Bí ẩn về kinh đô chính trị Uxmal

Tàn tích của một kinh đô từng tồn tại trên bán đảo Yucatan đã chứng thực cho một dân tộc đang ra sức củng cố địa vị của họ với thế giới.

Đô thành ấy vì sao lại bị bỏ hoang phế, tác giả Elizabeth Landau, một nhà văn khoa học đồng thời còn là biên tập viên hiện đang sống ở Washington, D.C sẽ giúp trả lời cho câu hỏi hóc búa này. Bà Elizabeth có bằng tại Đại học Princeton, và tốt nghiệp trường báo chí của Đại học Columbia.

Một lịch sử vàng son

Hoàng hôn phủ bóng trên rừng già Yucatan, ráng chiều tà nhấp nhô trên sườn Tây của kim tự tháp Ma Thuật như đã từng ở đó trong suốt hơn một thiên niên kỷ. Trong thời kỳ tiền Tây Ban Nha, vào những ngày lễ tôn giáo của người Maya, một thầy tu hay người cai trị sẽ leo lên những bậc thang đi xuyên qua cổng để đến ngôi đền thiêng, hay như cách mà sử gia Jeff Kowalski viết trong Bách khoa thư Maya cổ đại “cổng thạch động dẫn đến ngọn núi sáng tạo thiêng liêng”.

Nhìn xuống quảng trường bên dưới, các thường dân sẽ thấy lãnh tụ của họ hiện ra trong ô cửa tinh xảo khắc họa hình tượng Kim Tinh hay chính bản thân của mặt trời. Cách Cancun hơn 4 giờ lái xe, phế tích Uxmal của người Maya hiện lên sừng sững.

Bí ẩn về kinh đô chính trị Uxmal - Hình 1

Đại kim tự tháp Ma Thuật hiên ngang cao 30,4m, nó bao gồm 5 ngôi đền khác nhau được xây dựng liên tiếp. Ảnh nguồn: Elizabeth Landau.

Là công viên khảo cổ được tham quan đông đứng hàng thứ 2 ở Mexico (trước khi xảy ra đại dịch COVID-19), Uxmal là cái rốn quyền lực ở vùng Puuc, nơi có những ngọn đồi thấp thuộc vùng thảo nguyên Yucatan. Phế tích Uxmal chứa những tác phẩm chạm khắc công phu, nhưng tại một số thời điểm trong thế kỷ thứ 10, việc xây dựng vùng kinh đô phồn thịnh đã dừng lại, và người Maya đã rời đi trước khi thực dân Tây Ban Nha tới.

Sử gia Jeff Kowalski viết: “Những tòa nhà cuối cùng tại Uxmal chẳng hạn như Tứ giác ni viện và Nhà thống chế, Nhà Rùa và sau đó là các tổ hợp đền thượng của kim tự tháp ma thuật, tất cả đều phô bày một dạng nghệ thuật đá được đẽo gọt tuyệt vời, tôi muốn nhấn mạnh rằng một số công trình điêu khắc kiến trúc tinh xảo nhất được tìm thấy trong thế giới Maya cổ đại đặc biệt là các điêu khắc cắt đá”.

Ngày cuối cùng Uxmal bị bỏ hoang phế vẫn chưa được biết và gây nhiều tranh cãi, mặc dù người Maya có thể ở đó lâu hơn so với các thành thị ở miền Nam vốn bắt đầu vào thế kỷ thứ 9. Sử gia Kowalski nghĩ rằng vào khoảng năm 950 sau Công nguyên, Uxmal không còn được xem là kinh đô chính trị của đế quốc Maya nữa, mặc dù một số sử gia cho rằng một chính phủ tập trung sẽ vận hành ở Uxmal trong thế kỷ thứ 10 hoặc lâu hơn nữa.

Các nhà khảo cổ học hiện đại vẫn say mê nghiên cứu phế tích tinh xảo của Uxmal bao gồm cả kim tự tháp, đại dinh Thống chế và những kiến trúc khác mà từ đó có thể hình dung ra việc người Maya đã thích ứng trước những mối đe dọa từ các kẻ thù và môi trường tự nhiên. Uxmal tiếp tục đem tới nhiều ngạc nhiên về cuộc sống của người xưa từ hơn 1000 năm trước.

Kể từ khoảng năm 1000 trước Công nguyên, người ta đã bắt đầu sử dụng các biến thể hay phương ngữ của tiếng Maya cổ đại ở Mexico, Guatemala, Belize và Honduras. Họ đã tạo ra một loại chữ viết tượng hình đặc biệt. Khi nghiên cứu về thiên văn học, người Maya đã sử dụng các chuyển động của mặt trăng, mặt trời và các hành tinh nhằm phát triển ra một hệ thống lịch dựa trên các chu kỳ. (Điều này bao gồm chu kỳ Lịch đếm dài Trung Mỹ nổi tiếng có kết luận vào ngày 21/12/2012, làm dấy lên những lời đồn đại rằng thế giới sẽ tận diệt vào cái ngày đó. Nhưng chuyện xấu đã không xảy ra).

