa là dành cho người làm bài một biên độ lựa chọn từ “rộng” cho đến “rất rộng” về mặt nội dung, phương pháp, quan điểm…” – chị Quỳnh Phương nhấn mạnh.

Tìm ngữ liệu ôn tập ở đâu?

Trong quá trình ôn thi, nhiều học sinh chọn A.I như một “trợ lý” để tìm dẫn chứng và gợi ý triển khai bài viết. Dù nhanh chóng và tiện lợi, nguồn thông tin từ trí tuệ nhân tạo vẫn cần được kiểm chứng để tránh sử dụng những dữ liệu thiếu chính xác.

Theo báo cáo nghiên cứu của GS Thierry Warin (Giáo sư khoa học dữ liệu cho chuyển đổi toàn cầu, Đại học HEC Montreal, Canada) vào tháng 8/2025, có đến 35% chatbot A.I dù được đánh giá là thông minh hàng đầu đã đưa ra thông tin sai lệch.

Thực chất, khi có sự giúp sức từ A.I, teen có thể tra cứu thông tin nhanh, gợi ý ý tưởng và hướng triển khai khi viết bài, thậm chí là kiểm tra và sửa lỗi… Tuy nhiên nếu lạm dụng quá mức, chúng mình rất dễ rơi vào bẫy phụ thuộc, dẫn đến lười suy nghĩ, thiếu sáng tạo, thiếu cảm xúc – đây cũng là một trong những tiêu chí quan trọng khi giám khảo chấm điểm bài thi môn Ngữ Văn, chiếm đến 0,25 điểm trong phần nghị luận văn học và 0,5 điểm trong phần nghị luận xã hội.

Thạc sĩ Hồ Tấn Nguyên Minh (Tổ trưởng Ngữ Văn, trường THPT chuyên Lương Văn Chánh, Đắk Lắk) bật mí bí kíp tìm tài liệu tham khảo uy tín và chất lượng để bạn áp dụng cho bài của mình: “Các em có thể tìm đọc sách dùng cho nhà trường THPT từ các nhà xuất bản uy tín như NXB Giáo Dục, NXB Đại học Sư Phạm, NXB Đại học Quốc Gia. Một số trang báo, tạp chí chuyên ngành như Tạp chí Văn học và tuổi trẻ, Báo Giáo dục và Thời đại…”.

Ngoài ra, để kiểm chứng tài liệu có chính xác và đáng tin cậy hay không, hãy check ngay 3 tiêu chí dưới đây do thầy Nguyên Minh gợi ý:

“Bắt sóng” hoa điểm mười

Bạn Mai Chi bật mí: “Các dẫn chứng đưa vào bài văn phải có liên quan và hỗ trợ được luận điểm để tăng sức thuyết phục.”

Bên cạnh cơn sốt “tẩy xanh” (greenwashing) trong đề thi môn tiếng Anh năm ngoái thì “nhiệt độ” cập nhật xu hướng của đề thi môn Ngữ Văn luôn đỉnh chóp! Nếu bồ còn nhớ “vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời Tổ quốc” thì đây cũng chính là một hint để các sĩ tử bật hệ điều hành ôn luyện qua việc thường xuyên cập nhật tin tức để không trở thành “người tối cổ” trong đề thi Văn.

Bạn Mai Chi (cựu học sinh lớp 12 Chuyên Văn, trường THPT Nguyễn Hữu Huân, TP.HCM, đạt điểm 9,25 môn Ngữ Văn trong kỳ thi THPT Quốc gia năm học 2024 – 2025) bật mí: “Để có được nguồn dẫn chứng cho bài nghị luận xã hội, mình hay nghe chương trình Have A Sip. Việc nghe podcast thường xuyên giúp mình mở mang nhiều luận điểm, góc nhìn của cuộc sống từ những khách mời nhiều trải nghiệm”.

Việc nắm bắt thông tin thời sự hay tìm dẫn chứng phù hợp có thể là thử thách với nhiều học sinh. Tuy nhiên, mỗi người đều sở hữu những thế mạnh riêng, từ tư duy phân tích đến khả năng lập luận, để tạo nên lợi thế trong quá trình ôn thi môn Ngữ Văn.