Không ai hay biết người Maya đã định cư đầu tiên tại Uxmal là khi nào. Nhưng bằng chứng sớm nhất từ ngôi đền sơ khai đã phỏng đoán rằng việc xây dựng kinh đô đã bắt đầu vào khoảng thế kỷ thứ 6 sau Công nguyên. Rất nhanh chóng Uxmal đã trở thành trung tâm sống phồn thịnh của người Maya tại vùng Puuc.

Vì điều kiện môi trường tương đối thuận lợi mà người Maya đã phát triển mạnh ở Uxmal suốt một số thế kỷ. Vào thời kỳ hoàng kim đó, Uxmal đón mưa thuận gió hòa, đất đai màu mỡ so với phần còn lại của miền Bắc bán đảo Yucatan. Nông nghiệp phát triển thịnh vượng chưa từng thấy đã cho phép thị dân khai thác nhiều nguyên vật liệu thô để dựng nên nhà cửa.

Ông José Huchim, Giám đốc của Khu khảo cổ học Uxmal và Tuyến đường Puuc, phát biểu: “Nông nghiệp phát triển đã giải thích lý do về sự hiện diện của những công trình kiến trúc rất đẹp ở Uxmal. Nó là một khu vực sung túc. Và họ đã kiểm soát, phòng thủ và xây dựng nên một trường thành kiên cố nhằm bảo vệ kinh đô khỏi họa xâm lăng của kẻ thù đến từ hướng Đông Bắc”.

Cấu trúc phòng thủ tân kỳ

Uxmal có lẽ đã đạt đến đỉnh cao quyền lực trong 2 thế kỷ 8 và 9 dưới thời cầm quyền của một vị lãnh tụ mà các nhà nghiên cứu gọi là Lord Chac (còn có tên khác là Chan Chak K’ak’nal Ajaw, cái tên phản ánh thần mưa Chac – vũ thần – của người Maya). Bắt đầu cai trị vào thế kỷ thứ 10, Lord Chac đã ủy thác cho việc xây dựng nên các tòa nhà lớn ở Uxmal như Nhà thống chế (Soái vương), đó là một nỗ lực vĩ đại vì cần đến 1200 công nhân làm việc suốt 33 năm để xây dựng nên cung điện và cái nền hoành tráng của nó.

Bí ẩn về kinh đô chính trị Uxmal - Hình 2

Gần đây các nhà nghiên cứu đã khai quật một lối đi vốn là một phần của cấu trúc ngầm của Nhà thống chế/Soái vương ở kinh thành Uxmal. Ảnh nguồn: Mauricio Marat, INAH.

Nơi đó có một cái ngai 2 đầu báo đặt ở phía trước nhà thống chế, khắc họa những hình họa đại diện cho thần mưa của Lord Chac. Một bức điêu khắc của bản thân Lord Chac được bao quanh bởi những con mãng xà 2 đầu dựng ngay trên lối vào chính giữa nhà.

Năm 2019, ông José Huchim và nhà khảo cổ học Lourdes Toscano (người đồng hành trực tiếp trong Dự án Uxmal) đã tập trung khai quật khu vực nền móng lớn vốn là bệ đỡ của sàn cung điện.

Tiếp đó tháng 12/2019, họ loan báo nhóm của mình đã tìm thấy 2 mái vòm, một vòm cao 6,4m và vòm kia cao 7,3m, hai vòm này sẽ chạy xuyên qua một lối đi dài 24,9m thuộc khu vực nhà chính. Nhà khảo cổ Austere sau khi xác định các vết cắt tinh xảo trong đá vôi đã quả quyết cho rằng những vòm đá có thể đã được làm từ trước khi có các cấu trúc cung điện vào khoảng 200 năm.

Những phát hiện của 2 ông đã chỉ ra tòa cung điện đã được sử dụng cho cả 2 mục đích làm khu ở hoặc khu hành chính mà buổi ban đầu được xây dựng thành 3 cấu trúc nhà riêng biệt. Sau đó, người Maya đã xây dựng những lối đi hình vòm nhằm hợp nhất các khối nhà riêng rẽ ở tầng hầm của cung điện.

Hành lang hợp nhất 3 nền móng nhà bây giờ được phủ lên một nền nhà với các cầu thang dựng ở 4 hướng nhằm tạo việc leo lên tầng trên của cung điện. Giới quý tộc ở Uxmal đã đóng 3 cầu thang trong tầng hầm và cầu thang chính nhằm ngăn ngừa kẻ ngoại xâm tiếp cận vào nội thất của tòa cung điện.

Sự rắc rối ở đây là gì? Nhóm nghiên cứu đặt ra giả thuyết rằng thế kỷ thứ 9 sắp đóng lại cũng như áp lực chính trị từ Chichen Itzá (một thành thị Maya cổ đại mà ngày nay nổi tiếng với kim tự tháp ăn ảnh). Sự tương đồng về hình tượng và kiến trúc ở Uxmal và Chichen Itzá cho thấy ít nhất từng tồn tại một liên minh giữa 2 vương quốc hồi cuối thế kỷ thứ 9 và đầu thế kỷ 10.

Song một số sử gia tin rằng việc xây dựng các cấu trúc kiên cố chẳng hạn như đại cung hoàng gia đã bị đình lại do kinh thành Uxmal bị xâm lăng bởi các vì vua của Chichen Itzá trong thế kỷ thứ 10. Nhà khảo cổ học Lourdes Toscana lưu ý: “Những địa điểm khác của nền văn minh Maya như Kabah đã cho thấy có các dấu hiệu của nghi lễ liên quan đến “đuổi tà khỏi các tòa nhà” và rằng các dấu hiệu nghi lễ đã không được sử dụng khi một số cấu trúc trong số đó đã bị phá hủy”.

Tại phế tích Uxmal, có vẻ như người Maya đã gọt đầu của những tác phẩm điêu khắc khi họ rời bỏ nơi này, đó cũng là lý do giải thích tại sao đầu của tượng điêu khắc Lord Chac đã biến mất tại Nhà thống chế.

Nước: Yếu tố suy tàn của nền văn minh Maya

Nước mang lại sự thịnh vượng cho thành đô Uxmal, song thiếu nó cũng khiến nơi này bị bỏ hoang phế. Khi không thể khai thác các nguồn nước tự nhiên, thị dân Uxmal đã tạo ra những vùng lòng chảo kiến tạo được gọi là aguadas nhằm tích trữ nước mưa trời để dùng trong các tháng mùa khô hạn, đôi khi họ còn làm tăng khả năng chứa nước của chúng khi đào rộng ra những cái hố nước hình quả chuông bằng đá ngay bên dưới các aguadas mà họ gọi là buktes.

Người Maya cũng xây dựng những bể chứa nước hình cái chai gọi là chultunes nhằm cho phép tích trữ từ 2 triệu m3 đến 5 triệu m³ nước mỗi khi trời mưa xuống. Sử gia Jeff Kowalski viết: “Nhờ sức mạnh của các hệ thống dự trữ nước mà vào thời kỳ đỉnh cao, thành đô Uxmal từng là nơi sinh sống của từ 15.000 người đến 18.000 người, và một số tài liệu còn cho biết lượng dân cư sinh sống ở đây lên tới 25.000 người; ông José Huchim còn cho rằng con số thị dân phải đến 35.000 người.

Vào thời kỳ hoàng kim của thành đô Uxmal, họ còn cai quản cả các tiểu quốc nhỏ như Kabah, Sayil và Labna cùng nằm trong cương thổ của đế quốc Maya.

Tuy nhiên, phần đông giới sử gia cùng nhất trí rằng hạn hán nghiêm trọng đã thúc đẩy người Maya bỏ hoang mãi mãi Uxmal và các trung tâm khác ở vùng Puuc. Sự thiếu mưa làm căng thẳng nguồn cung nước ngọt sinh hoạt cho thị dân Uxmal, gây thế khó cho hoạt động làm nông nhất là trồng các cây lương thực như đậu (đỗ), ngô và bầu bí.

Nạn phá rừng cũng đóng một vai trò quan trọng. Người Maya thường phát quang cây rừng để gieo trồng cây lương thực, cũng như hoạt động sản xuất vôi làm nguyên vật liệu xây dựng, họ cũng cải tạo đất dùng trong công tác xây dựng.

Trong khi sự sụp đổ của nền văn minh Maya còn là một bí ẩn truyền đời, thì các nhân tố như biến đổi khí hậu và biến đổi môi trường cũng được xem là những động lực quan trọng dẫn tới sự suy tàn. Ông nội của ông Huchim là Nicolas đã giữ gìn phế tích Uxmal và giúp các nhà khảo cổ học phục hồi các cấu trúc xây dựng trong giai đoạn 1940 đến 1970.

Cha của Huchim cũng lớn lên tại nơi gần phế tích và trở thành người giám hộ chính thức ở nơi này. Lúc còn nhỏ, mỗi buổi sáng, cậu bé Huchim đều dán mắt vào công tác phục dựng kim tự tháp ma thuật từ năm 1969 đến năm 1970. Kể từ năm 1992, ông Huchim bắt tay vào nghiên cứu, bảo dưỡng và điều hành di tích khảo cổ.

Ông đã nghiên cứu kim tự tháp ma thuật sau khi siêu bão Gilbert phá hủy kết cấu của nó vào năm 1997. Mặc dù hiện tại phế tích Uxmal đã đóng cửa với du khách và các nhà nghiên cứu do đại dịch COVID-19, nhưng ông Huchim vẫn ở đó và tiếp tục theo dõi.

Gần đây ông Huchim đã viết một bài cho báo La Jornada Maya (Mexico) rằng khi vắng bóng du khách, một loạt các loài động vật bản địa đã thấy xuất hiện tại di tích khảo cổ học Uxmal. Giờ đây ông Huchim cũng thấy loài gà tây và nai sống đông đúc ở Uxmal, tiếng kêu của chúng váng động một vùng.

Nền văn minh khổng lồ xây dựng nên những kiến trúc kỳ vĩ đã biến mất từ lâu, song José Huchim, một trong 7 triệu hậu duệ của người Maya, hiện đang sinh sống tại các quốc gia như Mexico, Guatemala, Honduras, Belize, El Salvador, Nicaragua và Costa Rica. José Huchim tự hào tuyên bố: “Người Maya không chết, họ còn mãi. Chúng tôi trường tồn. Thêm nữa, chúng tôi có dân số đông. Tôi là một người Maya, và giờ đây chúng tôi không còn xây các kim tự tháp nữa”.

Bạn thấy bài báo này có hữu ích không?
Không

Tin liên quan

Xem nhiều
Mới nhất
Sư tử già bị đồng loại kết liễu đầy bi thảm04:11Cái kết buồn cho cá sấu định làm thịt cả đàn sư tử đang ăn mồi ven sông01:31"Tay chơi" của sa mạc bắt nạt con trăn đá bị thiểu năng00:58Bị báo sư tử cắn chặt cổ, lửng mật vẫn "lì đòn" và màn lật kèo khó tin00:46Những sự thật xoay quanh cơn bão chưa ai biết10:068 cuộc đại tuyệt chủng kinh hoàng suýt 'xóa sổ' Trái Đất08:17Nhác thấy bóng đen này, linh cẩu bỗng vội vàng "bỏ của chạy lấy người"01:01Nhìn lại vụ Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima, Nagasaki 75 năm trước08:00Quái vật biển biết ngụy trang, miệng khổng lồ như nuốt cả thế giới05:41Chuyện chàng hoàng tử nguyện làm thị vệ của Nữ Hoàng Anh và mối tình làm chấn động 16 nước liên bang10:16Loài mèo hiếm ở Việt Nam cực giỏi bơi lặn, bắt cá 'thành thần'05:31Những nhà phát minh nổi tiếng vì những thứ không phải họ phát minh09:41Lửng mật tấn công sư tử, 'vượt ngục' nhiều lần04:12Chuyện kỳ bí khó giải xảy ra ở khách sạn nổi tiếng London01:14Lời cầu cứu rùng rợn từ “tàu ma” nổi tiếng thế giới01:06Những cuộc săn lùng cá dưới nước của loài mèo hoang dã thích bơi lặn01:28Giật mình khi biết 10 bí ẩn không ngờ tới về Trái Đất07:14Tỷ phú Mỹ gây tranh luận khi nói về kim tự tháp Ai Cập02:09Chim ưng trắng trợn cướp con của chim cánh cụt Rockhopper02:08Sự trốn thoát thần kỳ của bọ cánh cứng sau khi bị ếch nuốt sống00:20Bí ẩn cuộc đời “Vua Bọ Cạp” nổi tiếng Ai Cập cổ đại01:30Cá hồi lớn vùng vẫy bất lực dưới móng vuốt của chim ưng01:47Bí mật bí mật về 6 bức tượng 'biết nói' ở Rome03:13Đi tìm vũ trụ song song, nơi có hàng triệu phiên bản giống hệt bạn20:00Kinh hoàng khoảnh khắc lốc xoáy cuốn tung bạt che lên trời00:51Ảnh lạ về “lâu đài Marty” cổ quái ở Hải Phòng thời thuộc địa02:31Kỷ lục chém dưa hấu đặt trên đầu người trong 1 phút01:45Nghĩa địa thời Trung cổ phát lộ giữa công trường xây dựng Tây Ban Nha04:55Thu hoạch mật ong trên vách núi dựng đứng ở Trung Quốc01:08Cầu thủ bóng rổ cụt chân gây sốt mạng với khả năng ném bóng thần thánh01:51

Tiêu điểm

TQ: Bác sĩ sửng sốt khi nhìn cổ bé trai mới chào đời
12:15:25 09/08/2020
Sinh vật lạ ung dung bơi lội gần ngôi nhà hoang
19:07:37 09/08/2020
Giật mình những cuốn sách tiên tri cực chính xác tương lai
06:39:38 09/08/2020
Những thứ đe dọa làm đập Tam Hiệp tắc nghẽn
22:01:35 09/08/2020
Khám phá thú vị về những bộ lạc xa xôi nhất hành tinh
20:37:47 09/08/2020
'Nhà siêu mỏng' được đăng bán giá hơn 6 tỷ, cư dân mạng than trời: 'Làm sao ở?'
16:35:50 09/08/2020
Thị trấn ma 300 tuổi đột ngột xuất hiện sau 50 năm ngủ vùi
11:50:13 09/08/2020
Top 10 hồn ma đáng sợ nhất trong lịch sử nhân loại
06:35:11 09/08/2020
Thổ dân Mỹ chặn đường hàng nghìn 'quái xế' không đeo khẩu trang
16:48:32 09/08/2020
Nơi biến nước xả bồn cầu thành nước uống
11:56:12 09/08/2020

Thông tin đang nóng

Bệnh nhân COVID-19 thứ 15 tử vong tại Việt Nam
23:43:48 10/08/2020
Đàm Thu Trang lộ diện sau sinh con gái
23:15:48 10/08/2020
Quản lý nhà nghỉ chứa 27 người Trung Quốc nhập cảnh trái phép
22:17:18 10/08/2020
Hai nhân viên y tế mắc nCoV ở cùng phòng trong khu cách ly
22:50:45 10/08/2020
'Lưu ly mỹ nhân sát' vừa mở douban đã được chấm 7.2 điểm, đa số bình luận khen ngợi diễn xuất của nam nữ chính
22:32:46 10/08/2020
Bà xã Dương Khắc Linh tiết lộ quá khứ thăng trầm ít người biết, công việc hiện tại do chồng trả lương
23:27:35 10/08/2020
Người mẹ khóa trái cửa tẩm xăng đốt ba người con đã tử vong
23:21:01 10/08/2020
Cứ xuất hiện cùng Ngọc Trinh là Diệu Nhi lại lên đồ đặc sắc
23:59:36 10/08/2020
Bà mẹ Nhật chia sẻ dáng ngủ cực bá đạo của 2 con gái yêu khiến hàng ngàn mẹ phát cuồng, mong có con gái
22:45:33 10/08/2020
Biến căng: Nguyễn Trần Trung Quân - Denis Đặng bị fans tố 'gian dối, hai mặt' cùng hàng ngàn phốt
23:20:12 10/08/2020

Tin mới nhất

Phát hiện vật chất ngoài hành tinh ngay trong… răng người

22:07:02 10/08/2020
Một dạng sao cổ đại đã chết và bùng nổ thành siêu tân tinh, hòa lẫn những vật chất ngoài hành tinh của nó vào các dạng sống Trái Đất, bao gồm con người chúng ta.

Bí mật mỏ Uranium chế ra bom nguyên tử ném xuống Nhật Bản

22:04:38 10/08/2020
Vai trò của Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) trong việc Mỹ chế tạo ra 2 quả bom ném xuống Hiroshima và Nagasaki được giữ bí mật trong nhiều thập niên, nhưng di sản về sự tham gia của DRC trong Dự án Manhattan vẫn còn được cảm nhận cho đến n...

Loại hạt to hơn cả đầu người được coi là báu vật quốc gia

22:00:48 10/08/2020
Đến Seychelles bạn có thể bắt gặp loại hạt lớn nhất thế giới, nó được xem là báu vật của Seychelles. Hạt giống này có tên là The Lodoicea Maldivica, còn được gọi là hạt dừa biển, coco de mer hay hạt dừa đôi.

Venezuela: Khu bảo tồn thiên nhiên biển dầu loang tấn công

21:52:06 10/08/2020
Các nhà bảo vệ môi trường và phe đối lập với Tổng thống Nicolas Maduro ngày 9/8 cho biết dầu loang không rõ nguồn gốc đang làm bẩn các bãi biển và rừng ngập mặn, nơi có nhiều động thực vật, thuộc khu bảo tồn thiên nhiên biển ở Venezuela...

6 công ty Trung Quốc muốn làm dự án đập lớn nhất thế giới

21:49:25 10/08/2020
Dự án Inga III trên sông Congo, trị giá 14 tỷ USD sẽ được phụ trách bởi 6 công ty Trung Quốc và 1 công ty Tây Ban Nha. Dự kiến đây là con đập lớn nhất thế giới tại châu Phi.

Liên Xô từng sử dụng các vụ nổ hạt nhân phục vụ mục đích kinh tế

21:45:42 10/08/2020
Ngoài nghiên cứu khoa học, Liên Xô đã sử dụng các vụ nổ hạt nhân phục vụ mục đích kinh tế, mang lại một số kết quả cùng với nhiều hệ lụy.

Ông cụ 'vui tính' thả 80 con lạc đà ra khiến cả vùng hỗn loạn, người dân mất ăn mất ngủ

21:42:02 10/08/2020
Đúng là ở nước Nga những chuyện kỳ lạ và hài hước như thế này luôn diễn ra như cơm bữa.

Những hình ảnh kỳ diệu từ dự án Sóng thần 10 tỷ cây xanh của Pakistan

21:41:04 10/08/2020
Dự án Sóng thần 10 tỷ cây xanh, dự án trồng cây lớn nhất từ trước tới nay của Pakistan, đã đạt được những kết quả đáng kinh ngạc sau hơn 1 năm thực hiện.

Mối nguy khôn lường từ 'sóng thần trên bầu trời' ở sông băng Bhutan

21:35:59 10/08/2020
Những hiện tượng bất thường xảy ra ở các sông và hồ băng tại Bhutan là dấu hiệu cảnh báo tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu đang ngày một phức tạp và khó kiểm soát.

Núi lửa Nevado del Ruiz ở Colombia gia tăng hoạt động địa chấn

21:31:30 10/08/2020
Tháng 11/1985, núi lửa Nevado del Ruiz đã phun trào và gây ra thảm họa thiên nhiên tàn khốc nhất trong lịch sử Colombia, khiến 25.000 người thiệt mạng và xóa sổ thị trấn Armero, bang Tolima.

Những cổ vật lâu đời nhất thế giới

21:30:38 10/08/2020
Nhiều cổ vật lâu đời nhất thế giới có niên đại hàng ngàn năm tuổi. Chúng được lưu giữ và trưng bày tại các bảo tàng và thu hút sự quan tâm của công chúng.

Muôn kiểu sinh sản của động vật: Đẻ con trên lưng, ấp trứng trong miệng

21:24:37 10/08/2020
Trong khi cóc Surinam đẻ trứng trên lưng cho đến khi nở thành con non thì cá ăn thịt lại là loài vật có phương thức sinh sản quái đản đó là ấp trứng... trong miệng.

Australia phát triển ứng dụng nhận diện, cảnh báo rắn độc và nhện khổng lồ

21:23:08 10/08/2020
Ứng dụng giúp cư dân địa phương thoát khỏi nỗi ám ảnh chết chóc khi gặp phải những loài động vật nguy hiểm chết người.

Núi lửa Sinabung (Indonesia) phun trào nhiều lần, cảnh báo dung nham lạnh

21:15:15 10/08/2020
Núi lửa Sinabung phun trào với cột tro bụi cao 5.000m so với đỉnh núi (khoảng 7.460 m so với mực nước biển).

Khám phá thế giới xung quanh qua lăng kính hiển vi

21:14:26 10/08/2020
Qua kính hiển vi điện tử, chúng ta có thể nhìn được những thứ nhỏ nhất mà mắt thường không thể quan sát được trong thế giới xung quanh, mọi thứ quen thuộc bỗng trở nên lạ lẫm vô cùng.

Cư dân mạng 'phát sốt' với tàu băng 120m bí ẩn trên Google Earth

21:08:02 10/08/2020
Một người sử dụng phần mềm mô phỏng địa cầu Google Earth đã phát hiện một cấu trúc kỳ lạ giống như một con tàu trên một tảng băng trôi cách bờ biển Nam Cực khoảng 160km

Núi lửa Sinabung phun trào ở Indonesia, tro bụi bay cao tới 5.000 m

21:03:10 10/08/2020
Núi lửa Sinabung ở Indonesia phun trào ngày 10/8, tạo ra cột tro bụi trên không trung cao tới 5.000 m và phủ lên các ngôi làng, theo AP.

Núi lửa Sinabung của Indonesia phun trào

20:57:00 10/08/2020
Núi lửa Sinabung của Indonesia đã phun trào vào thứ hai (10/8), tạo ra một cột khói cao tới 5.000 mét (16.400 feet) lên bầu trời và phủ một lớp tro bụi dày lên những ngôi làng quanh nó.

Trăn lớn tức tưởi bị sư tử cướp mồi ngay miệng

20:54:16 10/08/2020
Một con trăn lớn săn được linh dương, siết chặt nó và chuẩn bị thưởng thức con mồi thì sư tử cái tới.

Nghi vấn mộ cổ tập thể chôn cùng 'quái thú' 6.000 năm tuổi

20:51:42 10/08/2020
Các nhà khoa học sửng sốt khi càng đào sâu xuống lớp đất sét, hài cốt của hàng trăm người dần dần lộ diện cùng với sự bảo vệ của những con quái thú.

Vụ nổ ở Beirut- Phát hiện hệ thống hầm trú ẩn dưới lòng đất

20:48:50 10/08/2020
Các nhà điều tra và cứu hộ mới đây đã phát hiện ra dấu hiệu của một số cơ sở hạ tầng dưới lòng đất, dẫn đến hy vọng rằng những người đang mất tích do vụ nổ gây ra vẫn có thể đang còn sống sót.

Giữa ban ngày, bầu trời ở đảo Sumatra đen đặc vì tro bụi núi lửa

20:35:14 10/08/2020
Ngọn núi lửa Sinabung trên đảo Sumatra của Indonesia ngày 10-8 đã phun trào dữ dội, phun ra một cột tro bụi khổng lồ xuống vùng nông thôn xung quanh.

Viên chức phù thủy ăn lương 10.000 USD/năm ở New Zealand

20:23:22 10/08/2020
Hơn hai thập kỷ qua, một thành phố ở New Zealand đã chính thức trả lương cho một phù thủy, người muốn đem niềm vui và lan tỏa tình yêu đến với mọi người.

Phương pháp mới giúp theo dõi rác thải không gian

15:46:41 10/08/2020
Chúng ta có thể không nhìn thấy rác không gian khi nhìn lên bầu trời đêm, nhưng hiện tại có rất nhiều mảnh vụn quay quanh Trái đất.

Bí ẩn về cái chết của Pharaoh Tutankhamun

15:39:40 10/08/2020
Trang Phạm

Băng tan mở ra cánh cửa vào “thế giới ngầm”

15:33:22 10/08/2020
Một học giả mới đây đã báo cáo về một quá trình nhất định trong lớp băng vĩnh cửu có thể tạo ra những cảnh quan hoàn toàn mới.

Đào được viên kim cương màu hổ phách lớn chưa từng thấy ở Nga

14:16:07 10/08/2020
Nhà sản xuất kim cương hàng đầu thế giới Alrosa gần đây đã tìm thấy viên kim cương 236 carat màu hổ phách cực kỳ quý hiếm tại một khu mỏ của công ty ở Yakutia, vùng hẻo lánh phía đông bắc nước Nga.

Phát hiện hổ phách chứa xác “kiến địa ngục” chưa từng được biết

12:14:12 10/08/2020
Hổ phách được các nhà nghiên cứu xác định có niên đại khoảng 99 triệu năm tuổi và kiến địa ngục là sinh vật đã tuyệt chủng từ rất lâu.

Giải mã bí ẩn về hóa thạch khủng long có cổ dài kì quái

10:59:49 10/08/2020
Một loài bò sát sống ở kỷ Trias dài 6 m với chiếc cổ dài 3 m lâu nay gây khó hiểu cho các nhà khoa học kể từ khi nó được mô tả lần đầu tiên vào năm 1952.

Hệ mặt trời có hình dạng giống như một chiếc bánh sừng bò bị xẹp

10:59:21 10/08/2020
Trước đây, các nhà khoa học tin rằng nhật quyển có hình dạng giống như một ngôi sao chổi với phần đầu tròn và một cái đuôi kéo dài.

Bí mật về mũi tên tẩm thuốc độc ra đời cách đây hơn 70.000 năm

21:04:21 09/08/2020
Mũi tên tẩm thuốc độc từng được làm ra cách đây hơn 70.000 năm sử dụng chất độc từ thực vật và cả động vật như ếch, thằn lằn ...

Những điều độc nhất vô nhị tặng thế giới

21:02:00 09/08/2020
Niccolò Machiavelli - tác giả Quân vương - là cây bút chuyên viết về chính trị có ảnh hưởng sâu sắc tới mọi thời đại. Sách Machiavelli là cuốn tiểu sử trải dài xuyên suốt cuộc đời của ông từ lúc sinh ra

Giấc mơ đổi đời của trẻ nghèo châu Phi trong mỏ vàng lậu

19:11:19 09/08/2020
Mắc kẹt trong cuộc sống nghèo đói, hàng nghìn trẻ em mạo hiểm mạng sống để làm việc trong các mỏ vàng lậu ở Burkina Faso - nơi chúng phải đối diện với muôn vàn hiểm nguy.

NASA đưa thiết bị chuyển CO2 thành oxy lên sao Hỏa?

16:44:52 09/08/2020
Tàu thám hiểm sao Hỏa của NASA phóng lên vũ trụ mang theo một loạt công nghệ tiên tiến trong đó có thiết bị chuyển CO2 thành O2.

Huyền thoại của đêm trường

16:42:09 09/08/2020
Không phải ngẫu nhiên mà thời kỳ Trung Cổ ở châu Âu lại thường được nhắc đến với nhiều sự ghê sợ đến vậy.

Hai cơn mưa sao băng rực rỡ trên bầu trời tháng 8

16:38:50 09/08/2020
Tháng 8 hàng năm đánh dấu sự bắt đầu của mưa sao băng Perseid (Anh Tiên), thắp sáng bầu trời đêm với 100 sao băng phát sáng mỗi giờ

Đôi gấu con bám chặt lưng mẹ để qua sông

15:44:27 09/08/2020
Hai con gấu nhỏ chưa đủ khả năng tự bơi nên sợ hãi bám vào mẹ cho đến khi tới chỗ nước nông.

Có thể bạn quan tâm

Cựu thành viên nhóm nữ tiết lộ góc khuất đằng sau nhiều fancam đình đám của idol Kpop: Ngoài “ăn may” thì còn được trả tiền để nổi tiếng?

Nhạc châu á

00:10:49 11/08/2020
Fancam không chỉ là công cụ giúp người hâm mộ đánh giá kỹ năng trình diễn của thần tượng Kpop mà còn là một trong những thước đo sự nổi tiếng của họ. Fancam của idol nào càng có nhiều lượt xem thì lại càng chứng tỏ họ là gương mặt có sứ...

Cardi B nhắc đến nữ rapper đang “thống trị” nền âm nhạc, fan đồng loạt nghĩ ngay đến Nicki Minaj

Nhạc âu - mỹ

00:10:44 11/08/2020
Tuy không đề cập trực tiếp đến Nicki Minaj, người hâm mộ vẫn chắc chắn rằng Cardi B đang dành lời ca ngợi đến cho đàn chị của mình trong giới Hip-hop.

Câu chuyện về 7 người nắm giữ chìa khoá Internet trên toàn cầu

Clip hay

00:09:38 11/08/2020
Một nhóm người được gọi là ICANN có trách nhiệm trông giữ 7 chiếc chìa khoá được đặt ở 7 nơi. Họ có quyền truy cập vào hệ thống Internet quốc tế để tắt và tái khởi động.

8 bí quyết làm đẹp giúp Marilyn Monroe trở thành biểu tượng gợi cảm của nhân loại

Phong cách sao

23:58:24 10/08/2020
Trong thời đại của Marilyn Monroe, tiêm filler và mỹ phẩm chưa phát triển nên chuyên gia trang điểm phải dùng rất nhiều thủ thuật để làm đẹp cho cô.

Tạm biệt nối mi, 7 loại thực phẩm này sẽ giúp lông mi của bạn mọc dài tự nhiên

Làm đẹp

23:56:20 10/08/2020
Không cần mua dầu dưỡng đắt tiền để nuôi lông mi, tất cả những gì bạn cần làm là ăn các món vừa lành mạnh vừa ngon miệng để làm đẹp từ trong ra ngoài.

'Đòn liên hoàn' đẩy Mỹ - Trung xuống hố sâu căng thẳng

Thế giới

23:54:12 10/08/2020
Công ty kim hoàn ở Israel đang chế tạo khẩu trang đắt nhất thế giới từ vàng và kim cương theo yêu cầu của một doanh nhân Trung Quốc.

Liên Quân Mobile: Loạt item được đồn đoán sẽ FREE cho game thủ nhân dịp các ngày lễ lớn

Esport

23:52:34 10/08/2020
Từ giờ tới cuối năm, cộng đồng Liên Quân Mobile hướng tới khá nhiều ngày lễ và đây cũng là dịp lý tưởng để Garena tri ân game thủ toàn server.

Cô gái nổi tiếng nhờ tài tô màu lên váy cưới

Thời trang

23:51:05 10/08/2020
Taylor Ann Linko nhận nhiều lời khen khi mặc váy có phần đuôi phối nhiều màu rực rỡ trong đám cưới của mình.

Apple và Google từng xóa TikTok, WeChat và nhiều ứng dụng khác ở các quốc gia

Thế giới số

23:51:05 10/08/2020
Trước lệnh cấm của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Google và Apple, các công ty sở hữu 2 hệ điều hành Android và iOS, đã xóa TikTok, WeChat cùng hàng loạt các ứng dụng ở nhiều quốc gia khác theo yêu cầu của chính quyền sở tại.

Bá đạo như ViruSs, vừa làm streamer, nhạc sĩ nay lại còn kiêm luôn CMO, cổ đông của công ty công nghệ hàng đầu Việt Nam

Game online

23:45:16 10/08/2020
Trước phản ứng của khán giả, ViruSs nói về quyết định của mình: Khi bài Thằng Điên ra mắt, người ta bất ngờ vì một streamer mà có thể sáng tác nhạc, còn HIT luôn.

3 con giáp được thần tài đỡ đầu sau khi bước qua ngày 10/8

Trắc nghiệm

23:31:31 10/08/2020
Theo tử vi, sau ngày 10/8 có 3 con giáp sẽ vô cùng may mắn khi được thần tài nâng đỡ, phú quý ngập nhà sau ngày 10/8

10 điểm du lịch kỳ quái trên thế giới

Du lịch

23:17:32 10/08/2020
Những nơi này đặc biệt hơn các điểm du lịch khác trên thế giới bởi sự kỳ lạ, hãi hùng và hài hước vốn có của nó.